Каме́нь Стэ́фана Бато́рыя (таксама вядомы ў народзе як Карале́ўскі Ка́мень) — гістарычны валун і помнік эпіграфікі, які ўяўляе сабой масіўны каменны крыж з выбітымі выявамі і надпісамі. Згодна з мясцовымі паданнямі, яго стварэнне звязана з манархам Рэчы Паспалітай Стэфанам Баторыем і яго паходам на Полацк у 1579 годзе. Першапачаткова помнік знаходзіўся ў лясным урочышчы Стан Круль у Докшыцкім раёне, а з канца 1980-х гадоў з'яўляецца адным з найбольш адметных экспанатаў Музея валуноў у Мінску.

Гісторыя і паданні

Першапачаткова валун знаходзіўся пры лясной дарозе ў 76-м квартале Бягомльскага лясніцтва, паміж вёскамі Асінавік і Сасновая (раней — П'яны Лес) у Докшыцкім раёне. Ён ляжаў ва ўрочышчы Стан Круль (ад  — Каралеўскі Стан), за 90 метраў на паўночны захад ад дарогі ў Вітунічы, што адыходзіць ад шашы Бягомль — Докшыцы.

Паводле гістарычных звестак і даследаванняў Канстанціна Тышкевіча, кароль Стэфан Баторый у 1579 годзе падчас паходу на Полацк сапраўды прабыў у гэтых мясцінах тры дні. Ён чакаў пераправы праз раку Вілію каля вёскі Мільча. Саму пераправу ахоўвалі атрады Хмялеўскага, які пазней атрымаў ад манарха за службу землі ў Вітунічах і Нябышыне.

Паводле аднаго з паданняў, кароль знайшоў гэты валун у форме крыжа на лясной паляне, дзе спыніўся на адпачынак. Паводле іншай версіі, каралеўскія слугі спецыяльна вырубілі памятны знак са знойдзенага побач каменя на месцы манаршай стаянкі. Мясцовыя легенды таксама сцвярджаюць, што кароль абедаў на гэтым крыжы (выбітыя на ім колы нібыта сімвалізуюць міску). Згодна з альтэрнатыўным фальклорным варыянтам, на камені абедаў французскі імператар Напалеон. Пра гэта сведчаць і запісы фалькларыстаў ад мясцовых жыхароў, якія расказвалі, што на валуне бачылі выявы талеркі і відэльца: «Быў круглы камень, там выбіта талерка, вілка, эта як Напалеон ішоў».

З назвай ўрочышча Каралеўскі Стан, дзе знаходзіўся крыж, звязана асобнае паданне. Яно апавядае пра тое, як каралеўскае войска размясцілася каля засценка беднага шляхціца і знішчыла яго гаспадарку, парэзаўшы жывёлу. Шляхціц разам з сям'ёй быў вымушаны пакінуць свае землі. На дарозе ён сустрэў Стэфана Баторыя, спыніў ягонага каня і папрасіў адплаты за злачынствы жаўнераў. На пытанне караля аб тым, якой узнагароды ён хоча, шляхціц стаў на калені і папрасіў падарыць яму зямлю, на якой у той момант стаяў манарх. Кароль пагадзіўся і загадаў яму браць зямлю і маўчаць. На падараванай тэрыторыі шляхціц пабудаваў два засценкі: адзін атрымаў назву Каралеўскі Стан, а другі, у памяць пра загад маўчаць — Мільч (Milcz). У мясцовай памяці захаваліся абрывачныя звесткі пра гэты маёнтак: старажылы ўзгадвалі, што ў Стан Крулі жылі каралі, а пазней там гуляў і п'янстваваў мясцовы пан Ліневіч.

У 1988 годзе (паводле іншых звестак — у 1989 годзе) валун быў перавезены ў мінскі Музей валуноў у мікрараёне Уручча, дзе і экспануецца сёння. На яго першапачатковым месцы ў лесе засталася толькі вялікая яміна.

Характарыстыка

Камень уяўляе сабой масіўны крыж вышынёй 1,6 метры. Яго шырыня ў самай шырокай частцы складае 1 метр, а таўшчыня дасягае 0,35 метры. У самай сярэдзіне крыжа (у сяродкрыжжы) высечана схематычная стылізаваная рэльефная выява рыцара. У правай руцэ ён трымае меч, у левай — шчыт. Над галавой рыцара знаходзіцца выява вялікай каралеўскай кароны з крыжам, а па баках на бакавых гранях размешчаны выявы маленькіх крыжыкаў. Пад нагамі фігуры выбітыя літары RSB (ад лацінскага ), а яшчэ ніжэй — два канцэнтрычныя колы з выемкай у цэнтры меншага. Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Валуны Беларусі Катэгорыя:Помнікі эпіграфікі Беларусі Катэгорыя:Гісторыя Докшыцкага раёна Катэгорыя:Музей валуноў