Энігальдзі-Нана ( En-nígaldi-Nanna), таксама вядомая як Бэль-Шальці-Нана, альбо скарочана Энігальдзі — прынцэса Новававілонскага царства і вярхоўная жрыца (энту) горада Ур. Як «зямная жонка» бога Месяца Сіна (Наны) Энігальдзі валодала велізарнай рэлігійнай і палітычнай уладай. У гістарыяграфіі яна найбольш вядомая як заснавальніца музея яе імя ва Уры (каля 530 года да н. э.). У яе музеі экспанаваліся, каталагізаваліся і забяспечваліся тлумачальнымі этыкеткамі артэфакты, якія ахоплівалі 1500 гадоў папярэдняй гісторыі Месапатаміі. Гэты збор лічыцца найстаражытным засведчаным музеем у гісторыі чалавецтва.

Сям’я і паходжанне Энігальдзі была дачкой Набаніда, апошняга халдзейскага цара Вавілона, які кіраваў з 556 па 539 год да н. э. Яна мела прынамсі аднаго брата — Валтасар (Бэл-шар-уцур), які найбольш вядомы па біблейскім сюжэце з Кнігі прарока Данііла, а таксама дзве сястры — Іна-Эсагіла-рысат (Ina-Esagila-risat) і Акабу’унма (Akkabu’unma). Набанід не меў крэўных сувязей з папярэднімі вавілонскімі манархамі, аднак мяркуецца, што ён мог быць жанаты на дачцэ цара Навухаданосара II (кіраваў у 605–562 гг. да н. э.). Калі гэта так, то Энігальдзі і яе блізкія сваякі даводзіліся Навухаданосару ўнукамі. Дакладнае імя іхняй маці застаецца невядомым, але цалкам магчыма, што менавіта яна ўвайшла ў пазнейшую гістарычную традыцыю пад імем Нітокрыс.

Бацька прынцэсы, цар Набанід, выяўляў глыбокую цікавасць да археалогіі. Ён кіраваў маштабнымі раскопкамі і рэстаўрацыяй старажытных храмаў, у сваіх тэкстах звяртаўся да мінулых кіраўнікоў часцей за іншых манархаў і лічыцца першым вядомым у гісторыі чалавекам, які паспрабаваў храналагічна датаваць археалагічныя знаходкі. Відавочна, што шчырая цікавасць Энігальдзі да гісторыі і археалогіі склалася менавіта пад уплывам бацькі.

Дзейнасць

Вярхоўная жрыца

У 547 годзе да н. э. Набанід аднавіў пасаду энту (вярхоўнай жрыцы) Ура, якая заставалася вакантнай з часоў Навухаданосара I (XII ст. да н. э.), і прызначыў на яе сваю дачку Энігальдзі. Энту прысвячала сябе богу Месяца Сіну (у шумерскай традыцыі — Нана) і была жрыцай найвышэйшага ўзроўню ў дзяржаве, якую, паводле павер’яў, абіраў сам бог праз адмысловыя знаменні. Усе вядомыя энту паходзілі з царскага роду, звычайна з’яўляючыся сёстрамі або дочкамі манархаў. Мяркуецца, што Набанід вырашыў аднавіць пасаду пасля таго, як растлумачыў частковае месяцавае зацьменне 554 года да н. э. як боскае знаменне. Дадатковым штуршком стала знаходка стэлы часоў Навухаданосара I, на якой было выяўлена пасвячэнне ягонай дачкі ў энту. Сам Набанід сцвярджаў, што прызначыў Энігальдзі толькі пасля працяглых варожбаў, якія пацвердзілі выбар Сіна. Верагодна, менавіта ў гэты час яна атрымала сваё жрэцкае імя Эн-нігальдзі-Нана, што перакладаецца як «[бог] Нана просіць энту».

На пасадзе энту Энігальдзі штовечар праводзіла шмат часу, пакланяючыся Сіну ў невялікім блакітным пакоі на вяршыні Вялікага зікурата ва Уры. Яе афіцыйнай рэзідэнцыяй стаў Э-Гіг-Пар — будынак, размешчаны прыкладна за 150 метраў на паўднёвы ўсход ад зікурата. Гэты комплекс стагоддзямі знаходзіўся ў руінах і быў адноўлены па асабістым загадзе Набаніда знарок для дачкі. Найважнейшым рэлігійным абавязкам энту было служэнне ў іпастасі «зямной жонкі» бога і выкананне абрадаў свяшчэннага шлюбу, аднак дакладны змест гэтых абрадаў застаецца невядомым. Жрыца таксама павінна была маліцца за здароўе цара, які ўвасабляў росквіт Вавілоніі, і клапаціцца пра шанаванне багіні Нінгаль — чароўнай «нябеснай жонкі» Сіна. Акрамя духоўных абавязкаў, Энігальдзі кіравала шырокімі маёнткамі і багаццямі храмавага комплексу Ура. У дадатак да гэтага, яна кіравала (і, магчыма, самастойна выкладала ў ёй) школай для будучых жрыц са шляхетных вавілонскіх сем’яў. На момант яе прызначэння гэтая навучальная ўстанова бесперапынна працавала ўжо больш за восемсот гадоў. У школе выкладаўся эмесаль — асаблівы «жаночы» сацыялект шумерскай мовы.

Куратар музея

Кіраванне Набаніда завяршылася ў 539 годзе да н. э., калі Новававілонскае царства была заваявана Ахеменідскай дзяржавай на чале з Кірам II Вялікім. Цару захавалі жыццё і адправілі ў ганаровую высылку, верагодна, у Карманію. Аднак змена ўлады не пахіснула высокага становішча Энігальдзі ва Уры. Каля 530 года да н. э. яна заснавала музей, у якім захоўваліся артэфакты мінулых эпох Месапатаміі. Гэты збор называюць найстаражытнейшым публічным музеем у гісторыі чалавецтва.

Частка выстаўленых экспанатаў магла быць знойдзена падчас асабістых раскопак Набаніда і самой Энігальдзі. Аснова калекцыі датавалася XX стагоддзем да н. э., агулам жа яна ахоплівала гістарычны перыяд даўжынёй каля 1500 гадоў (прыкладна 2100—600 гг. да н. э.). Прынцэса не толькі захоўвала рэчы, але і распрацавала паўнавартасную даследчую праграму. Мяркуецца, што яна асабіста адказвала за сістэматызацыю і маркіроўку калекцыі. Сярод экспанатаў былі артэфакты з асабістага збору Навухаданосара II, цырыманіяльнае наверша булавы, касіцкі межавы знак (кудуру) і фрагмент статуі Шульгі — выбітнага шумерскага цара Ура (кіраваў у 2094–2046 гг. да н. э.). Гэтая статуя была старанна і прафесійна адрэстаўравана ў старажытнасці для захавання арыгінальных надпісаў. Для адукацыйных мэт калекцыя была забяспечана глінянымі цыліндрамі з апісаннем кожнага прадмета на трох розных мовах (у тым ліку на шумерскай), што робіць іх першымі ў гісторыі «музейнымі этыкеткамі». Асобна захоўваліся таблічкі з агульным пералікам экспанатаў — на сённяшні дзень яны лічацца найстаражытнейшымі вядомымі музейнымі каталогамі.

Далейшы лёс самой прынцэсы невядомы. Лічыцца, што пасля яе пасаду энту больш ніхто не займаў. Музей спыніў сваё існаванне не пазней за 500 год да н. э. Рэзкае пагаршэнне кліматычных умоў — змяненне рэчышча Еўфрата, моцная засуха і адступленне вод Персідскага заліва — прывялі да імклівага заняпаду Ура пад уладай Ахеменідаў. Да гэтага часу горад стаў цалкам бязлюдным.

Спадчына і памяць Руіны музея Энігальдзі-Нана былі выяўлены брытанскім археолагам Леанардам Вулі ў 1925 годзе падчас раскопак храмавага комплексу ва Уры. Дзякуючы таму, што артэфакты розных гістарычных эпох былі акуратна і сістэматычна раскладзены, Вулі змог хутка ідэнтыфікаваць гэтую знаходку менавіта як рэшткі музея.

Постаць Энігальдзі ўшанавана сярод 998 выбітных жанчын, якія пакінулі значны след у гісторыі, у маштабнай мастацкай інсталяцыі «Званая вячэра» (аўтар — амерыканская мастачка Джудзі Чыкага).

Акрамя таго, у гонар вавілонскай прынцэсы быў названы выкапень дэвонскага перыяду — від плечаногіх .

Крыніцы

Зноскі

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:Жанчыны Старажытнага свету Катэгорыя:Прынцэсы Старажытнага свету Катэгорыя:Постаці Вавілоніі