Ю́лій Пятро́віч Калейс-Кузняцо́ў (таксама Ю́лій Кузняцо́ў, , ; 1843, Алукснэ — май 1905, Ашхабад) — латышскі і расійскі юрыст, публіцыст, этнограф і даследчык этнаграфіі заходніх губерняў Расійскай імперыі.

Біяграфія Нарадзіўся ў 1843 годзе ў Алуксненскай воласці (цяпер Алукснэ, Латвія) у сям'і латышскага селяніна і каваля. Латышскае слова «kalējs» (каваль) было перакладзена на рускую мову, у выніку чаго ўтварылася падвойнае прозвішча Калейс-Кузняцоў. Праз некаторы час сям'я пераехала ў маёнтак у Астроўскім павеце Пскоўскай губерні.

Пачатковую адукацыю атрымаў у Пскоўскай гімназіі. З 1866 па 1870 год вывучаў права ў Санкт-Пецярбургскім універсітэце. Падчас вучобы пазнаёміўся з вядомым латышскім грамадскім дзеячам і лідарам руху младалатышоў Крыш'янісам Валдэмарсам, з якім працягваў шчыльна супрацоўнічаць і ліставацца пасля яго ад'езду з Пецярбурга.

Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў у сістэме юстыцыі на тэрыторыі сучасных Беларусі, Літвы і Латвіі. З 1873 па 1883 год займаў пасаду міравога суддзі ў Ваўкавыску, затым працаваў камісарам па сялянскіх справах у Крэтынзе (Ковенская губерня). З 1890 года працаваў камісарам па сялянскіх справах у Валцы і дэпутатам земства Астроўскага павета Пскоўскай губерні. За сваю прынцыповую пазіцыю і спачуванне да праблем сялян быў паніжаны на пасадзе і пераведзены ў якасці мытнага інспектара ў Туркестан.

Памёр у маі 1905 года ў Ашхабадзе.

Навуковая і грамадская дзейнасць Юлій Калейс-Кузняцоў быў актыўным удзельнікам латышскага нацыянальнага абуджэння. У 1867 годзе па ініцыятыве Крыш’яніса Валдэмарса ён апублікаваў у часопісе «Отечественные записки» (пад псеўданімам «Ю-овъ») вялікую аглядную працу аб эканамічным і маральным побыце балтыйскіх сялян. У гэтым артыкуле даследчык рэзка раскрытыкаваў эканамічныя, палітычныя і прававыя парадкі ў остзейскіх губернях, якія абаранялі інтарэсы нямецкіх памешчыкаў. Ён станоўча ацаніў дзейнасць младалатышоў і незалежнай латышскай газеты «Pēterburgas Avīzes». У гэты ж артыкул без указання сапраўднага аўтарства былі ўключаны два памфлеты латышскага аўтара Яніса Аўстрыня «Шлях латышскага народа» і «Латышская песня на Янаў дзень», перададзеныя Кузняцову самім Валдэмарсам.

У канцы 1860-х гадоў на хвалі актывізацыі інтарэсу да этнаграфіі заходніх губерняў і па пратэкцыі славянафілаў Рускае геаграфічнае таварыства (РГТ) даручыла Ю. Кузняцову правесці палявыя даследаванні на літоўскіх і латгальскіх землях. Ён быў абраны сапраўдным членам РГТ. У 1869—1872 гадах ён здзейсніў шэраг экспедыцый, падчас якіх збіраў этнаграфічныя, фальклорныя і лінгвістычныя матэрыялы, а таксама фіксаваў эканамічнае становішча сялян. Матэрыялы яго даследаванняў дагэтуль захоўваюцца ў архівах РГТ.

Адным з галоўных кірункаў яго працы стала складанне этнаграфічнай карты літоўцаў. Вызначаючы этнічную мяжу паміж літоўцамі і беларусамі, Кузняцоў абапіраўся перш за ўсё на лінгвістычны крытэрый, адзначаючы складанасць размежавання ў пераходных зонах. Даследчык выступаў з прагрэсіўных пазіцый: патрабаваў увядзення абавязковай адукацыі для дзяцей на роднай мове, стварэння настаўніцкіх семінарый і павышэння заробкаў настаўнікам. Ён адкрыта крытыкаваў палітыку русіфікацыі ў Паўночна-Заходнім краі і накіроўваў запіскі ў РГТ аб шкоднасці забароны на выкарыстанне лацінскага шрыфта для літоўскай мовы, даказваючы, што такія захады прыводзяць да культурнай стагнацыі і перашкаджаюць навуковым даследаванням.

Да канца жыцця працягваў навуковыя пошукі, у прыватнасці, у 1896 годзе апублікаваў даследаванне аб старажытных падвойных літоўскіх імёнах. Нягледзячы на тое, што ўсе свае працы ён пісаў на рускай мове, яго ўнёсак у этнаграфію латышоў і літоўцаў ацэньваецца вельмі высока як у Латвіі, так і ў Літве.

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1843 годзе Катэгорыя:Этнографы Расіі Катэгорыя:Этнографы Латвіі Катэгорыя:Этнографы Літвы Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта Катэгорыя:Міравыя суддзі Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства