Чэмпіянат свету па снукеры () — галоўны прафесійны рэйтынгавы турнір па снукеры.
Пачынаючы з сезону 1973/74 ён уключаны ў спіс рэйтынгавых спаборніцтваў. У цяперашні час чэмпіянат праводзіцца ў Тэатры Крусібл () ў Шэфілдзе, Англія. Гэты турнір з’яўляецца самым важным па прэстыжнасці, рэйтынгавых ачках і прызавых грошах, і праходзіць штогод у канцы сезону. Арганізатарам турніру з’яўляецца Сусветная асацыяцыя прафесійнага більярду і снукеры (WPBSA). Рэкардсменам па колькасці тытулаў з’яўляецца Джо Дэвіс, які выйграў 15 чэмпіянатаў свету да 1946 года. Рэкардсмен сучаснай эры — шатландзец Стывен Хендры з сямю тытуламі.
Гісторыя
Раннія гады Хоць у снукер пачалі гуляць прыблізна ў 1870-х гадах, афіцыйна яго правілы былі зацверджаны арганізацыяй більярда Billiard Association & Control Club (пазней — Billiard Association & Control Council (BA & CC)) у 1919 годзе. Англійскі більярд у той час быў дамінуючай разнавіднасцю більярдных гульняў, і таму ідэі аб арганізацыі рэгіянальных снукерных турніраў з’явіліся толькі ў пачатку 1920-х гадоў. Многія прафесійныя гульцы разумелі патэнцыял гульні і настойвалі на правядзенні чэмпіянату свету. У рэшце рэшт, гэтым непасрэдна заняўся Біл Камкін, уладальнік сеткі більярдных клубаў у Бірмінгеме. Разам Біл і яго сябар Джо Дэвіс распрацавалі і прапанавалі план правядзення спаборніцтва BA & CC. Іх прапанова была прынята.
Першы чэмпіянат свету быў праведзены з лістапада 1926 па май 1927 года ў Бірмінгеме, Англія. У ім прынялі ўдзел 10 гульцоў. Першы матч быў згуляны паміж Мельбурнам Інменам і Томам Ньюменам, а пераможцам усяго першынства стаў англічанін Джо Дэвіс. Ён жа быў адным з арганізатараў турніру. За перамогу Дэвіс атрымаў £6.10 (каля трохсот фунтаў стэрлінгаў па сённяшніх расцэнках), а кубак чэмпіёна ён купіў за свае грошы. Вышэйшы брэйк турніру зрабіў Альберт Коўп, 60 ачкоў.
У наступныя некалькі гадоў чэмпіянат пераносіўся ў розныя гарады, аднак краіна правядзення заставалася адной і той жа. Усе розыгрышы, аж да 1940 выйграваў Дэвіс, акрамя таго, у 1936 годзе ён зрабіў першы афіцыйна зарэгістраваны сэнчуры-брэйк. Адзіным сур’ёзным супернікам быў яго ж малодшы брат Фрэд, у якога Джо выйграў у 1940 годзе ў вырашальным фрэйме.
У большасці выпадкаў фармат турніру ў той час быў аднолькавым: ён праводзіўся па сістэме «чэлендж», гэта значыць чэмпіён аднаго года аўтаматычна выходзіў у фінал наступнага, а праціўнік вызначаўся ў серыі матчаў на выбыванне.
З 1941 па 1945 чэмпіянат не праводзіўся з-за Другой сусветнай вайны. Аднавіўся ён толькі ў 1946 годзе, і зноў пераможцам стаў Джо Дэвіс. Яму ж належаў і вышэйшы брэйк чэмпіянату ў 136 ачкоў, які ён зрабіў у фінальным матчы супраць Хорэса Ліндрума. За гэту перамогу англічанін атрымаў 1000 фунтаў стэрлінгаў. Да таго моманту Дэвіс стаў ужо 15-кратным чэмпіёнам свету (усе тытулы былі выйграныя запар), але пасля чэмпіянату 1946 гады ён спыніў удзел у турніры. Пасля сыходу старэйшага брата Фрэд Дэвіс быў гатовы працягнуць сямейную традыцыю, аднак, яго першая спроба заваяваць тытул апынулася няўдалай. У фінальным матчы яго спыніў шатландзец Уолтар Дональдсан. Тым не менш, наступныя 10 гадоў на чэмпіянаце дамінаваў менавіта Дэвіс-малодшы: з 1948 па 1957 гады ён выйграў восем тытулаў, у той час як яго галоўны супернік Дональдсан — усяго адзін.
Заняпад У 1952 годзе ў правядзенні сусветных чэмпіянатаў па снукеры пачаўся крызіс. Пачатак яму паклалі вялікія рознагалоссі паміж гульцамі і кіраўніцкай арганізацыяй, BA & CC. У выніку было праведзена два чэмпіянату: арганізаваны ВА & CC і арганізаваны самімі гульцамі-прафесіяналамі. У першым прынялі ўдзел усяго два снукерысты, і пераможцам стаў аўстраліец Хорэс Ліндрум; у другім згулялі ўсе астатнія прафесіяналы, і там чэмпіёнам быў Фрэд Дэвіс. World Matchplay (так афіцыйна называўся той турнір) і сталі лічыць «сапраўдным» першынством свету. Аднак доўга ён не пратрымаўся і ў 1958 годзе перастаў праводзіцца з-за непапулярнасці і катастрафічнага недахопу грошай. Апошнім чэмпіёнам World Matchplay стаў англічанін Джон Палмен, які выйграў свой тытул у 1957.
1960-я і 1970-я гады У 1964 турнір усё ж адрадзіўся ў фармаце «чэлендж», шмат у чым дзякуючы намаганням Рэкса Уільямса, які дасягнуў пагаднення з BA & CС годам раней. Але чэмпіянаты праводзіліся нерэгулярна, часам — некалькі разоў на год, дзякуючы чаму Палмен выйграў за чатыры гады сем чэленджаў.
У 1969 фармат чэмпіянату свету змяніўся, і была прынята сістэма гульні на выбыванне. Першым пераможцам стаў Джон Спэнсар, аднак наступнае дзесяцігоддзе на чэмпіянаце правіл іншы гулец, валіец Рэй Рыярдан, які выйграў з 1970 па 1978 шэсць тытулаў.
У 1974 годзе чэмпіянат быў уключаны ў спіс рэйтынгавых спаборніцтваў, з-за чаго павялічыўся яго прэстыж. А ў 1976 на першынство прыйшоў першы буйны спонсар, цыгарэтны брэнд Embassy, які застаўся з турнірам амаль на трыццаць гадоў. Праз год чэмпіянат знайшоў і новы дом, Тэатр Крусібл у Шэфілдзе, а канал BBC пачаў трансляцыі гульняў. Менавіта 1977 і можна лічыць годам нараджэння сучаснага снукеры.
Сучасная снукерная эра З пачатку 1980-х гадоў было вырашана дапускаць да ўдзелу ў турніры 32 гульца. Прыкладна тады ж, у 1980 была зацверджана і канчатковая колькасць фрэймаў фіналу: 35, гульня да 18 перамог.
З 1997 года таксама была ўведзена невялікая змена ў фармат: паўфіналы сталі гуляць не да 16, а да 17 выйграных партый.
У 1980 годзе першынство свету ўпершыню выйграў нееўрапеец (канадзец Кліф Торбурн). А праз год тытул атрымаў новы гулец — Стыў Дэвіс (не сваяк Джо і Фрэду Дэвісам). Ён стаў абсалютным лідарам, выйграўшы ў 1980 х шэсць вышэйшых тытулаў з васьмі згуляных ім фіналаў. Не без удзелу Сціва прайшоў і фінал ЧС-1985, самы знакаміты з усіх, калі-небудзь згуляных у гісторыі Крусібла. Тады Дэніс Тэйлар выйграў у англічаніна 18:17, вырваўшы перамогу на апошнім шары. Гэты 35-фрэймавы паядынак, які скончыўся ў 00-19 ў панядзелак, доўгі час трымаў рэкорд працягласці снукерных матчаў (890 хвілін чыстага часу).
Дэвіс мог дамінаваць у чэмпіянатах і далей, аднак, у канцы 1980-х у мэйн-туры (своеасаблівай вышэйшай лізе снукеры) з’явіўся яшчэ больш адораны гулец — Стывен Хендры. У тыя часы многія эксперты сталі называць Хендры пераемнікам Дэвіса, паколькі як адзін, так і другі ўжо ў пачатку сваёй кар’еры станавіліся практычна непераможнымі на ўсіх спаборніцтвах. Але ў выніку шатландзец пакінуў ззаду Сціва па ўсіх паказчыках, і перш за ўсё па галоўным — колькасці выйграных чэмпіянатаў свету. 90-я гады належалі менавіта Стывену Хендры. Свой першы тытул ён узяў у рэкордныя 21 год і 106 дзён, а апошні, сёмы па ліку, заваяваў у 1999. Стывен Хендры па праве лічыцца самым паспяховым гульцом у гісторыі турніру: нягледзячы на тое, што па колькасці выйграных чэмпіянатаў свету ён займае толькі чацвёртае месца, яго перамогі прыйшліся на час, калі снукер быў ужо даволі развітым відам спорту з высокай гульнявой канкурэнцыяй.
Аднак, у самым пачатку XXI стагоддзя цалкам раскрыўся патэнцыял новага пакалення снукеры, да якога ставіліся перш за ўсё Роні О’Саліван (Англія), Джон Хігінс (Шатландыя) і Марк Уільямс (Уэльс). Менавіта гэтыя тры снукерысты заваёўвалі галоўны трафей чэмпіянату адзінаццаць разоў на траіх : у 1998, 2000—2001, 2003—2004, 2007—2009 і 2011—2013 гадах. З іх 5 тытулаў заваяваў О’Саліван, 4 Хігінс і 2 Уільямс. Менавіта О’Саліван і Хігінс сталі паўнапраўнымі пераемнікамі Стывена Хендры і Сціва Дэвіса, выйграўшы ўдваіх 9 сусветных тытулаў, а таксама згуляўшы адзін з фіналаў паміж сабой (у 2001-м годзе перамог Роні 18:14). І калі Хендры заставаўся найвялікшым гульцом свайго часу, а таксама нябачаным для мінулых гадоў майстрам, Хігінс і О’Саліван адкрылі новую эру снукеры, у якой канкурэнцыя была ўжо ў разы вышэй чым у 90-я гады. З нейкага моманту пытанне аб магчымасці абароны сусветнага тытула хоць нейкім гульцом ужо перастала стаяць на парадку дня, а ў перыяд з 2007 па 2011 чэмпіёны свету нават не маглі дайсці да чвэрцьфіналу наступнага ЧС. Толькі ў 2013-м годзе, атрымаўшы не самую цяжкую сетку турніру (у процівагу папярэдняй) і паказаўшы вельмі моцную гульню, Роні О’Саліван здолеў абараніць свой сусветны тытул.
У сувязі са зменамі ў заканадаўстве Вялікабрытаніі, звязанымі з абмежаваннямі рэкламы тытунёвых вырабаў, кампаніям-вытворцам было забаронена спансіраваць спартыўныя спаборніцтвы на тэрыторыі Злучанага Каралеўства. Але Embassy атрымалі спецыяльны дазвол на працяг спонсарства чэмпіянату свету да 2005 года. Апошнім чэмпіёнам «Embassy Snooker World Championship» стаў англічанін Шон Мёрфі, які выйграў у Мэцью Стывенса, 18:16. Перамога Мёрфі запомнілася не столькі, як апошняя пад спонсарствам Embassy, колькі тым, што сам пераможца заваяваў тытул, выйшаўшы з кваліфікацыйных раўндаў. Гэта быў усяго другі выпадак за гісторыю чэмпіянату ў Крусібле пасля перамогі Тэры Грыфітса ў 1979 годзе.
Падчас правядзення турніру 2005 старшынёй WPBSA было абвешчана, што чэмпіянат будзе праводзіцца ў Тэатры Крусібл як мінімум яшчэ пяць гадоў, а яго новым спонсарам неўзабаве стала найбуйнейшая сетка анлайнавых казіно — 888.com — з ёй у студзені 2006 быў падпісаны 5-гадовы кантракт. З прыходам 888.com былі звязаны многія змены ў стылі афармлення першынства, напрыклад, традыцыйна чырвоны колер арэны Крусібла змянілі на зялёны, а гульцам, як ужо было напісана вышэй, было забаронена курыць і піць алкаголь у зале.
Першым пераможцам турніру пры новым фундатару стаў 2 -гадовы шатландзец Грэм Дотт, які абыграў у драматычным фінале англічаніна Пітэра Эбдана, 18:14. Цікава, што сам Дотт, хоць і ўваходзіў у лік 16 наймацнейшых снукерыстаў, на думку букмекераў з’яўляўся найменш верагодным чэмпіёнам. Але яго перамозе відавочна паспрыяла як эмацыйнае знясіленне суперніка ў паўфінале, так і яго ўласны, «ахоўны» стыль гульні. У выніку Грэм Дотт атрымаў £200000 і трафей чэмпіянату ў абноўленым дызайне.
На чэмпіянаце свету 2007 года быў здзейснены юбілейны, 1000-й сэнчуры-брэйк у гісторыі Крусібла. Аўтарам гэтага дасягнення стаў Джон Хігінс, ён жа стаў пасля чэмпіёнам. А папярэдні пераможца, Дотт, прайграў ужо ў першым раўндзе не вельмі моцнаму суперніку — Іану Мак-Калаху — 7:10. Але абараніць тытул на наступны год не ўдалося і Хігінсу: на першынстве 2008 года ён прайграў у другім раўндзе. На гэты раз чэмпіёнам стаў Роні О’Саліван, які перамог у фінале Алістэра Картэра, 18:8.
У турнірах апошніх гадоў таксама неабходна адзначыць Ніла Робертсана, які здолеў уклініцца паміж 3 тытуламі О’Салівана і 3 тытуламі Хігінса ў 2010 годзе, а таксама гуляў да гэтага ў паўфінале. Адзначыўся на Чэмпіянаце свету 2007 года Марк Селбі дайшоўшы аж да фіналу, не будучы пры гэтым яшчэ членам топ-16. У 2011 годзе ў фінал выйшаў 21-гадовы і вельмі таленавіты гулец Джад Трамп. Аднак ні цярпення Селбі, ні таленту Трампа не хапіла для таго каб выйграць чэмпіянат, абодва разы чэмпіёнам станавіўся Джон Хігінс.
У 2012 годзе Алі Картэру ўдалося выйсці ў другі фінал у кар’еры, дзе ён зноў быў пераможаны О’Саліванам. Год праз у 2013-ым у фінал выйшаў адораны, хоць ужо і не вельмі малады Бары Хокінс. На сваім шляху ён перамог маладога Джэка Лісоўскі, Марка Селбі, Дзіна Цзюньхуэй і вельмі моцнага Рыкі Уолдэна. У фінале ж не змог нічога супрацьпаставіць О’Салівану і прайграў 12:18. Зрэшты, Хокінс стаў другім гульцом у гісторыі снукеры, які здолеў выйграць у фінале ў Роні 12 фрэймаў (пасля Хігінса), а таксама адзіным гульцом на Чэмпіянаце 2013 года, які здолеў хаця б на некаторы час у матчы з Роні выйсці ў ліку наперад (3:2).
Пасля чэмпіянату свету 2008 галоўны спонсар, 888.com, так і не выканаўшы свае абавязкі па кантракце, у сувязі з крызісам, спыніў яго спансіраванне. У 2009 букмекерская кампанія Betfred.com стала галоўным спонсарам чэмпіянату свету на наступныя чатыры гады. Такім чынам, галоўны з снукерных турніраў змяніў афіцыйную назву на «Betfred.com World Snooker Championship». А месца правядзення чэмпіянату, па заяве былога кіраўніка WPBSA сэра Родні Уокера, хутчэй за ўсё, застанецца ранейшым да 2015 года — Тэатр Крусібл у Шэфілдзе. Па заканчэнні кантракту з фірмай Betfred спонсарам стала кампанія Betfair з 2013 года.