Seksualno nasilje, prema definiciji Svjetske zdravstvene organizacije, jest bilo koji seksualni čin, pokušaj ostvarivanja tog čina, neželjeni seksualni komentar ili prijedlog usmjeren protiv osobe i njene seksualnosti, a koji može počiniti druga osoba bez obzira na situaciju ili odnos sa žrtvom.

Javlja se i u doba mira i u oružanim sukobima, prisutno je u svim sredinama i smatra se jednim od najtraumatičnijih, pervazivnih i najčešćih kršenja ljudskih prava.

Seksualno nasilje ozbiljan je problem javnog zdravlja i ima dubok kratkoročni i dugoročni uticaj na tjelesno i mentalno zdravlje, npr. povećan rizik od samoubistava ili infekcije virusom HIV-a. Ubistvo koje se desilo tokom seksualnog napada ili ubistvo u samoodbrani takođe je faktor seksualnog nasilja. Seksualno nasilje mogu počiniti roditelji, poznanci ili neznanci, kao i intimni partneri. Rijetko se karakterizira kao zločin iz strasti jer je riječ o agresivnom djelu kroz koje zlostavljač želi izraziti moć i dominaciju nad žrtvom.

Seksualno nasilje i dalje je visoko stigmatizirano u svim okruženjima, pa se stope njegovog otkrivanja razlikuju među regijama. Općenito, žrtve ovog tipa nasilja često ne prijavljuju napade iz različitih razloga, pa dostupni podaci nisu mjerodavni. Uz to, seksualno nasilje također je zanemareno područje istraživanja, stoga je dublje razumijevanje problema imperativ kako bi se promovisao koordinirani pokret protiv istog. Seksualno nasilje u porodici razlikuje se od seksualnog nasilja u sukobima.[Human Security Report (2012), Sexual Violence, Education and War: Beyond the mainstream narrative, Human Security Research Group, Simon Fraser University, Canada, Human Security Press] Često ljudi koji prisiljavaju supružnika na seksualne radnje vjeruju da su njihovi postupci dozvoljeni jer su u braku. U sukobima i ratovima seksualno nasilje obično je neizbježna reperkusija ratovanja.OCHA (2007). The shame of war: sexual violence against women and girls in conflict. OCHA/IRIN.International Committee of the Red Cross (2008). Women and War. Geneva: ICRC. p. 12. Silovanje žena i muškaraca često se koristi kao metoda ratovanja (ratno silovanje), kao oblik napada na neprijatelja, tipizirajući osvajanje i degradaciju žena i/ili muškaraca ili zarobljenih muškaraca ili žena.Swiss S et al. Violence against women during the Liberian civil conflict. Journal of the American Medical Association, 1998, 279:625–629. Međunarodno humanitarno pravo i običajno pravo strogo zabranjuju seksualno nasilje, ali su postojeći mehanizmi još uvijek krhki ili čak i ne postoje u mnogim krajevima svijeta.Lindsey, Charlotte (2001). Women Facing War. Geneva: ICRC.

Iz historijske perspektive smatralo se da se seksualno nasilje događa samo ženama i da je uobičajeno i "normalno" tokom rata. Takvo viđenje problema je dovelo do zanemarivanja bilo kakvih naznaka o metodama, cilju i veličini seksualnog nasilja. Tek krajem 20. stoljeća seksualno nasilje se nije smatralo manjim problemom i postepeno se počelo kriminalizirati.

Definicije

Opšta

Svjetska zdravstvena organizacija (WHO) u svom Izvještaju o nasilju i zdravlju iz 2002. definisala je seksualno nasilje kao bilo koji seksualni čin, pokušaj ostvarivanja seksualnog čina, neželjeni seksualni komentar ili prijedlog usmjeren protiv osobe kroz prinudu, bez obzira na odnos prema žrtvi, u bilo kojem okruženju, uključujući, ali ne ograničavajući se na dom i posao.World Health Organization., World report on violence and health (Geneva: World Health Organization, 2002), Chapter 6, pp. 149. Definicija seksualnog nasilja SZO uključuje, ali ne ograničava definiciju samo na silovanje. Seksualno nasilje sastoji se od ciljanih radnji čija je namjera često nanijeti teško poniženje žrtvi/žrtvama i umanjiti ljudsko dostojanstvo. U slučaju kada su drugi primorani da gledaju djela seksualnog nasilja, takva djela imaju za cilj zastrašiti širu zajednicu.McDougall, Gay J. (1998). Contemporary forms of slavery: systematic rape, sexual slavery and slavery-like practices during armed conflict. Final report submitted by Ms. Jay J. McDougall, Special Rapporteur, E/CN.4/Sub.2/1998/13. Ostali postupci inkorporirani u seksualno nasilje su različiti oblici seksualnih napada, poput prisilnog kontakta između usta i muškog spolnog uda, vulve i/ili anusa.[WHO (2002), ’Sexual violence’, in World Report in violence and health, Chapter 6, pp. 147-181] Seksualno nasilje može uključivati prisilni kontakt između usta i penisa, vulve ili anusa ili djela koja ne uključuju direktan fizički kontakt između žrtve i počinioca; npr. seksualno uznemiravanje, prijetnje i slično. Prinuda, u pogledu seksualnog nasilja, može obuhvatiti čitav spektar stepena sile. Osim fizičke sile, to može uključivati i psihološko zastrašivanje, ucjene ili druge prijetnje: prijetnju fizičkom povrjeđivanja, otpuštanjem sa posla i sl. Može se dogoditi i kada žrtva nije pristala na seksualni kontakt, odnosno kada nije svjesna situacije (intoksikacija alkoholom, medikamentima, upotreba opijata i hemijskih supstanci ili nemogućnost razumijevanja situacije, npr. kod mentalne retardacije).

Šire definicije seksualnog nasilja nalaze se u međunarodnom pravu. Rimski statut Međunarodnog krivičnog suda utvrdio je u članu 7(1)(g) da silovanje, seksualno ropstvo, prisilna prostitucija, prisilna trudnoća, prinudna sterilizacija ili bilo koji drugi oblik uporedive težine predstavlja zločin protiv čovječnosti.

Specijalni izvjestilac za moderne forme ropstva pri Svjetskoj zdravstvenoj organizaciji, u izvještaju iz 1998, govori da je seksualno nasilje svako nasilje, fizičko ili psihičko, izvršeno seksualnim putem ciljajući na seksualnost. Ova definicija obuhvata fizičke, kao i psihološke napade usmjerene na "seksualne karakteristike osoba, kao što su prisiljavanje osobe da se skine gola u javnosti, sakaćenje genitalija neke osobe ili odsijecanje ženskih dojki". Definicija specijalnog izvjestioca takođe se odnosi na situacije u kojima su dvije žrtve primorane izvršiti seksualne radnje jedna protiv druge ili nanošenje štete jedne osobe prema drugoj u seksualnoj formi.

Seksualno nasilje tokom sukoba i u porodici Seksualno nasilje u sukobima i seksualno nasilje u porodici se međusobno razlikuju.

Seksualno nasilje u sukobima je vrsta nasilja koju vrše vojnici, uključujući pobunjenike, policiju i vladine snage. Razni oblici seksualnog nasilja se namjenski vrše tokom sukoba: mučenje, izazivanje povreda, odavanje informacija, ponižavanje, zastrašivanje i kažnjavanje.[Goetz, Ms. Anne Marie (2008), ’Introduction’ at Wilton Park Conference, Women Targeted or Affected by Armed Conflict: What Role for Military Peacekeepers?, 27–28. maj 2008] U takvim slučajevima, na seksualno nasilje se može posmatrati kao oružje rata. Seksualno nasilje u porodici je seksualno nasilje koje izvršava intimni partner i/ili drugi član/članovi porodice/domaćinstva. Ova vrsta seksualnog nasilja je prisutna u raznim uslovima, a vjeruje se da su slučajevi porodičnog seksualnog nasilja u porastu u ratnim i postkonfliktnom okruženjima.

Žrtve Svi ljudi mogu postati žrtve seksualnog nasilja. To uključuje žene, muškarce i djecu, ali i ljude koji se izjašnjavaju na drugi način, npr. transrodne osobe.

Većina istraživanja, izvještaja i studija fokusira se na seksualno nasilje nad ženama i seksualno nasilje u oružanim sukobima. Uobičajeni narativi o seksualnom nasilju takođe često prikazuju muškarce kao počinioce, a žene kao žrtve. Žene nesrazmjerno više trpe od seksualnog nasilja, međutim, seksualno nasilje počinjavaju i muškarci i žene, kako u miru, tako i tokom sukoba.[Sivakumaran, Sandesh (2007), ”Sexual Violence Against Men in Armed Conflict” in European Journal of International Law, Vol. 18, no.2, pp. 253-276]

Zabilježeni su slučajevi seksualnog nasilja na osnovu seksualne orijentacije ili ponašanja individue. Takvi napadi često se nazivaju korektivnim silovanjem i izvršeni su u cilju adaptacije osobe heteroseksualnoj orijentaciji ili promjene mišljenja.

Seksualno nasilje u porodici Seksualno nasilje u porodici uključuje sve oblike neželjenih seksualnih aktivnosti. Smatra se zlostavljanjem čak i ako je žrtva prethodno sa počiniocem bila uključena u seksualne aktivnosti s pristankom. I muškarci i žene mogu postati žrtve ove vrste zlostavljanja. Istraživanje SZO iz 2006. o fizičkom i seksualnom nasilju nad ženama u porodici, sprovedeno u deset zemalja, otkrilo je da se prevalencija seksualnog nasilja u porodici kreće u prosjeku između 10 i 50%. Seksualno nasilje u porodici je takođe znatno rjeđe od drugih oblika nasilja u porodici. Kakogod, istraživanja u raznim državama pokazuju da ova vrsta zlostavljanja nije neizbježna, te da se može spriječiti.Garcia-Moreno, C., Jansen, H. A., Ellsberg, M., Heise, L., & Watts, C. H. (2006). Prevalence of intimate partner violence: findings from the WHO multi-country study on women's health and domestic violence. The Lancet, 368 (9543), 1260-1269.

Žene Seksualno nasilje nad ženama i djevojkama može imati mnogo oblika. Svjetski izvještaj SZO kategorizira forme ovog nasilja kroz:

Sistematsko silovanje tokom oružanog sukoba Silovanje u braku ili vezi Silovanje koje počine stranci Neželjeno seksualno iskorištavanje ili seksualno uznemiravanje, uključujući seksualni odnos u zamjenu za usluge Seksualno zlostavljanje mentalno oboljelih i ometenih osoba u razvoju Seksualno zlostavljanje djece Prisilni brak ili zajednički život, uključujući brak djece Uskraćivanje prava na kontracepciju ili usvajanje drugih mjera za zaštitu od spolno prenosivih bolesti Prisilni pobačaj Nasilna djela protiv seksualnog integriteta žena, uključujući sakaćenje ženskih genitalija Prisilna prostitucija i trgovina ljudima u svrhu seksualne eksploatacije

Istraživanjem iz 1987. došlo se do zaključka da su žene na fakultetu prijavile muškarce koji su ih verbalnom prinudom, fizičkom silom, alkoholom i drogama opijali, te navodili na seksualne aktivnosti.Moore, Nelwyn (2010). Speaking of Sexuality. New York: Oxford University Press, Inc. str. 524. Seksualno nasilje jedno je od najčešćih i najrasprostranjenijih prekršaja kojim su žene izložene u ratu. Takođe spada među najtraumatičnija iskustva, kako u emocionalnom, tako i u psihološkom smislu. Seksualno nasilje, posebno silovanje, često se smatra metodom ratovanja. Koristi se, ne samo za mučenje, povrjeđivanje, izvlačenje informacija, ponižavanje, zastrašivanje, kažnjavanje, već i kao strategija za destabilizaciju zajednica i demoralisanje muškaraca.[Thomas, Katie (2007), “Sexual violence: weapon of war” in Forced Migration Review, Issue 27, January, str. 15-16][ICRC (2008), Women and War, str. 12-13] Seksualno nasilje kao metoda ratovanja je zabilježeno u sukobima u Ruandi, Sudanu, Sijera Leoneu i Kosovu.[Thomas, Katie (2007), “Sexual violence: weapon of war” in Forced Migration Review, Issue 27, januar, str. 15-16] Nasilje nad ženama u vrijeme sukoba vršile su naoružane grupe i lokalno stanovništvo.[Egeland, January (2007), “International responses” in Forced Migration Review, Issue 27, January, str. 8-9]

Muškarci