Bizantijska umjetnost za vrijeme vladavine Justinijanove i Heraklijeve dinastije (6–7. vijek) bilo je drugo razdoblje u razvoju bizantijske likovne umjetnosti, u kojem se u potpunosti ispoljila individualnost bizantijskih, posebno hrišćanskih elemenata umjetnosti. Za razliku od prethodnog ranohrišćanskog perioda, u kojem je cijela hrišćanska umjetnost imala više ili manje slična obilježja, jedinstveni umjetnički stil formuliran je za vrijeme vladavine cara Justinijana I. Bilo je to i prvo zlatno doba bizantijske umjetnosti. Sakralno arhitektonsko stvaralaštvo je u potpunosti razvijeno i stvoreno je nekoliko bizantijskih djela od svjetskog značaja. S druge strane, dok su neka umjetnička područja u Bizantiji, poput arhitekture, iluminacije i mozaika, dostigla vrhunac, druga, poput skulpture, bila je u priličnom padu. Slično tome, drevna rimsko-grčka paganska umjetnost, koja se smatrala nemoralnom i idolatrijskom, pomaknuta je na marginu interesa.Durant, Will. The Story of Civilization. The Age of Faith. svezak 4. New York: Simon and Schuster, 1950. . str. 126 – 127
Historijski okvir i razvoj umjetnosti thumb|450px|desno|Dvojica careva ovjekovječena su kao oci osnivači Bizantije u mozaiku iz Haja Sofije iz 10. vijeka. U njemu Justinijan I (lijevo) predstavlja model Haja Sofije Bogorodici, zaštitnici grada, dok Konstantin Veliki (desno) nudi model Konstantinopolja koji je on dao da se izgradi Rimsko Carstvo je bilo jedno od najmoćnijih i najvećih carstava iz vremena antike. Zbog velike seobe naroda i unutrašnje krize, međutim, nisu uspjeli spriječiti njen postepeni pad. Car Teodozije I je carstvo definitivno podijelio na dvije teritorijalne cjeline, koje su se, iako pravno formirane kao jedno carstvo, nastavile razvijati na svoj način. Umjetnost na teritorijama u oba dijela bila je slično vođena. Kad je Zapadno Rimsko Carstvo prestalo postojati 476. godine, istočni dio Rimskog Carstva nije bio previše zabrinut zbog događaja, jer se smatrao Rimom, a izgubljene teritorije smatrane su samo privremeno izgubljenim. Pored toga, novi italijanski kralj Odoakar i njegov ostrogotski nasljednik, Teodorik Veliki bili su i dalje pod vlašću istočnorimskih careva u Konstantinopolju. Istočno Rimsko Carstvo nastavilo je tradicionalnu rimsku i hrišćansku tradiciju, ali je postepeno razvijalo regionalni grčki (helenistički) element u svojoj upravi i vladajućim klasama uz postepeno potiskivanje latinskog jezika i tradicionalnih rimskih običaja. Promjene kulturne i državne politike u istočnoj rimskoj državi dovele su do činjenice da su kasniji prosvjetiteljski naučnici u nastojanju da razlikuju različite faze razvoja Rimskog Carstva i njenu transformaciju u Istočno Rimsko Carstvo u Bizantijsko Carstvo. Mišljenja o tome kada se ovaj prijelaz desio podijeljena su, ali smatra se da se dogodio najkasnije za vrijeme vladavine Heraklija u 7. vijeku.Maas, M. The Cambridge Companion to the Age of Justinian. Cambridge : Cambridge University Press, 2005. .
Bizantinci su sebe i dalje smatrali Rimljanima, nazivajući se grčkim imenom "Romaioi" (Rimljani). Značajne promjene u bizantijskoj umjetnosti dogodile su se za vladavine Justinijana I (527–565). Justinijan je bio posljednji bizantijski car koji je govorio latinski, a težio je da obnovi Rimsko Carstvo na njenoj nekad cjelokupnoj teritoriji. Zbog toga je veliku pažnju posvetio osvajanjima u Italiji, Sjevernoj Africi i Španiji. Položio je temelje imperijalnog apsolutizma, te prikupio i kodificirao rimsko pravo, koje je objavio u aprilu 529. godine poznatom pod nazivom Codex Justinijanus.Byzantine Empire 330 - 1453: What life was like in the midst of splendor, luxury, and intrigue, izdavač Time Life Inc. 1998. godine, , str. 12-23, 90-107}} Justinijanov stav prema antičkoj umjetnosti imao je i svoje dvosmislene aspekte. Nije bilo naglog pada postojećih grafičkih i skulpturalnih stilova. Kao oblici izražavanja bili su nezamjenjivi, ali bez obzira na to, paganski elementi u njima bili su neumoljivo uklonjeni. Paganski i heretički učitelji protjerani su s javnog univerziteta u Konstantinopolju, a duga predhrišćanska tradicija atinskih filozofskih škola naglo je prekinuta zatvaranjem akademija. U samom Bizantijskom Carstvu tako su zauvijek bile uništene sve manifestacije iz paganske prošlosti, a državna administracija i uspostavljanje novih umjetničkih kanona bili su podjednako briga bizantijskog cara.Christa Schug-Wille, Art of the Byzantine World, 1. izdanje. Harry Abrams, INC. Publishers New York City, 1969. godine, Standard Book Number: 8109-8020-7, Library of Congress Catalogue Number: 75-92912, str. 7-12 Justinijan je bio uvelike uključen i u bizantijska vjerska pitanja. Važan dio njegovog projekta carske obnove bio je opsežni program gradnje, koji je Prokopije iz Cezareje opisao u svojoj knjizi De aedificiis - O građevinama. Justinijan je obnovio, izgradio ili osnovao brojne crkve u Konstantinopolju, među kojima je i stara Haja Sofija, koja je bila teško oštećena tokom Nika ustanka. Dao je da se izgradi hram svetih apostola i crkvu svetih Sergija i Vaha (poznata i kao Mala Aja Sofija), te nekoliko crkava i utvrđenja izvan glavnog grada, meďu kojima i manastir svete Katarine na Sinaju, baziliku svete Sofije u Sofiji i baziliku svetog Ivana u Efesu. Prilikom gradnje uglavnom su bili korišteni mermer i cigla, ali i drugo kamenje se često koristilo kao i materijal iz starijih (posebno paganskih) građevina.Art History, Marylin Stokstad, prvo izdanje od strane Harry N. Abrams, Inc., New York City, 1995. godine, , str. 1-608Chatelet, Albert; Groslier, Bernard Philip; Pitrova, Lucie: Art History, 1999. . str. 201 – 210. thumb|300px|desno|Ostaci bazilike svetog Ivana u Efesu. Zajedno s razvojem arhitekture nastavljeno je sa razvojem umjetnosti izrade mozaika i reljefa. Najvažnija skulptorska djela bila su urađena i od slonovače, a posebno konzularni diptih ili Barberinijev diptih, koji vjerovatno prikazuje samog cara Justinijana I. 6. vijek bio je također zlatni period ilustracije knjiga, poput Rabula gospel i Rossano gospel. Važan je i mozaik, koji također poprima duhovni karakter i počinje se koristiti za ukrašavanje hramova. Prema savremenim tekstovima carigradske crkve još nisu sadržavale figuralne mozaike u Justinijanovom periodu, a isti su vjerovatno bili urađeni za vladavine Justina II. Razvoj primijenjene umjetnosti bio je značajan, ali nije bilo mnogo sačuvanih primjeraka zbog svojih svojstava i mogućnosti recikliranja. Godine 552. svilene bube su u Bizantiju donijete iz Kine čime je započela proizvodnja svile. Počela je proizvodnja raznih predmeta od svile (odjeća, svečane haljine ili zavjese), a svila se koristila i za mumifikaciju.Mango, C.. Art of the Byzantine Empire. Englewood Cliffs: Sources and Documents, 1972. . str. 55 – 117
Bizantijski hrišćanski umjetnici radili su u ime slave božije, pa je stoga anonimnost imala prednost pred ličnom slavom. Anonimnost umjetnika dijelom je proizašla iz njihovog socijalnog statusa, jer se u srednjem vijeku umjetnik najčešće smatrao zanatlijom, a ne stvaraocem. U bizantijskoj literaturi autorstvo umjetničkih djela obično se pripisivalo kupcu, tako da iz bizantijskih tekstova saznajemo samo o donatorima, investitorima i zaštitnicima.
Tokom 7. vijeka, dolazi do opadanja visokog Justinijanovog razdoblja u Bizantijskom Carstvu. Borbe s Perzijancima, Avarima i Slovenima, ili kasnije Arapima, oslabile su Bizantiju u pogledu moći i ekonomije, ograničavajući ne samo budžet već i razvoj umjetnosti. Izgradnja novih građevina od velikog značaja prestala je još za vrijeme Justinijanove vladavine, a umjetnost se prenijela uglavnom na stvaranje mozaika koji su blistali svojom bojom i sjajem. Korišteni su kamen, staklo i emajlirani kamen. Najpoznatiji mozaik iz ovog perioda nalazi se u Hramu svetog Dimitrija Solunskog u Solunu. U tom periodu, o crkvenim ukrasima i namještaju također se počelo raspravljati i regulirati u crkvenim krugovima. Pogledi na religiju se mijenjaju i u nekim razmatranjima (dijelom i zbog arapskog utjecaja) počinje osuđivanje oblika savremene hrišćanske umjetnosti - posebno ikona.
Slikarstvo U 5. vijeku se uglavnom razvijalo stvaranje ikona - panoa, koje su imale uglavnom naučno-teološki karakter. Historijski temeljile su se na tradiciji prikazivanja rimskih careva i orijentalnoj tradiciji prikazivanja mrtvih. Njihovo porijeklo može se pratiti od Palestine i Sirije. Za razliku od svog drevnog prethodnika, bizantijski umjetnik više nije prikazivao svoje predmete kao predmete koji prikazuju ljudsku (fizičku) ljepotu, već kroz alegoriju pronalazi njegovu duhovnu stranu i svojstva. Najpoznatije ikone iz ovog perioda sačuvane su u manastiru svete Katarine.
Što se tiče murala, iako su sama djela izgubljena, tekstovi tadašnjih autora daju brojne primjere. Mozaik je bio ukras koji je bio previše ekstravagantan i skup da bi ga se uvijek moglo koristiti, pa su umjetnici često morali posezati za freskom. Značajne freske (čitav ciklus iz Hristovog života) nalazile su se, prema retorici Choricijusa iz Gaze, u dvije crkve u Gazi. Sve teme vjerskih fresaka u Gazi uzete su iz Novog zavjeta. Freske su bile podijeljene u tri hronološke serije: dječije scene, čuda i Hristova muka. Brojne koptske freske sačuvane su u egipatskim manastirima sve do danas - posebno u Manastiru svetog Jeremije u Saqqari i na arheološkom nalazištu Bawita. Freske su dobro očuvane, sadrže jasne tonove i vjerovatno su zasnovane na sirijskoj školi izrade freski.Bayet, Charles. Byzantine Art. New York : Parkstone Press International, 2009. . str. 20 – 28
Ikonopis thumb|250px||lijevo|Najstarija poznata ikona Hrista Pantokratora, enkaustika na panelu (manastir svete Kataríne). Dva različita izraza lica s obje strane naglašavaju Hristove dvije naravi, božansku i ljudsku U 5. vijeku, dolazi do razvoja slikanja ikona na drvenoj podlozi. Historijski gledano, ikonografija se temeljila na tradiciji prikazivanja rimskih careva i orijentalnoj tradiciji prikazivanja mrtvih. Pojava ikona povezana je i sa padom plastičnog prikazivanja likova. Slike svetaca iz ranih hodočasničkih vremena pripadale su predmetima koje su hodočasnici donosili sa svetih mjesta. Ikonografija se tako rodila u palestinsko-sirijskom teritorijalnom krugu, gdje je prvobitna ranohrišćanska simbolika postepeno nestajala i gdje je tzv. sirijski stil prikazivanja Hrista kao bradatog, tamnokosog muškarca - tj. grube osobe za koju nisu važne ljepota već kvaliteti. Ali u isto vrijeme, isključivi interes za prikazivanje duhovnih stvari i alegorija bio je u suprotnosti sa prikazom stvarnosti. Ikone su se prvobitno uglavnom služile principom frontalnosti, koji je prikazivao simetrične figure i lica, podijeljene na pola nosem. Nos je ponekad bio pomaknut, zbog čega je slika izgubila svoju plastičnost i reljef. Kasnije su stvorene dinamičnije scene koje nisu održavale frontalnost. Oči su bile važan element pri slikanju ikona. thumb|desno|250px|Ikona Salus Populi Romani jedna je od najstarijih sačuvanih ikona na Zapadu