Апалонія Макоўская, народжаная Хелмінская, герба Наленч (6 мая 1856 г. каля Седльцаў - 11 мая 1952, Свецце) — настаўніца, уладальніца першай польскай чытальні ў Вільні.

Біяграфія Апалонія Макоўская была дачкой паўстанца Караля Хелмінскага, сястрой пісьменніка Вінцэнта Хелмінскага, першага загадчыка кнігарні Элізы Ажэшка – «Эліза Ажэшка і С-ка».

У 1872–1873 гадах 16-гадовая Апалонія Хелмінская заснавала і самастойна кіравала школай для вясковых дзяцей і дзяцей прыдворных чыноўнікаў у Верках каля Вільні, у маёнтку, які ў той час належаў сям'і князя Людвіга Вітгенштэйна. За гэтую дзейнасць яна была арыштаваная і асуджаная на тры месяцы пазбаўлення волі з магчымасцю штрафу.Ludwika Życka, „Krótki rys dziejów tajnej oświaty polskiej na Ziemi Wileńskiej od 1880 – 1919”, Wilno 1932, str. 6-7 i 19

Апалонія Макоўская, як загадчыца польскай чытальні, згадваецца сярод віленскіх жанчын, якія зрабілі найбольшы ўнёсак у развіццё адукацыі ў Вільні і Віленскім краі пасля 1890 года ў складзе тайнага таварыства «Асвета».

Уваходзіла ў склад праўлення «Таварыства роўных правоў жанчын», заснаванага Эміліяй Венслаўскай у 1908 годзе. На працягу двух гадоў гэтае аб'яднанне праводзіла адукацыйную дзейнасць, арганізоўваючы серыі лекцый для інтэлігенцыі і гутаркі для простага народа на розныя тэмы.

Падчас нямецкай акупацыі, пасля 1915 года, Эма Яленьская-Дмахоўская заснавала «Саюз польскіх патрыётаў», у праўленне якога ўваходзіла Апалонія Макоўская. Мэтай арганізацыі было «павысіць палітычную свядомасць сярод шырэйшых груп і інфармаваць замежныя краіны аб злоўжываннях у акупацыі, настроях грамадскасці і яе жаданні аб'яднання з Польшчай». Звесткі, сабраныя членамі саюза і адпраўленыя ў Варшаву і Швейцарыю паміж 1916 і 1918 гадамі, былі амаль адзінай крыніцай інфармацыі аб сітуацыі на Віленшчыне. У 1920 годзе асацыяцыя добраахвотна распалася.

Тым часам Апалонія Макоўская і яе муж, Вацлаў Леон Макоўскі кіравалі ўласным выдавецтвам на вуліцы Свёнтаянскай, 2 у Вільні з філіялам у Мінску. Яна пісала ў лісце да Элізы Ажэшкі 13 верасня 1900 года: Праз некалькі дзён мы адкрыем кнігарню ў Мінску. Мы робім гэта з верай у тое, што займаем важнае месца і што мы зробім усё магчымае, каб яна існавала, пакуль у нас яшчэ ёсць сілы."Dnie", Eliza Orzeszkowa, oprac. Iwona Wiśniewska, Warszawa 2001.Яны таксама вялі бізнес з варшаўскімі выдавецтвамі, у тым ліку з Gebethner і Wolff . Пасля 1902 года яны атрымалі дазвол на адкрыццё першай польскай чытальнай залы, што да таго часу было строга забаронена. Макоўская займала там кіруючую пасаду. Wacław Makowski, „Wspomnienia starego księgarza na tle osobistych przeżyć”, Przegląd księgarski 1925 r.

Апалонія Макоўская актыўна займалася культурнай дзейнасцю — разам з мужам яна арганізоўвала канцэрты і выступы, якія наведвалі вядомыя асобы. Расійскія ўлады таго часу ўзбудзілі судовыя справы супраць самой Макоўскай, у тым ліку за публікацыю кнігі Э. Ажэшка «Gloria Victis». Аднак дзякуючы рашучым дзеянням і добрым кантактам яны часта пазбягалі прыгнёту, плацячы толькі штрафы.

Сям'я Макоўскіх не толькі мела справы з Элізай Ажэшка, але і сябравала з пісьменніцай, пра што сведчаць «Лісты Элізы Ажэшка да Вацлава Макоўскага». Апалонія Макоўская была прататыпам Яанны Ліпскай — гераіні аповесці Элізы Ажэшка пад назвай «А... B...С...».

У 1934 годзе ў віленскай газеце "Слова" апублікавала ўспаміны пра арганізацыю першых польскіх музычных канцэртаў у Вільні, якія ладзіў у тым ліку Вацлаў Макоўскі, пад назвай: "Першыя канцэрты пад цэнзурай віленскага паліцмайстра" (№302).

У Апалоніі і Вацлава было чацвёра дзяцей: дачка Ева і трое сыноў: Вацлаў, Чэслаў і Вітольд.

У маі 1946 года Апалонія Макоўская разам з дачкой Евай і ўнукам Вітольдам (сынам Вітольда Макоўскага) выехала з Вільні ў Люблін, дзе яны пражылі ў кляштары Сясцёр Міласэрнасці да верасня 1946 года.

Апалонія Макоўская памерла ва ўзросце 96 гадоў.

У 1950 годзе дачка Апалоніі, Ева Гульбінова, перадала ў дар Гарадской публічнай бібліятэцы імя Гераніма Лапацінскага ў Любліне дакументы, якія тычыліся кнігарні «Эліза Ажэшка і С-ка» з 1879 па 1881 год. Сярод іх: паведамленні аб адкрыцці кнігарні, даверанасці Вацлава Макоўскага, дамовы паміж партнёрамі і рахункі кнігарні.

Спасылкі

Крыніцы

Катэгорыя:Памерлі ў 1952 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1856 годзе Катэгорыя:Постаці Вільні Катэгорыя:Выдаўцы Польшчы Катэгорыя:Настаўнікі