Бруцэлёз (ад прозвішча англійскага ўрача Д. Бруса, які адкрыў бруцэлы; іншыя назвы: мальты́йская ліхама́нка, міжземнаморская ліхаманка, хвароба Банга) — інфекцыйна-алергічная хвароба чалавека і жывёл, якая адносіцца да групы заанозаў.
Заворванне выклікаецца бактэрыямі роду Brucella і перадаецца пераважна праз ужыванне непастэрызаванага малака ці сырога мяса ад інфіцыраваных жывёл, а таксама пры непасрэдным кантакце з імі. Сімптомы ўключаюць ліхаманку, моцную патлівасць, слабасць, боль у суставах і цягліцах. Бруцэлёз быў прызнаны ў жывёл і людзей у пачатку XX стагоддзяPark. K., Park's textbook of preventive and social medicine, 23rd edition. Page 290-91.
Сімптомы Сімптомы падобныя да многіх іншых ліхаманкавых захворванняў, аднак маюць свае асаблівасці. Працягласць хваробы можа вар’іравацца ад некалькіх тыдняў да некалькіх месяцаў ці нават гадоў.
На першай стадыі хваробы ўзнікае бактэрыямія, якая прыводзіць да класічнай трыяды: хвалепадобнай ліхаманкі, патлівасці (часта з характэрным непрыемным пахам цвілі або мокрага сена) і мігруючага болю ў суставах і цягліцах (артралгія і міялгія). Аналізы крыві звычайна паказваюць нізкую колькасць лейкацытаў (лейкапенія) і эрытрацытаў (анемія), некаторае павышэнне пячоначных ферментаў (АСТ і АЛТ). Страўнікава-кішачныя сімптомы сустракаюцца ў 70 % выпадкаў і ўключаюць млоснасць, ваніты, зніжэнне апетыту, боль у жываце, запоры, дыярэю, павелічэнне печані (гепатамегалія) і селязёнкі (спленамегалія).
Ускладненні бруцэлёзу могуць уключаць інфекцыі цэнтральнай нервовай сістэмы (менінгіт, энцэфаліт), запаленне і інфекцыю селязёнкі і печані, запаленне яечкаў (эпідыдыміт і архіт), артрыт, эндакардыт (запаленне ўнутранай абалонкі сэрца).
Этыялогія і перадача Узбуджальнікамі з’яўляюцца бактэрыі роду Brucella — дробныя нерухомыя грам-адмоўныя кокабацылы. Яны з’яўляюцца факультатыўнымі ўнутрыклеткавымі паразітамі. Чатыры віды інфікуюць людзей: B. abortus (пераважна ў буйной рагатай жывёлы), B. canis (у сабак), B. melitensis (найбольш вірулентны і інвазіўны від, звычайна інфікуе коз і часам авечак) і B. suis (сярэдняй вірулентнасці, у свіней).
Захворванне звычайна звязана з ужываннем непастэрызаванага малака і мяккіх сыроў, вырабленых з малака інфіцыраваных жывёл (часцей за ўсё коз), а таксама з прафесійнай дзейнасцю лабарантаў, ветэрынараў і работнікаў бойняў. Інфіцыраваныя жывёлы могуць быць бессімптомнымі носьбітамі. Дадатковым фактарам рызыкі з’яўляецца недастатковая дасведчанасць фермераў аб хваробе і каранцінных мерах.
Значнымі рэзервуарамі інфекцыі з’яўляюцца дзікія жывёлы (бізоны, ласі, дзікі, алені), асабліва ў Паўночнай Амерыцы і Еўропе. Гандаль дзікімі жывёламі спрыяе геаграфічнаму распаўсюджванню бруцэлёзу. Паляўнічыя і асобы, якія ўжываюць мяса дзікіх жывёл, таксама падвяргаюцца рызыцы. Перадача можа адбывацца пры разбіранні туш праз пашкоджанні скуры або ўдыханне патагенаў.
Дыягностыка Дакладны дыягназ патрабуе вылучэння арганізма з крыві, вадкасцей арганізма ці тканак, аднак сералагічныя метады часта з’яўляюцца адзінымі даступнымі. Культура крыві: Выкарыстоўваецца булён з трыптазай ці касцявы мозг. Рост бруцэл вельмі павольны (можа займаць да двух месяцаў), што стварае рызыку для персаналу лабараторый з-за высокай інфекцыйнасці. Сералогія: Найбольш распаўсюджаным тэстам у эндэмічных раёнах з’яўляецца стандартны тэст аглютынацыі (SAT). Тытр больш за 1:160 лічыцца значным у неэндэмічных зонах і 1:320 у эндэмічных. Таксама выкарыстоўваюцца тэст з ружовым бенгальскім і ELISA, які дэманструе лепшую адчувальнасць і спецыфічнасць. ПЛР: Метады палімеразнай ланцуговай рэакцыі хуткія і спецыфічныя, але пакуль не стандартызаваны для руціннага выкарыстання. Некаторыя даследаванні паказваюць, што ПЛР можа заставацца станоўчым нават пасля паспяховага клінічнага лячэння, што выклікае спрэчкі наконт існавання працяглага хранічнага бруцэлёзу.
Лячэнне Для лячэння выкарыстоўваюцца антыбіётыкі, такія як тэтрацыкліны, рыфампіцын, стрэптаміцын і гентаміцын. Паколькі бактэрыі знаходзяцца ўнутры клетак, патрабуецца камбінаваная тэрапія на працягу некалькіх тыдняў.
Залаты стандарт: Штодзённыя нутрацягліцавыя ін’екцыі стрэптаміцыну (1 г) на працягу 14 дзён і даксіцыклін (100 мг двойчы ў дзень) пероральна на працягу 45 дзён. Гентаміцын можа быць прымальнай заменай стрэптаміцыну. Альтэрнатыва: Даксіцыклін плюс рыфампіцын двойчы ў дзень на працягу мінімум 6 тыдняў. Гэтая схема зручнейшая (толькі таблеткі), але схема са стрэптаміцынам больш эфектыўная.
Пры нейрабруцэлёзе паспяхова прымяняецца патройная тэрапія (даксіцыклін, рыфампіцын і катрымаксазол). Пры бруцэлёзным эндакардыце патрабуецца хірургічнае ўмяшанне.
Прафілактыка Вакцынацыя жывёлы (напрыклад, штам B. abortus 19 і RB51 для буйной рагатай жывёлы; Rev-1 для коз і авечак) з’яўляецца найбольш эфектыўным метадам кантролю. Таксама выкарыстоўваюцца палітыка «тэсціраванне і забой» і рэгулярны скрынінг. Важным элементам з’яўляецца пастэрызацыя малака і грамадскія адукацыйныя кампаніі супраць ужывання сырых малочных прадуктаў.
Бруцэлёз з’яўляецца прафесійнай небяспекай. Персанал павінен выкарыстоўваць сродкі індывідуальнай аховы (СІА), павінна забяспечвацца належная вентыляцыя на бойнях. Выпадковае ўздзеянне ў лабараторыі патрабуе посткантактнай прафілактыкі і сералагічнага назірання на працягу 6 месяцаў.
Для кантролю захворвання ў дзікай прыродзе выкарыстоўваюцца абмежаванне зон кармлення, селектыўны адстрэл і эксперыментальныя праграмы вакцынацыі. Кантроль бруцэлёзу патрабуе падыходу «Адзінае здароўе» (One Health), які інтэгруе намаганні СААЗ, ФАО і іншых арганізацый. Адукацыйныя ініцыятывы дапамагаюць знізіць перадачу, асабліва ў сельскіх супольнасцях.
Гісторыя Хвароба ўпершыню прыцягнула ўвагу брытанскіх ваенных урачоў у 1850-х гадах на Мальце падчас Крымскай вайны. Джэфры Ален Марстан апісаў свой выпадак захворвання ў 1861 годзе. Прычынная сувязь была ўстаноўлена ў 1887 годзе Дэвідам Брусам named after . У 1897 годзе Бернхард Банг вылучыў бацылу як прычыну абортаў у кароў; хвароба атрымала назву «хвароба Банга».
У чэрвені 1905 года мальтыйскі вучоны Тэмістокл Заміт вызначыў непастэрызаванае казінае малако як асноўны фактар распаўсюджвання ліхаманкі Journal archive. Амерыканскі бактэрыёлаг Эліс Кэтрын Эванс пазней даказала, што бацыла Банга і кокі Бруса фактычна неадрозныя, што прывяло да аб’яднання іх у адзін род Brucella. Назва «бруцэлёз» паступова замяніла назвы «міжземнаморская ліхаманка» і «мальтыйская ліхаманка». Раней выкарыстоўваліся такія назвы, як крымская ліхаманка, кіпрская ліхаманка, гібралтарская ліхаманка, казіная ліхаманка, італьянская ліхаманка і неапалітанская ліхаманка.
Нейрабруцэлёз быў упершыню апісаны ў 1879 годзе, а больш падрабязна — М. Луісам Х’юзам у канцы XIX стагоддзя. Значны ўклад у вывучэнне нейрабруцэлёзу ўнеслі неўролагі з Саудаўскай Аравіі ў 1989 годзе.
Эпідэміялогія Аргенціна: Паводле даных 2002 года, каля 10–13 % сельскагаспадарчых жывёл былі інфіцыраваны, што прыводзіла да значных эканамічных страт. З 1932 года вядуцца намаганні па стрымліванні хваробы, уключаючы абавязковую вакцынацыю буйной рагатай жывёлы. Аўстралія: Краіна вольная ад бруцэлёзу буйной рагатай жывёлы, але сустракаецца бруцэлёз свіней (пераважна ў дзікіх свіней)Lehane, Robert (1996) Beating the Odds in a Big Country: The eradication of bovine brucellosis and tuberculosis in Australia, CSIRO Publishing, . Канада: Абвешчана вольнай ад бруцэлёзу буйной рагатай жывёлы 19 верасня 1985 года. Маніторынг працягваецца. Кітай: У 2019 годзе ў Ланьчжоу адбылася ўспышка пасля выкіду бактэрый з біяфармацэўтычнага заводаChina reports outbreak of brucellosis disease 'way larger' than originally thought 18 September 2020 www.news.com.au, accessed 18 September 2020. Больш за 10 000 чалавек аказаліся серапазітыўнымі. Еўропа: Мальта: Хвароба была эндэмічнай да пачатку XX стагоддзя. Дзякуючы сертыфікацыі жывёл і пастэрызацыі малака хвароба была ліквідавана з 2005 года. Ірландыя: Абвешчана вольнай ад бруцэлёзу 1 ліпеня 2009 года. Вялікабрытанія: Мацерыковая частка вольная з 1979 года, хоць здараюцца эпізадычныя выпадкіMonitoring brucellosis in Great Britain 3 September 2020 veterinary-practice.com, accessed 18 September 2020Guidance Brucellosis: how to spot and report the disease 18 October 2018 www.gov.uk, accessed 18 September 2020. Новая Зеландыя: Хвароба абмежавана авечкамі (B. ovis). ЗША: Малочныя статкі рэгулярна тэсціруюцца. Вакцынацыя цялят з’яўляецца абавязковай. Бруцэлёз быў занесены ў Паўночную Амерыку з хатняй жывёлай і распаўсюдзіўся на дзікіх бізонаў і ласёў. Дзікія бізоны і ласі ў раёне Елаўстона застаюцца рэзервуарам B. abortus.
Біялагічная зброя Бруцэлы вывучаліся як біялагічная зброя. У 1954 годзе B. suis стаў першым агентам, распрацаваным у ЗША ў арсенале Пайн-Блаф (Арканзас). Праграма была спынена ў 1971—1972 гадах.
У жывёл У буйной рагатай жывёлы галоўным сімптомам з’яўляюцца аборты, артрыт і затрымка паследу. Інфіцыраванне залежыць ад узросту, стану цяжарнасці і колькасці бактэрыйRadostits, O.M., C.C. Gay, D.C. Blood, and K.W. Hinchcliff. (2000). Veterinary Medicine, A textbook of the Diseases of Cattle, Sheep, Pigs, Goats and Horses. Harcourt Publishers Limited, London, pp. 867–882. ..
У сабак B. canis перадаецца пры размнажэнні і кантакце з абартаванымі пладамі. Сімптомы ўключаюць аборты ў самак і запаленне машонкі і яечкаў у самцоў. Таксама магчымыя ўвеіт і дыскаспандыліт.
Бруцэлёз таксама сустракаецца ў марскіх млекакормячых (дэльфінаў, кітоў), дзе ён выклікаецца B. ceti і перадаецца палавым шляхам або ад маці да плода. Найбольш інфіцыраванымі з’яўляюцца паласаты дэльфін і атлантычны белабокі дэльфін. У наземнай дзікай прыродзе рэзервуарамі з’яўляюцца ласі, бізоны, дзікі, паўночныя алені.
У Беларусі Паводле даных «Беларускай энцыклапедыі», на Беларусі рэгістраваліся выпадкі бруцэлёзу ў жывёл і людзей, аднак масавых успышак у апошнія дзесяцігоддзі не назіралася дзякуючы ветэрынарнаму кантролю.
Крыніцы
Літаратура
Спасылкі
Катэгорыя:Заанозы Катэгорыя:Захворванні жывёл Катэгорыя:Бактэрыяльныя інфекцыі Катэгорыя:Спісы захворванняў Катэгорыя:Захворванні паводле алфавіта