Баляслаў Раман Длускі, псеўданім Ябланоўскі (; ) — удзельнік паўстання 1863-64 гадоў.Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 6. — С. 167.Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Мінск, 1996. — Т. 3. — С. 258.Kościałkowski Stanisław. Dłuski Bolesław Roman // Polski Słownik Biograficzny. T. V. S. 187.
Біяграфія Сын Францішка і Караліны з Галоўняў.
Гімназічную навуку пачаў у Вільні, але, западозраны ва ўдзеле ў змове, разам са старэйшым братам Пшэмыславам, у 14-гадовым узросце быў высланы на Каўказ (Пшэмыслаў быў сасланы ў Арэнбург, дзе і памёр). Ён заставаўся ў арміі да 1856 года, даслужыўшыся да звання капітана.
Па ўласным жаданні быў звольнены ў запас і пачаў вучыцца ў Санкт-Пецярбургскай акадэміі мастацтваў. Праз год ён перавёўся ў Маскоўскі ўніверсітэт, дзе пачаў вывучаць медыцыну. Як член студэнцкага саюза, так званага «Агулу», браў актыўны ўдзел у таварыскім жыцці; займаўся літаграфіяй не толькі дзеля заробку, але і ў прапагандысцка-патрыятычных мэтах.
Скончыўшы медыцыну (1861), асеў як лекар у Пасволі (Панявежскі павет), дзе хутка здабыў усеагульнае прызнанне.
Летам 1862 года ён стаў членам Літоўскага правінцыйнага камітэта. У снежні 1862 года ўдзельнічаў у перамовах з чырвоным штабам у Варшаве адносна прыналежнасці Беластоцкага павета.
З пачаткам паўстання Канстанцін Каліноўскі прызначыў Длускага ваенным камандзірам Ковенскага ваяводства. У лютым 1863 года ён паехаў у Ковенскую губерню і ўзяў сабе псеўданім «Яблоноўскі». У першы перыяд ён праверыў баявую гатоўнасць ваяводства і распачаў першыя падрыхтоўкі. У сакавіку разам са сваім падраздзяленнем ён рушыў у бок Панявежа, дзе каля вёскі Мегяны далучыўся да падраздзялення Антанаса Мацкявічуса. 27 сакавіка абодва падраздзяленні дамагліся пераможнай бітвы супраць вялікага расійскага атрада.
Абодва падраздзяленні разышліся, Длускі накіраваўся ў бок Крокаўскіх лясоў, дзе далучыўся да падраздзялення маёра Томаша Кушлейкі . Новаўтвораная група, якая налічвала 1000 паўстанцаў, 1 красавіка правяла бітву каля Ленчы, якая скончылася тактычнай перамогай, але прывяла да распаду групы.
У пачатку красавіка Якуб Гейштар, кіраўнік паўстанцкага ўрада ў Літве, але які належаў да белых, звольніў Длускага з пасады кіраўніка Ковенскага ваяводства, прызначыўшы на яго месца Юзафа Касцялкоўскага. У новай сітуацыі Длускі далучыўся да стварэння групы Зыгмунта Серакоўскага . З гэтай мэтай ён адправіўся на прускую мяжу, дзе атрымаў партыю кантрабанднай зброі, і ў яе абароне 27 і 28 красавіка ўчыніў дзве сутычкі з рускімі салдатамі. Ён даставіў зброю ў лясы каля Андронішак, дзе знаходзіўся Серакоўскі.
Затым ён зноў паехаў на прускую мяжу, у бок Таўрогаў, каб здабыць зброю. Разбіў лагер каля Стэмпляў, дзе яго атрад з 150 паўстанцаў 11 і 12 мая правёў дзве пераможныя бітвы супраць колькасна пераўзыходзячага расійскага атрада. Аднак расіяне перашкодзілі захопу грузу зброі. Затым Длускі накіраваўся ў бок Цельшаў, дзе ў канцы мая разбіў лагер. Па дарозе да яго далучыўся атрад Северына Гроса «Аляксандрайціса». Каля Акмянаў да групы далучылася група Ясінскага.
На той момант група Длускага налічвала 400 загартаваных у баях паўстанцаў. Падраздзяленне разбіла лагер каля вёскі Папэляны . 22 чэрвеня лагер быў атакаваны расійцамі, якія прымусілі паўстанцаў адступіць да балот каля Драгіня. Дзякуючы паспяховаму контрнаступу расійскія войскі былі вымушаны бегчы, у выніку чаго многія салдаты патанулі ў балоце, а паўстанцы страцілі толькі 7 забітымі і 6 параненымі.
Пасля бітвы атрад Гроса накіраваўся ў бок Цельшаў, а астатнія паўстанцы пад камандаваннем Длускага, пазбегнуўшы пераследу рускіх, накіраваліся да прускай мяжы. Прама на мяжы Длускі зноў пазбег паразы свайго падраздзялення, атакаванага расіянамі каля вёскі Паюрзе .
Затым, расчараваны перспектывамі самога паўстання, галоўным чынам з-за кансерватыўнай палітыкі віленскага ўрада, ён перайшоў прускую мяжу з часткай паўстанцаў, пакінуўшы астатніх пад камандаваннем Яна Станевіча-Пісарскага. Праз Прусію Длускі адправіўся ў Парыж, дзе ад імя Нацыянальнага ўрада арганізаваў пастаўкі зброі ў Літву, дзе ўладу захапілі чырвоныя на чале з Канстанцінам Каліноўскім.
19 кастрычніка 1863 года Каліноўскі прызначыў свайго сябру і паплечніка па Літоўскім камітэце Длускага ваенным камісарам Літвы і Беларусі за мяжою з правам распараджацца замежным грашовым фондам віленскага паўстанцкага цэнтра.Герасімчык Васіль. Кастусь Каліноўскі: асоба і легенда. Гродна: ЮрсаПрынт, 2018. С. 198.
4 снежня 1863 г. Каліноўскі пасылае Длускаму за мяжу ліст з просьбай распрацаваць ваенныя статуты і арганізаваць ваенную школу.Герасімчык Васіль. Кастусь Каліноўскі: асоба і легенда. Гродна: ЮрсаПрынт, 2018. С. 199.
У лютым 1864 года кіраўнік Нацыянальнага ўрада Рамуальд Траўгут прызначыў Длускага камандзірам пятага корпуса ў Літве. Длускі пачаў энергічную падрыхтоўку да аднаўлення паўстання ў Літве і Жамойці. Аднак гэтыя намаганні скончыліся няўдачай з-за вялікай колькаснай перавагі праціўніка.
Пасяліўся тады назаўсёды як эмігрант у Парыжы, дзе працаваў у шпіталі св. Людовіка. Ажаніўся з францужанкай (Эрнэсцінай Наэмі Азар), якая неўзабаве памерла. Пазней (перад франка-прускай вайной) пераехаў у Лондан, зарабляў маляваннем і жывапісам, нават прыняў англійскае грамадзянства і ажаніўся другі раз з даўняй знаёмай з Жамойці (Антанінай Леванеўскай).
У канцы 1873 г., стужыўшыся па радзіме, прыехаў у Галіцыю. Спачатку паспрабаваў гаспадарыць на зямлі і набыў пад Кракавам фальварак Шчуркоўку, але пазней, прадаўшы яго, асеў назаўсёды ў Кракаве, і, не жадаючы яшчэ раз праходзіць цяжкія фармальнасці настрыфікацыі лекарскага дыплома, цалкам прысвяціў сябе мастацтву. Выконваў мініяцюры, алейныя і акварэльныя партрэты, а таксама карціны пераважна рэлігійнага зместу для касцёлаў пад Кракавам і ў Літве, станцыі Крыжовага шляху, урэшце працаваў як літограф (выканаў, напрыклад, для праф. Ізыдора Капернiцкага гравюры антрапалагічнага зместу, для Максіміляна Навіцкага — іхтыялагічнага). Выпусціў атлас і ілюстрацыйныя табліцы “Выявы ласосевых рыб у польскай і еўрапейскай навуковай кнізе XVIII і XIX стагоддзяў” (Wizerunki ryb łososiowatych w polskiej i europejskiej książce naukowej XVIII i XIX wieku).
Пасля шматлікіх намаганняў атрымаў у Кракаве, дзякуючы доктару Адрыяну Баранецкаму, пасаду бібліятэкара пры Тэхнічна-прамысловым музеі і Вышэйшых курсах для жанчын імя А. Баранецкага, якую займаў аж да смерці. Памёр у Кракаве 10 мая 1905 г.
Меў чатырох дачок (у тым ліку Элеанору Марыю, замужам за Мікалаем Рудніцкім, прафесарам Познаньскага ўніверсітэта), а таксама сына Казіміра, горнага інжынера, які памёр маладым.
Пакінуў, як мяркуюць, у рукапісе ўспаміны, з якіх дзякуючы Генрыку Букоўскаму апублікаваны быў толькі ўрывак пад назвай «З паўстання 1863 г. на Жамойці»
Сябраваў з Янам Матэйкам, які намаляваў яго ў вобразе комтура Тэтынгера з Эльблонга на карціне, прысвечанай Грунвальдскай бітве.
Крыніцы
Спасылкі
Катэгорыя:Медыкі Польшчы Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Маскоўскага ўніверсітэта Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў