Беларусы Нідэрландаў — жыхары Нідэрландаў беларускага паходжання, а таксама выхадцы з Беларусі, якія жывуць у краіне. Асобныя выхадцы з беларускіх земляў жылі і працавалі ў Нідэрландах ужо ў XVII стагоддзі; сучасная супольнасць істотна павялічылася ў выніку міграцыі пасля распаду СССР і ў XXI стагоддзі.

Паводле даных Цэнтральнага бюро статыстыкі Нідэрландаў (CBS), на 2026 год у краіне жылі 6573 чалавекі з паходжаннем з Беларусі: 5060 з іх нарадзіліся за межамі Нідэрландаў, 1513 — у Нідэрландах і мелі прынамсі аднаго з бацькоў, народжанага за мяжой. Беларускае грамадзянства мелі 2309 жыхароў краіны. Гэтыя паказчыкі не з’яўляюцца колькасцю этнічных беларусаў: у сучаснай сістэме CBS «паходжанне» вызначаецца паводле краіны нараджэння самога чалавека або яго бацькоў.

Гісторыя

XVII стагоддзе Сувязі выхадцаў з беларускіх земляў з Нідэрландамі вядомыя з XVII стагоддзя і былі звязаны, у прыватнасці, з адукацыйнымі і канфесійнымі кантактамі пратэстантаў Вялікага Княства Літоўскага з Заходняй Еўропай. Напрыканцы XVII стагоддзя з прыблізна 15 студэнтаў-кальвіністаў з ВКЛ, якія навучаліся ва ўніверсітэтах Заходняй Еўропы, чацвёра вучыліся ў Лейдэнскім універсітэце.

Адным з найбольш добра задакументаваных ранніх выхадцаў з Беларусі ў Нідэрландах быў асветнік, выдавец і перакладчык Ілля Капіевіч (каля 1651—1714). Дакладнае месца яго нараджэння не ўстаноўлена; у беларускай літаратуры называюцца Міншчына або Брэстчына, вядома таксама, што ён вучыўся і выкладаў у Слуцкай кальвінісцкай школе.

Дакладны час пераезду Капіевіча ў Нідэрланды застаецца дыскусійным, аднак не пазней за сярэдзіну 1690-х гадоў ён знаходзіўся ў Амстэрдаме. У 1697 годзе там ён пазнаёміўся з удзельнікамі Вялікага пасольства Пятра I, пасля чаго заняўся падрыхтоўкай перакладаў і навучальнай літаратуры для Расіі.

У 1699—1700 гадах у Амстэрдаме пры ўдзеле Капіевіча былі надрукаваны свецкія навучальныя кнігі па гісторыі, арыфметыцы, астраноміі, мараплаванні і замежных мовах, а таксама слоўнікі і пераклады. Спачатку ён працаваў у друкарні амстэрдамскага купца Яна Тэсінга, а ў 1700 годзе пачаў уласную выдавецкую дзейнасць.

Да ранніх сувязей беларускіх земляў з Нідэрландамі належыць і гісторыя прадстаўніка княжацкага роду Агінскіх Самуэля Агінскага, чый род меў значныя ўладанні і палітычны ўплыў на Віцебшчыне. Ён навучаўся ў у Нідэрландах і ажаніўся з дачкой мясцовага бургамістра, пасля чаго вярнуўся на Віцебшчыну.

XX стагоддзе і постсавецкая міграцыя Колькасна прасачыць беларускую міграцыю ў Нідэрланды на працягу большай часткі XX стагоддзя складана. Асаблівую праблему для статыстыкі стваралі ўраджэнцы СССР: у нідэрландскіх рэгістрах краінай нараджэння чалавека заставалася тая дзяржава, якая існавала на момант яго нараджэння, таму народжаныя да 1992 года ў Беларусі маглі быць зарэгістраваны як народжаныя ў Савецкім Саюзе.

Пасля распаду СССР міграцыю з асобных постсавецкіх дзяржаў стала магчыма ацэньваць дакладней. У даследаванні CBS 2002 года была зроблена рэканструкцыя паходжання ўраджэнцаў былога СССР паводле сучасных дзяржаўных межаў; на 1 студзеня 2002 года колькасць мігрантаў першага пакалення з паходжаннем з Беларусі ацэньвалася ў 696 чалавек.

У наступныя два дзесяцігоддзі супольнасць працягвала павялічвацца. Пры гэтым CBS пазней удасканаліла метадалогію: для жыхароў, зарэгістраваных як народжаныя ў СССР, сучасная краіна паходжання вызначаецца паводле месца нараджэння самога чалавека або яго бацькоў; такім чынам удалося размеркаваць паводле сучасных дзяржаў каля 95 % жыхароў з паходжаннем з былога СССР.

Колькасць і міграцыя На 2026 год у Нідэрландах налічвалася 6573 жыхары, якіх CBS адносіць да асоб з паходжаннем з Беларусі. З іх 5060 былі народжаныя за межамі Нідэрландаў, а 1513 — у Нідэрландах і мелі паходжанне з Беларусі праз бацькоў.

Беларускае грамадзянства на той жа час мелі 2309 чалавек. Розніца паміж гэтымі паказчыкамі звязана з тым, што да катэгорыі паходжання ўваходзяць таксама грамадзяне Нідэрландаў і іншых дзяржаў, у тым ліку народжаныя ў краіне нашчадкі перасяленцаў, у той час як частка грамадзян Беларусі можа мець іншае этнічнае паходжанне.

Міграцыя з Беларусі працягваецца і ў 2020-я гады. У 2025 годзе ў Нідэрланды імігравалі 348 чалавек, народжаных у Беларусі, а 235 чалавек гэтай катэгорыі эмігравалі або былі ўлічаны ў адміністрацыйных карэкціроўках; міграцыйнае сальда склала +113 чалавек.

Гэтыя лічбы нельга атаясамліваць з колькасцю этнічных беларусаў. Нідэрландская дзяржаўная статыстыка ў гэтым выпадку аперуе краінай паходжання, краінай нараджэння і грамадзянствам, а не нацыянальнай самаідэнтыфікацыяй.

Грамадскае жыццё

Кансалідацыя пасля 2020 года Больш арганізаванае грамадскае жыццё беларусаў Нідэрландаў сфарміравалася ў 2020-я гады. Ужо летам 2020 года, у перыяд прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі і наступных масавых пратэстаў, беларусы, якія жылі ў Нідэрландах, пачалі рэгулярна арганізоўваць грамадскія акцыі; нідэрландскія СМІ паведамлялі пра іх правядзенне ў Гаазе, а пазней таксама ў Эйндховене і Утрэхце.

Паводле выдання Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына», першая з серыі арганізаваных акцый у 2020 годзе адбылася ў чэрвені каля пасольства Беларусі ў Гаазе; цягам наступных месяцаў удзельнікі супольнасці правялі дзясяткі пікетаў, дэманстрацый і іншых мерапрыемстваў.

10 снежня 2020 года прадстаўнікі дыяспары абвясцілі пра стварэнне Народнай амбасады Беларусі ў Нідэрландах у межах міжнароднай грамадзянскай ініцыятывы «Народныя амбасады Беларусі». Яна не з’яўляецца афіцыйнай дыпламатычнай установай Рэспублікі Беларусь; сярод абвешчаных арганізатарамі задач — кантакты з грамадскімі і дзяржаўнымі ўстановамі Нідэрландаў і дапамога беларусам, якія знаходзяцца за мяжой.

MARA У пачатку 2020-х гадоў была створана MARA — некамерцыйнае аб’яднанне беларусаў Нідэрландаў. Арганізацыя вызначае сваімі задачамі падтрымку беларускай супольнасці, развіццё беларускай мовы і культуры, сацыяльныя і культурныя праекты, дапамогу новапрыбылым і прадстаўленне інтарэсаў беларусаў у нідэрландскіх установах. MARA характарызуецца як асацыяцыя беларусаў Нідэрландаў і ў крыніцах нідэрландскіх грамадскіх устаноў.

Арганізацыя ладзіць канцэрты, літаратурныя сустрэчы, кінапаказы, лекцыі, дзіцячыя заняткі і традыцыйныя беларускія святы. Мерапрыемствы адбываюцца ў Гаазе, Амстэрдаме, Утрэхце, Дэлфце, Ратэрдаме, Харлеме і іншых гарадах.

Культурнае жыццё Адным з найбуйнейшых рэгулярных мерапрыемстваў супольнасці стаў фестываль беларускай культуры «Купалле на Паўночным моры». У 2025 годзе адбыўся пяты фестываль, у праграму якога ўваходзілі выступленні беларускіх музыкаў, традыцыйныя спевы і танцы, пляценне вянкоў, дзіцячыя заняткі, кірмаш і майстар-класы; у чэрвені 2026 года быў праведзены ўжо шосты фестываль.

Захаванню беларускай мовы спрыяюць сустрэчы «Размаўляем на беларускай!», якія ў 2023—2024 гадах праводзіліся, у прыватнасці, у Амстэрдаме, Гаазе і Утрэхце. У праграме супольнасці прысутнічаюць таксама сустрэчы з беларускімі пісьменнікамі, музыкамі і кінематаграфістамі.

У Нідэрландах дзейнічае таксама беларускі кніжны клуб. У маі 2025 года яго ўдзельнікі разам з паэткай Ганнай Комар і даследчыцай Сюзанай Радэмакер удзельнічалі ў літаратурнай сустрэчы ў амстэрдамскай кнігарні Pegasus, прысвечанай беларускай паэзіі; вершы гучалі па-беларуску, па-англійску і па-нідэрландску.

Беларуская культурная дзейнасць адбываецца і ў супрацоўніцтве з нідэрландскімі ўстановамі. Напрыклад, у 2024 годзе MARA арганізавала ў атрыуме ратушы Гаагі выставу, прысвечаную Алесю Бяляцкаму.

Літаратура Зарецкий Ю. П. Илья Федорович Копиевский (Жизнь и судьба одного просветителя петровского времени) // Вивлиофика. — 2021. — Т. 9. — С. 32—68. — DOI: 10.21900/j.vivliofika.v9.909. Alders M., Nicolaas H. Helft van het aantal allochtonen uit de voormalige Sovjet-republieken bestaat uit Russen // Maandstatistiek van de bevolking. — 2002. — September. — Centraal Bureau voor de Statistiek.

Крыніцы

Гл. таксама Беларуская дыяспара Беларуская эміграцыя Беларусы Бельгіі Беларусы Германіі Беларусы Францыі

Спасылкі MARA — Аб’яднанне беларусаў у Нідэрландах

Нідэрланды Катэгорыя:Народы Нідэрландаў