Інэса Уладзіміраўна Кур’ян (нар. 1964, Беларусь) — беларуская мовазнаўца, славістка, паланістка, літаратуразнаўца, перакладчыца польскай і славенскай літаратуры, выкладчыца. Кандыдат філалагічных навук (1999). Даследуе гісторыю славянскіх моў, польска-беларускія моўныя і літаратурныя сувязі, польскую мову на тэрыторыі Беларусі, праблемы мастацкага перакладу і гісторыю польскай і беларускай літаратур.
Працавала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце і Інстытуце мовазнаўства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, шмат гадоў выкладала ў Польскім Інстытуце ў Мінску. З 2010 года кіравала мінскім навукова-даследчым і культурна-адукацыйным цэнтрам паланазнаўства Studia-Movia. З 2022 года жыве і працуе ў Польшчы, звязана з Гуманітарна-эканамічнай акадэміяй у Лодзі (AHE), дзе выкладае і з’яўляецца галоўнай рэдактаркай навуковага часопіса Literaturoznawstwo.
Біяграфія Нарадзілася ў 1964 годзе ў Беларусі. Паходзіць з Ліды, дзе вучылася ў сярэдняй школе № 1. Вышэйшую адукацыю атрымала на філалагічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, які скончыла ў 1986 годзе.
Пасля заканчэння ўніверсітэта каля трох гадоў працавала перакладчыцай з польскай мовы. З 1989 года выкладала на кафедры тэарэтычнага і славянскага мовазнаўства філалагічнага факультэта БДУ. Выкладала, у прыватнасці, стараславянскую, польскую і славенскую мовы.
Вучылася ў аспірантуры пад кіраўніцтвам Аляксандра Супруна. Кандыдацкая дысертацыя Кур’ян была прысвечана сістэме дзеепрыметнікаў на пачатковым этапе фарміравання славянскіх літаратурных моў. 13 красавіка 1999 года яна паспяхова абараніла дысертацыю на атрыманне навуковай ступені кандыдата філалагічных навук.
У 1998—2021 гадах выкладала польскую мову ў Польскім Інстытуце ў Мінску. Пасля 2000 года працавала старшай навуковай супрацоўніцай Інстытута мовазнаўства Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі; паводле славенскай біяграфічнай даведкі, працавала ў Акадэміі навук у 2000—2008 гадах. У 2008—2010 гадах адказвала за паланістычную праграму ў адной з недзяржаўных вышэйшых навучальных устаноў Беларусі.
У 2010 годзе стала кіраўніцай навукова-даследчага і культурна-адукацыйнага цэнтра паланазнаўства Studia-Movia ў Мінску. З 2012 года арганізоўвала і ўзначальвала пры цэнтры Лабараторыю літаратурнага перакладу. У 2016 годзе зарэгістравала ў Мінску альманах перакладчыкаў «Перакладніцкае атэлье».
У 2022 годзе скончыла паслядыпломнае навучанне ў Сілезскім універсітэце па методыцы выкладання польскай мовы як замежнай. З 2022 года жыве і працуе ў Польшчы. Выкладае польскую філалогію ў Гуманітарна-эканамічнай акадэміі ў Лодзі і з’яўляецца галоўнай рэдактаркай навуковага часопіса Literaturoznawstwo. Таксама ўваходзіць у склад рэдакцыі часопіса Językoznawstwo як кансультантка па беларускай мове.
Навуковая і выкладчыцкая дзейнасць Першапачатковыя навуковыя даследаванні Кур’ян былі звязаны з гістарычным мовазнаўствам, параўнальнай граматыкай і гісторыяй славянскіх літаратурных моў. У кандыдацкай дысертацыі яна даследавала паходжанне і развіццё сістэмы дзеепрыметнікаў у славянскіх мовах. Дысертацыйная праца, падрыхтаваная ў 1990-я гады, была выдадзена асобнай электроннай манаграфіяй у Лодзі ў 2025 годзе.
Іншы кірунак яе даследаванняў — польска-беларускія моўныя сувязі, польскія гаворкі Беларусі і моўная сітуацыя на беларуска-польскім памежжы. Кур’ян удзельнічала ў даследаваннях Браслаўшчыны, вынікі якіх былі апублікаваны ў шматтомным выданні Brasławszczyzna. Pamięć i współczesność пад рэдакцыяй Эльжбеты Смулковай. У першым томе змешчана яе даследаванне польскіх ідыялектаў рэгіёна Charakterystyka idiolektów języka polskiego.
Кур’ян даследавала таксама праблемы перакладу Адама Міцкевіча на беларускую мову, гісторыю і культурную семантыку польска-беларускага памежжа, творчасць Юзафа Чаховіча, Вітальда Гамбровіча, Тадэвуша Далэнгі-Мастовіча, Васіля Быкава, а таксама польскую і славенскую літаратуру XIX—XX стагоддзяў.
З канца 2010-х гадоў у яе працах значнае месца займаюць даследаванні літаратурнай і культурнай спадчыны колішніх Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай. У AHE яна ўдзельнічала ў польска-беларускіх даследаваннях гэтай тэматыкі, што вяліся з 2018 года і ахоплівалі, сярод іншага, так званую ўніянісцкую топіку ў польскай літаратуры. У 2024 годзе выйшаў падрыхтаваны ёю літаратуразнаўчы лексікон UNIA LITERACKA: leksykon pojęć i biogramów, прысвечаны гістарычным і літаратурным кантэкстам польскай літаратуры.
Аўтарка артыкулаў для Беларускай энцыклапедыі і Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы. Публікавала матэрыялы пра польскую паэзію ў беларускіх маладзёжных выданнях «Першацвет» і «Рюкзачок», а таксама пісала для польскамоўных выданняў Głos znad Niemna, Słowo Ojczyste і Kultura Enter.
Навуковыя стажыроўкі і стыпендыі У 1995 годзе прайшла двухмесячную навуковую стажыроўку ў Люблянскім універсітэце і атрымала стыпендыю Міністэрства культуры і спорту Славеніі. У 1996—1998 гадах была слухачкай Міжнароднай гуманітарнай школы пры Цэнтры даследаванняў антычнай традыцыі Варшаўскага ўніверсітэта, у 2000 годзе — стыпендыяткай Касы імя Юзафа Мяноўскага.
У 2000—2003 гадах удзельнічала ў польскай школе літаратурнага перакладу Translatorium у Варшаве і Вроцлаве. У 2006 годзе атрымала стыпендыю праграмы Gaude Polonia Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы, у 2008 годзе — стыпендыю Вілы Дэцыуша ў Кракаве. У жніўні—верасні 2021 года прайшла стажыроўку для перакладчыкаў славенскай літаратуры ў Любляне, а ў лютым—ліпені 2022 года была стыпендыяткай праграмы NAWA Solidarni z naukowcami.
У сакавіку 2026 года была рэзідэнткай перакладчыцкага Кабінета Антона Саврэ (Sovretov kabinet) у Доле-пры-Храстніку ў Славеніі.
Перакладчыцкая дзейнасць Кур’ян перакладае з польскай і славенскай моў. На беларускую мову перакладала польскую дзіцячую і авангардную паэзію, вершы Збігнева Герберта, Віславы Шымборскай, Баляслава Лесьмяна і іншых аўтараў. Была навуковай рэдактаркай і сааўтаркай беларускіх перакладаў Дзядоў і Крымскіх санетаў Адама Міцкевіча. Пераклала на беларускую мову раман Тадэвуша Далэнгі-Мастовіча Кар’ера Нікадзіма Дызмы, выдадзены ў Мінску ў 2017 годзе з яе разгорнутым навуковым каментарыем.
Перакладала таксама славенскую літаратуру на беларускую, рускую і польскую мовы. Сярод перакладзеных ёю славенскіх аўтараў — Андрэй Блатнік, Берта Баету, Алеш Чар, Алеш Дэбеляк, Мілан Дэклева, Драга Янчар, Каетан Ковіч, Святлана Макаравіч, Францэ Прэшэрн, Андрэй Скубіц, Томаж Шаламун, Сузана Тратнік, Эрыка Воўк і Данэ Зайц. У Беларусі працавала таксама судовай перакладчыцай са славенскай мовы.
У 2005—2016 гадах была беларускай кансультанткай міжнароднага літаратурнага фестывалю Vilenica ў Славеніі. У 2020 годзе выдала Praktyczny kurs języka słoweńskiego, які славенскае Таварыства літаратурных перакладчыкаў характарызуе як першы беларускі падручнік славенскай мовы.
Арганізацыйная і публічная дзейнасць Пры Studia-Movia Кур’ян праводзіла метадычныя семінары для выкладчыкаў польскай мовы, арганізоўвала літаратурныя і перакладчыцкія праекты і з 2012 года кіравала Лабараторыяй літаратурнага перакладу. У 2016 годзе заснавала і зарэгістравала альманах «Перакладніцкае атэлье».
Удзельнічала ў Міжнародным з’ездзе славістаў у Любляне ў 2003 годзе, міжнародных кангрэсах паланістаў у Катавіцах (2016) і Вроцлаве (2021), кангрэсах даследчыкаў Беларусі, а таксама ў міжнародным сімпозіуме Obdobja ў Любляне. У 2015—2021 гадах на кангрэсах даследчыкаў Беларусі кіравала польска-беларускай літаратуразнаўчай панэллю.
Выступала з дакладамі на канферэнцыях у Варшаўскім універсітэце, Ягелонскім універсітэце, Універсітэце Мікалая Каперніка ў Торуні, Інстытуце мастацтва Польскай акадэміі навук і іншых установах. Сярод тэм яе выступленняў — сучасная інтэрпрэтацыя польскай і беларускай драматургіі XIX стагоддзя, месца Міцкевіча ў сучаснай беларускай культуры і аўтабіяграфічныя элементы ў раманах Тадэвуша Далэнгі-Мастовіча.
У польскім інтэрнэт-часопісе Kultura Enter публікавала таксама тэксты, прысвечаныя беларускай культуры і літаратуры, у тым ліку Tylko bez ślubu, proszę. O kulturze niezależnej na Białorusi (2015) і Dwa przepisy na literaturę białoruską (2016).
Узнагароды У 2010 годзе атрымала першую прэмію Пасольства Рэспублікі Польшча ў Мінску за літаратуразнаўчую працу пра польскага паэта Юзафа Чаховіча. Праца Jeździłam łodzią po Słobódce была апублікавана ў люблінскім часопісе Scriptores. У 2019 годзе Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы ўзнагародзіла Кур’ян ганаровым знакам «Заслужаны дзеяч польскай культуры» (Zasłużona dla Kultury Polskiej).
Бібліяграфія Паводле біяграфічнай даведкі Гуманітарна-эканамічнай акадэміі ў Лодзі, Кур’ян з’яўляецца аўтаркай каля 50 навуковых прац і публікацый у матэрыялах канферэнцый, літаратурных і культурных выданнях.
Кнігі, манаграфіі і навучальныя выданні Kolorowa krowa : antologia polskiej poezji dziecięcej ze słownikiem tematycznym. — Mińsk, 2007. — ISBN 978-985-6800-43-9. Drukopisy — Wielka Improwizacja. — Mińsk, 2008. — ISBN 978-985-6906-15-5. Выданне з факсіміле, прысвечанае беларускай паэтычнай авангардзе. Dołęga-Mostowicz T. Kariera Nikodema Dyzmy / пераклад на беларускую мову і навуковы каментар І. Кур’ян. — Мінск, 2017. — ISBN 978-985-7168-65-1. Grafika. Ortografia. Wymowa. — Mińsk, 2018. — ISBN 978-985-7224-41-8. Praktyczny kurs języka słoweńskiego. — Mińsk, 2020. — ISBN 978-985-8800-90-1. UNIA LITERACKA: leksykon pojęć i biogramów. — Łódź: Wydawnictwo Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi, 2024. — 388 s. — ISBN 978-83-7405-775-2. Курьян И. Система причастий в начальный период формирования славянских литературных языков. — Łódź: Wydawnictwo Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi, 2025. — ISBN 978-83-7405-783-7.
Артыкулы, раздзелы ў калектыўных выданнях і рэцэнзіі Кур’ян І. Этымалогія і кантэкстуальнае разуменне лексемы urok у перакладах IV часткі «Дзядоў» А. Міцкевіча // Słowo. Tekst. Czas III. — Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 1999. — S. 192—198. Кур’ян І. Назіранні над лексікай віленскіх польскіх гаворак // Паланістыка. — Мінск: Instytut Polski, 2000. — № 3. — С. 98—107. Кур’ян І., Мыцько С. Паэма А. Міцкевіча «Дзяды»: праблема адэкватнасці яе беларускага перакладу // Весці Акадэміі навук. — 2002. — № 4. — С. 91—100. Кур’ян І. Беларуска-польскае моўнае памежжа. Праблема навуковага падыходу // Acta Albaruthenica. — Мінск, 2005. — С. 17—21. Kuryan I. Jeździłam łodzią po Słobódce // Scriptores. — Lublin, 2009. — Nr 37. — S. 74—104. Kuryan I. Charakterystyka idiolektów języka polskiego // Brasławszczyzna. Pamięć i współczesność. T. 1: Historia regionu. Charakterystyka socjolingwistyczna. Świadectwa mieszkańców / red. Elżbieta Smułkowa. — Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2011. — S. 172—183. Kuryan I. Kresy na miarę wielkich poetów // Miłosz — Czechowicz: Lektury paralelne / red. Andrzej Tyszczyk, Urszula Wiezorek, Aleksandra Zińczuk. — Lublin, 2011. — S. 96—107. Kuryan I. [рэцэнзія на:] І. Клімаў. «Евангелле» ў перакладзе Васіля Цяпінскага // Studia Wschodniosłowiańskie. — 2014. — T. 14. — S. 384—388. Kuryan I. Powierzchowna interpretacja Historii Gombrowicza // Kongres Tłumaczy Gombrowicza. — Wsola—Radom—Vence, 2019. Кур’ян І. Ці можна ўявіць, што палякі — не славяне, а Міцкевіч — не беларус? // Lingwokulturologia w glottodydaktyce i badaniach językoznawczych. — Łódź: Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna, 2021. — S. 161—170. Kuryan I. Badania topiki unionistycznej w polskiej literaturze // Literaturoznawstwo. — 2023. — Nr 14. — DOI: 10.25312/2451-1595.14/2023_01iku. Kuryan I. Recenzja na książkę: Andriej Moskwin, Literatury białoruskiej rodowody niepokorne (Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2019) // Literaturoznawstwo. — 2023. — Nr 14. — DOI: 10.25312/2451-1595.14/2023_05ink. Kuryan I. Powieść Voranca Prežihova Doberdob w nowej interpretacji literackiej // Obdobja 42. — Ljubljana, 2023. — S. 133—140. — DOI: 10.4312/Obdobja.42.133-140.