Рама́н Ге́рцаг, часам Хе́рцаг (, ; 5 красавіка 1934, Ландсхут, Баварыя — 10 студзеня 2017, Бад-Мергентгайм, Бадэн-Вюртэмберг) — нямецкі правазнавец, выкладчык, суддзя і дзяржаўны дзеяч, член Хрысціянска-дэмакратычнага саюза Германіі. Старшыня Федэральнага канстытуцыйнага суда Германіі ў 1987—1994 гадах, федэральны прэзідэнт Германіі ў 1994—1999 гадах. Першы прэзідэнт ФРГ, абраны пасля аб’яднання краіны.
Біяграфія
Паходжанне і адукацыя
Нарадзіўся ў Ландсхуце ў сям'і архівіста. Пасля заканчэння гімназіі вывучаў права ў Мюнхенскім універсітэце імя Людвіга і Максіміліяна. У 1957 годзе здаў першую дзяржаўную юрыдычную атэстацыю, пасля чаго працаваў асістэнтам прафесара дзяржаўнага права Тэадора Маўнца.
У 1958 годзе атрымаў ступень доктара права за працу пра абмежаванне асноўных правоў паводле Асноўнага закона ФРГ і Еўрапейскай канвенцыі па правах чалавека. У 1961 годзе здаў другую дзяржаўную атэстацыю, а ў 1964 годзе прайшоў габілітацыю па дзяржаўным праве і палітычным навукам.
Навуковая і выкладчыцкая дзейнасць
У 1964—1965 гадах быў прыват-дацэнтам Мюнхенскага ўніверсітэта. У 1965 годзе стаў прафесарам дзяржаўнага права і палітыкі ў Свабодным універсітэце Берліна. У 1967—1968 гадах займаў пасаду дэкана, а ў 1968—1969 гадах — намесніка дэкана юрыдычнага факультэта.
З 1969 года выкладаў тэорыю дзяржавы і палітыку ў Вышэйшай школе адміністрацыйных навук у Шпаеры, у 1971—1972 гадах быў яе рэктарам. Асноўнымі галінамі яго даследаванняў былі канстытуцыйнае права, тэорыя дзяржавы, дзейнасць органаў дзяржаўнай улады і абарона асноўных правоў.
Герцаг быў адным з рэдактараў шматтомнага каментарыя да Асноўнага закона, вядомага пад скарочанай назвай «Маўнц — Дзюрыг — Герцаг», а таксама «Евангелічнага дзяржаўнага лексікона».
Палітычная і судовая дзейнасць
Праца ў зямельных органах улады
У 1970 годзе Герцаг уступіў у Хрысціянска-дэмакратычны саюз. У 1973—1978 гадах быў дзяржаўным сакратаром і паўнамоцным прадстаўніком зямлі Рэйнланд-Пфальц пры федэральным урадзе ў Боне.
У 1978 годзе быў прызначаны міністрам культуры і спорту зямлі Бадэн-Вюртэмберг, а ў 1980 годзе — міністрам унутраных спраў гэтай зямлі. Адначасова ў 1980—1983 гадах з'яўляўся дэпутатам ландтага Бадэн-Вюртэмберга.
Федэральны канстытуцыйны суд
У 1983 годзе Герцаг быў абраны суддзёй і віцэ-старшынёй Федэральнага канстытуцыйнага суда. Ён узначаліў Першы сенат суда, да кампетэнцыі якога належалі, між іншым, справы пра асноўныя правы грамадзян.
У лістападзе 1987 года заняў пасаду старшыні Федэральнага канстытуцыйнага суда і заставаўся на ёй да чэрвеня 1994 года. На перыяд яго старшынства прыпалі падзенне Берлінскай сцяны, спыненне існавання ГДР і аб'яднанне Германіі.
Як канстытуцыяналіст Герцаг выступаў за захаванне размежавання паміж судовай і палітычнай уладай. На яго думку, органы заканадаўчай і выканаўчай улады не павінны перакладаць на Канстытуцыйны суд адказнасць за рашэнні, якія належалі да сферы палітыкі.
Федэральны прэзідэнт
Абранне
У 1994 годзе Хрысціянска-дэмакратычны саюз і Хрысціянска-сацыяльны саюз вылучылі Герцага кандыдатам на пасаду федэральнага прэзідэнта. Яго галоўным сапернікам быў прэм'ер-міністр зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія Ёханэс Рау, вылучаны Сацыял-дэмакратычнай партыяй Германіі.Стралец М. В. Краіназнаўства (Польшча, Германія): курс лекцый. — Мінск: Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт, [б. г.]. — С. 175—176.
Частка нямецкіх хрысціянскіх дэмакратаў першапачаткова сумнявалася, што Герцаг, вядомы пераважна ў юрыдычных і палітычных колах, зможа паспяхова супрацьстаяць больш папулярнаму Рау. Разам з тым яго прафесійны аўтарытэт і падтрымка кіроўнай кааліцыі ўрэшце забяспечылі перамогу.
23 мая 1994 года Федэральны сход абраў Герцага прэзідэнтам у трэцім туры галасавання. Ён атрымаў 696 галасоў, Ёханэс Рау — 605. Герцаг прыступіў да выканання абавязкаў 1 ліпеня 1994 года.
Падчас прэзідэнцтва Герцаг выступаў за паглыбленне еўрапейскай інтэграцыі, рэфармаванне ўнутрыпалітычнага і сацыяльна-эканамічнага жыцця Германіі, а таксама за пашырэнне сувязей з краінамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы.
Грамадскія і палітычныя ініцыятывы
На пасадзе прэзідэнта Герцаг імкнуўся выкарыстоўваць свае пераважна прадстаўнічыя паўнамоцтвы для распачынання грамадскіх дыскусій пра стан эканомікі, адукацыі і дзяржаўнага кіравання. Ён заклікаў грамадства больш актыўна рэагаваць на тэхналагічныя і дэмаграфічныя змены, падтрымліваць прадпрымальніцтва і мадэрнізаваць сістэму адукацыі.
Найбольш вядомым яго выступленнем стала прамова, прачытаная ў Берліне 26 красавіка 1997 года і вядомая як «прамова пра штуршок» (). У ёй Герцаг сцвярджаў, што Германія павінна пераадолець грамадскую нерухомасць і боязь рэформаў, палепшыць адукацыю і стварыць лепшыя ўмовы для інавацый.
Палітыка гістарычнай памяці
Значнае месца ў дзейнасці Герцага займала асэнсаванне злачынстваў нацыянал-сацыялізму і адказнасці Германіі за Другую сусветную вайну. У студзені 1996 года ён абвясціў 27 студзеня — дзень вызвалення канцэнтрацыйнага лагера Аўшвіц — агульнанацыянальным Днём памяці ахвяр нацыянал-сацыялізму.
У жніўні 1994 года Герцаг наведаў Варшаву, дзе ўзяў удзел ва ўшанаванні 50-годдзя Варшаўскага паўстання. Каля помніка паўстанню ён папрасіў у палякаў прабачэння за злачынствы, учыненыя немцамі ў Польшчы.
Напярэдадні ўрачыстасцей узнік скандал: у інтэрв'ю нямецкім сродкам масавай інфармацыі Герцаг пераблытаў Варшаўскае паўстанне 1944 года з паўстаннем у Варшаўскім гета 1943 года.Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць: матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Вып. 22. — Мінск: Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, 2024.
Еўрапейская палітыка
Герцаг выступаў за далейшае развіццё еўрапейскай інтэграцыі, умацаванне супрацоўніцтва паміж Германіяй і яе суседзямі, а таксама ўключэнне дзяржаў Цэнтральнай і Усходняй Еўропы ў агульнаеўрапейскія структуры.
У 1997 годзе яму была прысуджана Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага за ўклад у паразуменне і захаванне міру ў Еўропе.
На другі прэзідэнцкі тэрмін Герцаг не вылучаўся. Яго паўнамоцтвы скончыліся 30 чэрвеня 1999 года, а наступным прэзідэнтам стаў Ёханэс Рау.
Адносіны з Беларуссю
Падчас прэзідэнцтва Герцага працягвалі развівацца палітычныя і грамадскія кантакты паміж Германіяй і Беларуссю, якія ўзніклі пасля ўсталявання дыпламатычных адносін у 1992 годзе.
У красавіку 1996 года ў Гановеры адбылася неафіцыйная сустрэча Герцага з прэзідэнтам Беларусі Аляксандрам Лукашэнкам. Яна прайшла ў час, калі Германія заставалася адным з асноўных заходнееўрапейскіх партнёраў Беларусі, аднак палітычныя адносіны паміж дзвюма краінамі ўжо пачыналі ўскладняцца.Стралец М. В. Мінск — Бон: палітычныя адносіны ў 90-я гады XX стагоддзя // Актуальныя праблемы гісторыі Беларусі: стан, здабыткі і супярэчнасці, перспектывы развіцця: матэрыялы рэспубліканскай навуковай канферэнцыі, 3—4 мая 2002 года: у 4 ч. — Ч. 3 / пад рэд. І. П. Крэня, У. І. Навіцкага, І. А. Змітровіча. — Гродна: ГрДУ, 2003. — С. 103—105. — ISBN 985-417-498-0.
Пасля рэферэндуму 1996 года і канстытуцыйнага крызісу палітычныя кантакты афіцыйнага Мінска з Германіяй і іншымі краінамі Еўрапейскага саюза істотна скараціліся.
Дзейнасць пасля прэзідэнцтва
Пасля заканчэння прэзідэнцкіх паўнамоцтваў Герцаг працягваў займацца пытаннямі канстытуцыйнага права і еўрапейскай інтэграцыі. У 1999—2000 гадах ён узначальваў першы Еўрапейскі канвент, які падрыхтаваў праект Хартыі асноўных правоў Еўрапейскага саюза.
У 2003 годзе Герцаг узначаліў камісію Хрысціянска-дэмакратычнага саюза па рэфармаванні сістэм сацыяльнага страхавання. Падрыхтаваныя ёю прапановы датычыліся пенсійнага забеспячэння, медыцынскага страхавання і догляду за асобамі, якія мелі патрэбу ў дапамозе.
Ён таксама ўдзельнічаў у дыскусіях пра размеркаванне паўнамоцтваў паміж федэральнымі і зямельнымі органамі ўлады, будучыню Еўрапейскага саюза і змены ў нямецкай сістэме дзяржаўнага кіравання.
Асабістае жыццё
У 1958 годзе Герцаг ажаніўся з Крысціянай Краўс. У іх нарадзіліся два сыны. Яго жонка памерла ў 2000 годзе. У 2001 годзе ён ажаніўся з Аляксандрай, баранесай фон Бэрліхінген.
Герцаг належаў да Евангелічнай царквы Германіі. У 1971—1980 гадах узначальваў яе Палату грамадскай адказнасці, а ў 1973—1991 гадах уваходзіў у склад сінода.
Памёр 10 студзеня 2017 года ў Бад-Мергентгайме ва ўзросце 82 гадоў.
Узнагароды і прызнанне
Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага (1997); прэмія Леа Бека Цэнтральнага савета яўрэяў у Германіі (1998); ганаровы грамадзянін Берліна (1998); замежны член Расійскай акадэміі навук; ганаровы доктар шэрагу ўніверсітэтаў.
Зноскі
Літаратура
Стралец М. В. Краіназнаўства (Польшча, Германія): курс лекцый. — Мінск: Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт. Стралец М. В. Мінск — Бон: палітычныя адносіны ў 90-я гады XX стагоддзя // Актуальныя праблемы гісторыі Беларусі: стан, здабыткі і супярэчнасці, перспектывы развіцця: матэрыялы рэспубліканскай навуковай канферэнцыі, 3—4 мая 2002 года: у 4 ч. — Ч. 3 / пад рэд. І. П. Крэня, У. І. Навіцкага, І. А. Змітровіча. — Гродна: ГрДУ, 2003. — С. 103—105. — ISBN 985-417-498-0. Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць: матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі. — Вып. 22. — Мінск: Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, 2024.
Спасылкі
Катэгорыя:Прэзідэнты Германіі Катэгорыя:Нямецкія правазнаўцы Катэгорыя:Нямецкія выкладчыкі Катэгорыя:Выкладчыкі Свабоднага ўніверсітэта Берліна Катэгорыя:Суддзі Канстытуцыйнага суда Германіі Катэгорыя:Старшыні Канстытуцыйнага суда Германіі Катэгорыя:Члены Хрысціянска-дэмакратычнага саюза Германіі Катэгорыя:Лаўрэаты міжнароднай прэміі імя Карла Вялікага Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Берліна Катэгорыя:Замежныя члены РАН Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа зямлі Марыі 1 класа Катэгорыя:Выпускнікі Мюнхенскага ўніверсітэта Катэгорыя:Ураджэнцы Ландсхута