Бенеды́кт XIII, у міру — Пе́дра Марці́нес дэ Лу́на (; 25 лістапада 1328 — 23 мая 1423) — антыпапа з 28 верасня 1394 года да смерці. Другі і апошні з «авіньёнскіх» антыпапаў перыяду Вялікага заходняга расколу. У Іспаніі вядомы пад мянушкай «Папа Лу́на».

Да абрання Педра Марцінес дэ Луна нарадзіўся ў Ільюэцы, Каралеўства Арагон (сучасная Іспанія) у 1328 годзе. Сям'я сеньёраў дэ Луна прэтэндавала на паходжанне ад старажытных каралёў Навары і ўваходзіла ў лік самых шляхетных арагонскіх дамоў. Да яе кастыльскай галіны належаў герцаг Трухілья Альвара дэ Луна.

Педра вывучаў юрыспрудэнцыю і кананічнае права ва ўніверсітэце Манпелье. 20 снежня 1375 года Папам Грыгорыем XI быў прызначаны кардыналам-дыяканам з тытулам царквы Санта-Марыя-ін-Касмедзін і пераехаў у Авіньён, да папскага двара. У 1377 годзе Педра дэ Луна разам з іншымі кардыналамі і самім Папам вярнуліся ў Рым, завяршыўшы такім чынам перыяд Авіньёнскага паланення пап.

Царкоўны раскол Пасля смерці Грыгорыя XI канклаў, які сабраўся ў Рыме, выбраў новым Папам Барталамеа Прыньяна, што прыняў імя Урбан VI. Ён быў каранаваны 10 красавіка 1378 года, а кардыналы-выбаршчыкі выказалі яму павагу як законна абранаму Папу. Аднак меры, якія новы пантыфік распачаў супраць кардыналаў і саноўнікаў Рымскай курыі (асабліва неітальянскага паходжання), прывялі да таго, што ўжо да восені 1378 года Папа аднавіў супраць сябе амаль усіх кардыналаў, якія толькі нядаўна вярнуліся з Авіньёнскага паланення. Большасць кардыналаў-выбаршчыкаў, уключаючы ўсіх французскіх, сабраліся ў горадзе Фондзі і анулявалі рашэнне папярэдняга канклава (пад падставай таго, што ён адчуваў ціск з боку народа). У адказ Урбан VI прызначыў 29 новых кардыналаў з ліку сваіх прыхільнікаў. Затым Урбан паслаў чацвярых новых кардыналаў да французскіх кардыналаў, але тыя не сталі адстойваць яго пазіцыю, а палічылі за лепшае захоўваць нейтралітэт. Сярод іх быў дэ Луна.

20 верасня 1378 года кардыналы ў Фондзі выбралі Роберта Жэнеўскага новым Папам. Ён прыняў імя Клімент VII і паспрабаваў з дапамогай зброі пакарыць Рым. Аднак насельніцтва горада абараніла Урбана VI, і Клімент вымушаны быў адступіць ад сцен Рыма. Ён накіраваўся ў Авіньён, дзе хутка аднавіў былую папскую адміністрацыю. Абодва Папы аддалі адзін аднаго анафеме, зрабіўшы такім чынам Вялікі заходні раскол Царквы здзейсненым фактам. Педра дэ Луна, як і ўсе кардыналы Пірэнейскага паўвострава, цвёрда падтрымліваў Клімента VII.

Абранне і кіраванне

У 1389 годзе пасля смерці Урбана VI рымскі канклаў абраў Папам Баніфацыя IX. Паколькі ніякіх спроб пераадолець схізму не прадпрымалася, паралельнае існаванне дзвюх курый у Рыме і Авіньёне працягвалася. У 1394 годзе памёр Клімент VII. 28 верасня таго ж года на канклаве ў Авіньёне Педра дэ Луна быў абраны Папам і прыняў імя Бенедыкт XIII. У якасці Папы яго прызналі Францыя, Шатландыя, Сіцылія, Кастылія, Арагон, Навара і Партугалія.

Аднак у 1398 годзе французская царква змяніла меркаванне і перастала прызнаваць Бенедыкта ў якасці законнага Папы. Адмовілі яму ў падтрымцы і ўплывовыя ў той час багасловы Парыжскага ўніверсітэта (Сарбоны). Сямнаццаць з дваццаці трох кардыналаў, уключаючы ўсіх французаў, пакінулі Авіньён. Пасля пяцігадовай аблогі Авіньёна французскай арміяй Бенедыкт 12 сакавіка 1403 года быў вымушаны пакінуць горад і схавацца ў правансальскіх уладаннях свайго саюзніка Людовіка II Анжуйскага. Да 1406 года законнасць Бенедыкта прызнавалі толькі Арагон, Кастылія, Сіцылія і Шатландыя.

У вядучых еўрапейскіх дзяржавах ужо пачало адчувацца моцнае незадавальненне царкоўным расколам, які зацягнуўся. Пасля таго як апошні рымскі Папа перыяду Вялікага расколу Рыгор XII пры ўступленні на прастол заявіў, што гатовы добраахвотна скласці з сябе паўнамоцтвы, калі тое ж самае зробіць авіньёнскі Папа, Бенедыкт XIII вымушаны быў пачаць перагаворы. У 1407 годзе адбылася асабістая сустрэча Бенедыкта XIII і Рыгора XII у Савоне. Абодва Папы ўвайшлі ў горад на чале сваіх узброеных прыхільнікаў. Перагаворы цалкам праваліліся.

Пасля таго як стала ясна, што па добрай волі пераадолець раскол не здольныя ні Рым, ні Авіньён, усё большую вагу ў Царкве пачала набываць ідэя аб скліканні сабора для ліквідацыі схізмы. Пасля таго як гэтую ідэю падтрымалі выдатныя багасловы таго часу і кароль Францыі Карл VI, стаў магчымы скліканне Пізанскага сабору (1409), на якім абодва Папы былі скінуты, а ў якасці новага Папы выбраны Аляксандр V.

Пізанскі сабор, аднак, не толькі не пераадолеў раскол, але і прывёў да пагаршэння сітуацыі — і Бенедыкт XIII, і Грыгорый XII рашэнняў сабора не прызналі, пасля чаго ў Царкве ўтварылася адразу тры Папы, кожны з якіх лічыў сябе адзіна законным. Бенедыкт XIII, не маючы магчымасці вярнуцца ў Авіньён ва ўмовах варожасці з боку Францыі, размясціў сваю рэзідэнцыю ў Перпіньяне.

Завяршэнне расколу

Вялікі заходні раскол быў пераадолены на Канстанцкім саборы, які адбыўся пры падтрымцы імператара Жыгімонта. У адрозненне ад рымскага і пізанскага Пап, якія добраахвотна адракліся ад прастола, Бенедыкт XIII упарта адмаўляўся гэта зрабіць. 27 ліпеня 1417 года Канстанцкі сабор пазбавіў яго ўлады і адлучыў ад Царквы. Паколькі ў падтрымцы Бенедыкту адмовілі ўсе дзяржавы, акрамя Арагона, ён быў вымушаны бегчы з Перпіньяна ў замак Пеньіскала, непадалёк ад Валенсіі. Пасля таго як у прызнанні Бенедыкту адмовіў і Арагон, ён жыў у Пеньіскале да самай смерці 23 мая 1423 года з кучкай прыхільнікаў, не прызнаваны Папам нікім, акрамя іх. Фактычна з абраннем Марціна V на саборы ў якасці ўсімі прызнанага Папы царкоўны раскол скончыўся, але Бенедыкт так і не змірыўся з гэтым. Перад смерцю ён прызначыў з ліку сваіх нешматлікіх прыхільнікаў чатырох кардыналаў, два з якіх пасля смерці Бенедыкта былі антыпапамі пад імёнамі Клімент VIII і Бенедыкт XIV.

У папулярнай культуры Бенедыкту XIII прысвечаны раман Вісэнтэ Бласка Ібаньеса «El papa del mar» («Марскі Папа», 1925 год). Таксама згадваецца ў тэлесерыяле «Міністэрства часу» («El Ministerio del tiempo», 3 сезон 9 серыя, 2017 год).

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта Катэгорыя:Антыпапы XIV стагоддзя Катэгорыя:Антыпапы XV стагоддзя Катэгорыя:Кардыналы Грыгорыя XI Катэгорыя:Выкладчыкі Манпельескага ўніверсітэта Катэгорыя:Марцінес дэ Луна