Дрэўкавая зброя — зброя, у якой наяўнасць дрэўка (тронку) вызначае магчымасць яе эфектыўнага выкарыстання, і ў якой дрэўкі значна даўжэйшыя, чым гэта было б з-за ролі ухвату. Выкарыстоўваўся як пяхотай, так і кавалерыяй са старажытных часоў амаль да сучаснасці. У наш час дрэўкавая зброя часцей за ўсё выкарыстоўваецца ў якасці параднай зброі.
Мэтай дрэўкавай зброі было прабіваць, рэзаць, секчы. Дзякуючы гэтым перавагам, дрэўкавая зброя знайшла ўніверсальнае прымяненне на полі бою, дзе яе выкарыстоўвалі для рукапашнага бою, кідання, рубкі або ўсіх трох спосабаў адначасова.
Прыкладамі ударнай і колючай зброі былі дзіда, кап’ё і піка. Яны мелі даўжыню не менш за 2,5 метра і былі зроблены з дрэўка, прапітанага дзёгцем і ільняным алеем, са сталёвым наканечнікам дзіды на адным канцы і стапой (ўтокам) на другім. У верхняй частцы, пад наканечнікам дзіды, мацаваўся вымпел, адпаведны пэўнаму кавалерыйскаму падраздзяленню, бо менавіта гэта падраздзяленне выкарыстоўвала дзіды. Гусарскае кап’ё і татарска-казацка-уланская легкая піка была створана ў Рэчы Паспалітай ў канцы XVI—XVII ст. Універсальнасць апошняй праз казакоў і ўланаў на полі бою была ацэнена і ў іншых краінах, дзе ён стаў часткай рыштунку вайсковых падраздзяленняў. Пасля аднаўлення незалежнасці ў 1918 годзе польская кавалерыя таксама была абсталявана пікамі, хоць цяпер яны мелі металічныя дрэўкі, а таксама касу ў сярэдняй частцы для лепшага счаплення і рамень для падвешвання яго на плячо. Аднак, хоць у 19 стагоддзі гэтая зброя магла аказацца вельмі эфектыўнай, развіццё артылерыі, агнястрэльнай зброі і бранятанкавай зброі ў 20 стагоддзі прывяло да зніжэння яе значнасці і знікнення з масавага баявога і паляўнічага ўжытку.
Прыкладамі дрэўкавай зброі, якая выкарыстоўвалася дзеля кідання, з’яўляецца вошчап і суліца (часта блытаюць з дзідай, ці рагацінай якія былі занадта цяжкімі для кідання). Гэта адзін з найстарэйшых відаў зброі, вядомы першабытным народам. Спачатку гэта было проста завостранае дрэўка, пазней на яго верхавіну надзелі косць, а потым металічны наканечнік (грот). Дзіда мела выпукласць пасярэдзіне і скураную аплётку для паляпшэння счаплення з кісцю ўласніка. Яго выкарыстоўвалі ў старажытнасці, але з-за абмежаванай сілай паляўнічага дальнасці кідка і зручнасці цягання па лесе — яго замяніў лук.
Дрэўкавая зброяй, якая выкарыстоўвалася для колючых удараў, была піка — пяхотная зброя, якая выкарыстоўвалася ў XV—XVIII стагоддзях і складалася ў асноўным з доўгага дрэўка даўжынёй да 5 метраў з металічным наканечнікам на канцы. Пікінёры, якія выкарыстоўвалі іх, часцей за ўсё ваявалі ў квадратным фармаванні (карэ, тэрцыя) і выкарыстоўвалі свае пікі для абароны салдат — стральцоў унутры, ад варожай кавалерыі і пяхоты.
Баявыя сякеры — гэта зброя з кароткім ухопам за тронак. Яны бяруць пачатак ад рабочых сякер і тапароў, прыстасаваных для бою. Адрозніваліся спосабам мацавання да абуха ці дрэўка праз вушка. З часам падзяліліся на некалькі тыпаў, кожны з якіх прызначаўся для сваіх мэтаў. Пры падаўжэнні трымання з’явіліся сякеры і бярдышы сярэдняга ўхопу. Адначасова развіццё ішло і ў іншым кірунку, накіраваным на павышэнне прабіўных уласцівасцей, гэта прывяло да звужэння баявой часткі, так з’явіліся молаты і кляўцы. Часам іх класіфікуюць як баявыя молаты, што цалкам правільна, бо гэта менавіта ўдарна-разбівальная зброя з вушкавым спосабам мацавання наканечніка да дрэўца.
Аднак баявыя молаты не абавязаны мець дзюбапрабіўны элемент. Яны могуць мець ашаламляльны і драбячы прынцып дзеяння, падобны да палкі або булавы. Сама булава таксама з’яўляецца тыпам зброі з кароткай ручкай, з характэрнай баявой часткай, замацаванай на трыманні. Булавы з каменным наканечнікам адносяцца да перыяду неаліту, затым яны становяцца металічнымі і прымаюць разнастайныя формы. Сярод іх — булавы з шыпамі, моргенштэрны, шматлязовыя булавы — пярначы. А вось баявы цэп і кісцень, хоць і маюць ручку, не адносяцца да дрэўкавай зброі, бо маюць рухомую баявую частку.
Апошнім прыкладам дрэўкавай зброі з’яўляецца баявая каса, якая спалучае ў сабе рысы ўсёй раней згаданай зброі. Яна характарызавалася касой, усталяванай на доўгім вертыкальным дрэўку. Відавочна, што гэтая зброя мае сялянскае паходжанне. аднымі з першых яе эфектыўна выкарысталі гусіты. На Беларусі яна была асабліва вядомая падчас паўстанняў Касцюшкі ў 1794 і Каліноўскага ў 1863 годзе, хоць ужо падчас шведскага патопу сяляне падтрымлівалі шляхту баявой касой.
Крыніцы
Літаратура
ГОСТ Р 51215-98 «Оружие холодное. Термины и определения» PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001,
Катэгорыя:Дрэўкавая зброя Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі