Ча́рльз Ма́йкл «Ча́к» Пала́нюк, або Паланік ( [ˈpɔːlənɪk]; 21 лютага 1962, , Вашынгтон, ЗША) — сучасны амерыканскі сатырычны пісьменнік і журналіст, які жыве ў Портлендзе (Арэгон). Найболей вядомы як аўтар адзначанай мноствам прэмій кнігі «Байцоўскі клуб», па якой у 1999 годзе Дэвідам Фінчэрам быў зняты аднайменны фільм. Мае ўкраінскія карані.
Прозвішча
Існуюць розныя варыянты вымаўлення прозвішча «Palahniuk». Сапраўды, на тэрыторыі Украіны, яно вымаўляецца як «Палагню́к», захаваўшы ўсе традыцыі. Пераклад «Байцоўскага клуба» на ўкраінскую мову першапачаткова захаваў прозвішча менавіта як «Палагню́к», дэманструючы ўкраінскасць амерыканскага пісьменніка.
Чак у інтэрв’ю «The Guardian» сказаў, што яго прозвішча варта прамаўляць: Paula-nick (Пала-нік)«„It’s Paula-nick“». Guardian Unlimited. 2004-03-24.. На яго афіцыйным вэб-сайце размешчана сямейная легенда, згодна з якой так вымаўляць сваё прозвішча вырашылі яго бабуля і дзядуля Пола () і Нік (), імёны якіх былі сугучныя прозвішчу.
Так шмат Паланікаў выдалілі літары з прозвішча. Мы захавалі ўсе літары, але мы, верагодна, вымаўляем яго горш. Стары свет вымаўляе яго як PAH-la-NYOOK
У інтэрв’ю расійскаму выданню «», Чак распавёў такую гісторыю:
Аднойчы бацькі павялі нас на могілкі, дзе пахаваныя нашы дзед і бабка. Да таго часу, пакуль мы з братам і сёстрамі не ўбачылі надмагіллі, мы паняцця не мелі, як звалі нашых бабку і дзеда. У гэты момант — які павінен быць поўны смутку і павагі — мы ўбачылі дзіўнае супадзенне. Мая сям’я заўсёды прамаўляла нашу прозвішча як «Пала-Нік» і аказалася, што так клікалі нашых бабулю і дзядулю. Гэта нас так рассмяшыла (нам тады было ад 7 да 12 гадоў). Паколькі нашы бацькі былі ў некалькіх кроках, бацька прынёс кветкі на магілу, то мы стрымліваліся, як маглі, каб яны нас не пачулі.
Біяграфія
Да кар’еры Нарадзіўся ў , Вашынгтон, у сям’і Кэрал і Фрэда Паланіка і вырас у вагончыку ў горадзе . Калі Чаку было 14 гадоў, бацькі разышліся і сталі жыць асобна. Пазней яны развяліся, таму часта пакідалі яго і яшчэ трох братоў з дзядулем і бабуляй па матчынай лініі на іх ранча ва ўсходняй частцы штата Вашынгтон. Дзед Паланіка быў украінцам, які эміграваў у ЗША праз Канаду і застаўся ў Нью-Ёрку ў 1907 годзе. Сам Чак Украіну не наведваў, хоць там жыве яго брат. У 2009 годзе маці Паланіка памерла ад раку.
У 1986 года Чак скончыў факультэт журналістыкі Арэгонскага ўніверсітэта ў ЗША. Падчас вучобы ў каледжы працаваў стажорам на Нацыянальным Грамадскім радыё KLCC ў горадзе Юджын, штат Арэгон. Неўзабаве ён пераехаў у Портленд, дзе некаторы час пісаў для мясцовай газеты. Пачаўшы працаваць на кампанію «» механікам па дызелям, ён таксама пісаў навучальныя кіраўніцтва па рамонце грузавікоў і займаўся патроху журналісцкай практыкай (праца, да якой ён яшчэ вернецца, нават пасля кар’ернага ўзлёту). Пасля выпадковага наведвання бясплатнага семінара, які праводзіўся арганізацыяй «», Паланік пакінуў працу журналіста ў 1988 годзе.
Жадаючы рабіць у сваім жыцці нешта большае, чым звычайную працу, Паланік стаў валанцёрам у прытулку для бяздомных. Пасля гэтага некаторы час працаваў валанцёрам у хоспісе. Ён займаўся перавозкай невылечна хворых людзей на сустрэчы так званых «груп падтрымкі». Пазней гэтая праца знайшла сваё адлюстраванне ў кнізе «Байцоўскі клуб», дзе галоўныя герой і гераіня з мэтай эмацыйнай разрадкі наведваюць менавіта такія групы падтрымкі. Паланік кінуў гэтую працу пасля таго, як памёр адзін з хворых, які стаў яму асабліва блізкімPalahniuk, Chuck. Stranger than Fiction: True Stories. Garden City: Doubleday, 2004. pp.195-199 .
Ужо дарослым Паланік стаў членам групоўкі «», прымаў рэгулярны ўдзел у іх мерапрыемствах, уключаючы «» (грамадская вечарынка з нагоды Каляд, якая ўключае шмат весялосці і алкаголю) у Портлэндзе. Многія сюжэты, апісаныя ў яго кнігах, як мастацкіх, так і дакументальных, натхнёныя яго удзелам у супольнасці. Лічыцца, што Cacophony Society было правобразам «Праекта „Разгром“» у «Байцоўскім клубе».
Пасля пачатку кар’еры
«Байцоўскі клуб» Паланік пачаў сваю пісьменніцкую кар’еру прыблізна ў 35-гадовым узросце. Паводле таго, што казаў Чак, ён пачаў пісаць пасля наведвання курсаў пісьменніцкага майстэрства, якія вёў , куды ён хадзіў, каб завесці новых сяброў. Спанбауэр моцна паўплываў на мінімалістычны пісьменніцкі стыль Паланіка. Яго першая кніга «Бяссонне: Калі ты жыў тут, то быў ужо дома» так і не была апублікаваная, так як Паланік расчараваўся ў сюжэце (невялікая частка гэтай кнігі была выкарыстаная пазней у «Байцоўскім клубе»). Калі ён паспрабаваў апублікаваць наступны раман «Невідзімкі» (тады ён яшчэ называўся «Маніфест»), выдавец адхіліў яго як занадта абуральны. Гэта прымусіла аўтара зрабіць свай наступны твор «Байцоўскі клуб» яшчэ больш абуральным на злосць выдаўцу. «Байцоўскі клуб» пісаўся ў вольны ад працы час. Спачатку, у 1995 годзе, ён быў апублікаваны ў выглядзе кароткага аповяду ў зборніку «Pursuit of Happiness». Затым Паланік разгарнуў яго ў паўнавартасны раман. Насуперак чаканням, выдавец захацеў яго апублікаваць.
Першае выданне кнігі ў цвёрдай вокладцы было даволі паспяховым, яно атрымала станоўчыя водгукі і некалькі ўзнагарод, але, нягледзячы на гэта, ажыятаж даволі хутка спаў. Паланік спрабаваў знайсці літаратурнага агента, але так і не змог гэтага зрабіць да заканчэння публікацыі рамана. Пасля таго, як да рамана праявіў цікавасць Галівуд у асобе студыі «20th Century Fox», Паланік падпісаў кантракт з акцёрам і літаратурным агентам . Хіберт пасля выступіў пасярэднікам у падпісанні пагаднення паміж пісьменнікам і кінастудыяй для запуску ў вытворчасць кінаадаптацыі рамана. У 1999 годзе, праз тры гады пасля публікацыі рамана, Дэвід Фінчэр зняў фільм. З пункту гледжання касавых збораў фільм быў правалены, нягледзячы на тое, што ён лідыраваў у ЗША першы тыдзень пракату , рэакцыя крытыкаў таксама была неадназначнай, хоць у асноўным і станоўчай. Аднак культавы статус прыйшоў да карціны пасля выхаду на DVD. Пасля выхаду фільма, кніга тройчы перавыдавалася з мяккімі вокладкамі ў 1999, 2004 гадах (з новым прадмовай аўтара пра поспех экранізацыі) і 2005 годзе (з новым пасляслоўем).
Падзеі, якія паўплывалі на далейшую кар’еру
Выпраўленыя і дапоўненыя выданні «Невідзімак» і яго чацвёртага рамана «Ацалелы» былі апублікаваныя ў 1999 годзе, зрабіўшы Паланіка культавай фігурай. Некалькімі гадамі пазней ён стварыў свой першы бэстсэлер па версіі «New York Times» — раман «Удушша». Дзякуючы гэтаму наступныя кнігі аўтара мелі значны поспех. Такім чынам мог арганізаваць проматуры, падчас якіх ён чытаў урыўкі з сваіх новых, яшчэ неапублікаваных твораў.
У 1999 годзе ў жыцці Паланіка адбылася падзея, паўплывала на яго далейшае творчасць: яго бацька Фрэд Паланік пачаў сустракацца з жанчынай па імі Донна Фантэйн, з якой ён пазнаёміўся праз службу шлюбных аб’яваў. Гэтая жанчына адправіла свайго былога бойфрэнда Дэйла Шэклфорда ў турму за згвалтаванне. Шэклфорд пакляўся забіць Фантэйн, як толькі выйдзе з турмы. Чак Паланіка быў упэўнены, што праз службу шлюбных аб’яў Фантэйн шукала «самага моцнага чалавека, якога толькі можна знайсці», каб абараніцца ад Шэклфорда, а бацька Чака адпавядаў дадзенай характарыстыцы. Пасля вызвалення Шэклфорд высачыў Фантэйн і Паланіка-старэйшага да хаты Донны, куды яны вярталіся пасля спаткання, застрэліў абодвух, аднёс іх цела ў дом і падпаліў яго. Увесну 2001 года Дэйла Шэклфорда прызналі вінаватым у падвойным забойстве і прысудзілі да смяротнага пакарання. Пасля гэтых падзей Чак Паланік пачаў працу над кнігай «Калыханка». Сам аўтар сцвярджае, што пісаў гэты раман для таго, каб самому разабрацца: ці заслужыў Шэклфорд смяротны прысуд.
Вясной 2003 года Паланік даў інтэрв’ю Карэн Вэлбі карэспандэнту часопіса «Entertainment Weekly». Падчас інтэрв’ю Паланік часта згадваў пра свайго партнёра. Да таго часу многія былі ўпэўненыя, што Паланік жанаты (некаторыя СМІ запэўнівалі, што ў яго ёсць жонка), калі на самай справе ён жыў са сваім хлопцам. Пазней Паланік сцвярджаў, што Вэлбі ўключыла дадзеную інфармацыю ў артыкул без яго згоды. У адказ ён размясціў на сваім вэб-сайце напоўнены абурэннем аўдыёзапіс, у якім толькі пацвердзіў сваю гомасексуальнасць, а таксама ў абразлівых інтанацыях адазваўся аб Вэлбі і яе родных. Аднак трывога Паланіка не мала пад сабой глебы, так як артыкул Вэлбі не раскрываў нічога з яго асабістага жыцця, акрамя таго, што ён не жанаты. Пазней аўдыёзапіс быў выдалены з яго вэб-сайту, з-за чаго некаторыя прыхільнікі вырашылі, што Паланік саромеецца сваёй гомасексуальнасці. Як сказаў Дэніс Відмаер, адміністратар сайта, запіс быў выдалены не з-за таго, што там гаворыцца пра сексуальную арыентацыю пісьменніка, а з-за бесстаронніх выказванняў у адрас Вэлбі. Пасля гэтага пісьменнік змясціў на сваім сайце новы аўдыёзапіс, у якім прасіў сваіх прыхільнікаў не звяртаць увагі на мінулыя падзеі. Ён таксама папрасіў прабачэння за свае паводзіны; прызнаўся, што шкадуе аб зробленым. Зараз Паланік — адкрыты гей і, згодна з біяграфічным нарысам і інтэрв’ю ў ў маі 2008 года, разам з партнёрам, імя якога не называецца, жыве ў «старым царкоўным будынку на ўскраіне амерыканскага гарадка Ванкувер».
«Кішкі» і наступныя творы
У 2003 годзе ў Паланіка выходзіць новы раман — «Дзённік». У рамках проматура свайго новага твора Паланік прачытаў аўдыторыі невялікі твор «Кішкі» — аповед пра няшчасныя выпадкі падчас мастурбацыі, які потым быў уключаны ў яго кнігу «Прывіды». Гісторыя пачынаецца са слоў аўтара, які б гаварыў сваім слухачам, каб тыя глыбока ўдыхнулі, затрымалі дыханне і не дыхалі на працягу ўсяго аповеду («гісторыя працягваецца да таго часу, пакуль вы можаце не дыхаць»). Паведамлялася, што падчас публічнага чытання 35 чалавек страцілі прытомнасць з-за недахопу паветра з прычыны працяглай затрымкі дыхання (хоць магчыма, большасць з іх, былыя прыхільнікі Паланіка, толькі зрабілі выгляд, што пазбавіліся пачуццяў).
Часопіс «Playboy» апублікаваў гэтыя апавяданні ў сакавіцкім выпуску 2004 года. Акрамя таго, Паланік дазволіў ім апублікаваць яшчэ адну навэлу, але выдаўцам яна падалася занадта рэзкай. У рамках проматура творы «фантастычна выдумкай» летам 2004 года ён зноў чытаў апавяданне «Кішкі», пасля чаго колькасць выпадкаў страты прытомнасці вырасла да 53, а ў наступны раз — да 60 (падчас проматура выдання «Дзённіка» ў мяккай вокладцы). Увосень таго ж года пісьменнік пачаў проматур новага выдання рамана «Прывіды», дзе зноў працягнуў чытаць «Кішкі». Падчас чытання 4 кастрычніка 2004 года ў горадзе Боулдер (Каларада) лік якія страцілі прытомнасць павялічылася да 67 чалавек. Апошняя страта прытомнасці зафіксавана 28 траўня 2007 года ў горадзе Вікторыя (Брытанская Калумбія), дзе пяць чалавек ўпалі ў непрытомнасць, адзін з якіх стукнуўся галавой аб дзверы, спрабуючы пакінуць аўдыторыю. Паланіка, падобна, гэтыя прыпадкі не асоба хвалююць, так як прыхільнікі працягваюць чытаць «Кішкі» і іншыя творы аўтара. У пасляслоўі апошняга выпуску «Зданяў» Паланік напісаў, што за ўвесь час чытання апавядання «Кішкі» адбылося 73 выпадкі страты прытомнасці.
Таксама ў 2003 годзе выйшла адна з немастацкіх кніг Паланіка — раман «Уцекачы і валацугі» — аўтабіяграфічны твор. Па структуры гэты раман нагадвае даведнік для турыстаў, які Паланіка прысвячае горадзе Портленд, дзе пісьменнік жыў і працаваў. А ў 2005 годзе выйшаў раман «Прывіды» — раман, які складаецца з некалькіх дзесяткаў асобных гісторый. Падчас проматура гэтага рамана ў 2005 годзе ў Маямі Паланік паведаміў, што «Прывіды» з’яўляюцца апошняй кнігай з «трылогіі жаху», якая ўключае таксама творы «Калыханка» і «Дзённік». Акрамя таго, пісьменнік распавёў, што рыхтуецца да выдання раман «Рэнт: біяграфія Бастэра Кейсі» будзе першым з «навукова-фантастычнай трылогіі». У 2008 годзе Паланік правёў тыдзень на Clarion West Writers Workshop, чытаючы лекцыі для 18 студэнтаў пра метады пісьма і тэорыі белетрыстыкі.