mini|254x254piksel|Karta Brčko distrikta.mini|Općina Brčko, stanje 1996. mini|254x254piksel|Brčanski koridor (1995-2000) i granice Brčko distrikta označene crvenom linijom (od 2000). Arbitraža za Brčko predstavljala je pravni i politički proces razgraničenja entiteta Federacije Bosne i Hercegovine i Republike Srpske na području grada Brčko, koji je sproveden u skladu s Aneksom 2 Dejtonskog sporazuma. Ova arbitraža je dovela do uspostave posebnog statusa za Brčko, kulminirajući formiranjem Brčko distrikta Bosne i Hercegovine, jedinice lokalne samouprave pod suverenitetom države Bosne i Hercegovine, ali izvan entitetske podjele.

Pozadina mini|254x254piksel|Administrativna podjela Bosne i Hercegovine nakon Dejtonskog sporazuma. mini|254x254piksel|Administrativna podjela Bosne i Hercegovine nakon uspostavljanja Brčko distrikta. Brčko se tokom rata u Bosni i Hercegovini našlo na izuzetno strateškom položaju, kao središnja tačka koja povezuje zapadni i istočni dio Republike Srpske duž brčanskog koridora. Zbog svog geografskog značaja, Brčko je bilo mjesto teških borbi i etničkog čišćenja, a kontrolu nad gradom je 1995. imala Vojska Republike Srpske (VRS), dok je većinu naseljenih mjesta kontrolisala Vojska Federacije Bosne i Hercegovine, zajednička oružana sila Armije Republike Bosne i Hercegovine (ARBiH) i Hrvatskog vijeća odbrane (HVO). Konkretno, ARBiH kontrolisala je većinu južnog dijela (200 km2), VRS kontrolisala je sjeverni dio (193 km2), dok je HVO kontrolisao ostatak, dio kod općine Orašje i dvije enklave na južnim dijelovima općine (100 km2).

U Dejtonskom sporazumu, koji je zaustavio rat, status Brčkog nije bio riješen. Umjesto toga, strane su se saglasile da pitanje Brčkog bude predmet međunarodne arbitraže, kako je propisano u Aneksu 2 sporazuma.

Izetbegovićevo odbijanje potpisa sporazuma

Tokom završne faze mirovnih pregovora u Daytonu (Ohio, SAD) u novembru 1995, došlo je do ozbiljne krize u vezi sa statusom Brčkog. Naime, delegacija Republike Bosne i Hercegovine, predvođena predsjednikom Predsjedništva Republike BiH Alijom Izetbegovićem, odbila je da potpiše glavni mirovni dokument dok se ne riješi pitanje područja Brčkog. Izetbegović je smatrao da bi ostavljanje Brčkog pod kontrolom Republike Srpske učvrstilo podjelu zemlje i onemogućilo povratak bošnjačkih i hrvatskih stanovnika koji su tokom rata protjerani iz tog područja. Zbog ovoga je u samom finišu pregovora uslijedila blokada. Izetbegović je odbio potpisati sve dok se ne nađe kompromis za Brčko. Nakon višesatnih konsultacija i diplomatskih pritisaka, posebno od strane američkog izaslanika Richarda Holbrookea, postignut je dogovor da se konačna sudbina Brčkog riješi putem međunarodne arbitraže.

Taj dogovor je zatim unesen kao posebna odredba u Aneks 2 Dejtonskog sporazuma, u članu V, koji propisuje da će se pitanje Brčkog riješiti arbitražnim putem, te da nijedan entitet ne može imati isključivu kontrolu nad tom odlukom dok se arbitraža ne okonča. Tek nakon ovog dodatka, Alija Izetbegović je pristao da potpiše okvirni mirovni sporazum 21. novembra 1995, čime je omogućeno da se kompletan Dejtonski sporazum finalizira i kasnije formalno potpiše 14. decembra 1995. u Parizu.

Arbitražni proces U skladu s Aneksom 2, arbitražni tribunal je formiran krajem 1996, a sastojao se od tri člana, po jednog imenovanog od strane svakog entiteta, dok je predsjednika Tribunala imenovao Predsjednik Međunarodnog suda pravde. Za Federaciju BiH arbitar je bio prof. dr. Clifforda Chancea, a za Republiku Srpsku Vitomir Popović, dok je kao nezavisni predsjedavajući izabran američki pravnik Roberts B. Owen. Dana 14. februara 1997. započet je proces arbitraže.

Tužba Republike Srpske U okviru arbitraže za Brčko, strane u sporu, Republika Srpska i Federacija Bosne i Hercegovine, nisu samo učestvovale u postupku kao strane u pregovorima, već su nastupile i kao suprotstavljene strane u formalnoj međunarodnoj pravnoj proceduri pred arbitražnim tribunalom.

U januaru 1997. Republika Srpska je formalno podnijela tužbu protiv Federacije BiH pred arbitražnim tribunalom, tvrdeći da bi oduzimanje Brčkog iz njenog entitetskog sastava predstavljalo kršenje njenog teritorijalnog integriteta, kako je definisan Aneksom 4 (Ustav BiH) i Aneksom 2 Dejtonskog sporazuma. Republika Srpska je tvrdila da joj Brčko pripada jer je bila pod njenom faktičkom kontrolom na dan potpisivanja sporazuma, te da bi bilo kakva promjena predstavljala presedan i ugrozila balans postignut u Dejtonu. S druge strane, Federacija BiH je argumentovala da je Brčko bilo etnički očišćen tokom rata, da je veliki broj Bošnjaka i Hrvata protjerano i da bi zadržavanje pod kontrolom RS-a onemogućilo njihov povratak, čime bi se dodatno učvrstila ratna osvajanja i onemogućila funkcionalna reintegracija države.

Arbitražni tribunal je saslušao obje strane i u konačnoj odluci 5. marta 1999. odlučio da nijedna strana ne može isključivo polagati pravo na Brčko, te da se uspostavlja neutralna uprava uz Međunarodnu superviziju za Brčko, što je faktički značilo da Republika Srpska gubi de facto upravu nad Brčkom, iako je zadržala teritorijalnu povezanost istok–zapad koridorom južno od grada (tzv. "južna zaobilaznica").

Ovom odlukom su odbijeni pravni zahtjevi Republike Srpske, ali i izbjegnuta konfrontacija kroz kompromis u obliku Brčko distrikta, koji formalno nije pripadao ni jednom entitetu.

Konačna odluka Nakon niza dopunskih odluka i nadgledanja implementacije reformi, 18. augusta 1999. Ured visokog predstavnika za BiH (OHR) donosi odluku o osnivanju Brčko distrikta Bosne i Hercegovine. Ova administrativna jedinica je izuzeta iz nadležnosti oba entiteta, i stavljena pod direktni suverenitet države Bosne i Hercegovine, uz vlastitu zakonodavnu (skupština), izvršnu (gradonačelnik i vlada) i sudsku (osnovni sud) vlast. Brčko distrikt zvanično je uspostavljen 8. marta 2000.

Iako je Brčko distrikt osnovan 1999, a službeno uspostavljen 2000, njega je Parlamentarna skupština BiH tek 2009. izglasala i priznala amandmanom I. na Ustav Bosne i Hercegovine.

Međunarodna supervizija

Brčko distrikt je od svog osnivanja bio pod međunarodnom supervizijom, kojeg imenuje Visoki predstavnik, uz saglasnost Vijeća za provedbu mira (PIC). Supervizor je imao ovlasti da ukida ili donosi zakone i da smjenjuje zvaničnike ukoliko ugrožavaju Statut distrikta.

Ukidanje entitetskih zakona i prestanak značaja međuentitetske linije Dana 4. augusta 2006. Supervizor za Brčko, Susan R. Johnson, izdala je nalog kojim se ukidaju svi entitetski zakoni koji se primjenjuju u Brčko distriktu i proglašava prestanak pravnog značaja međuentitetske linije razgraničenja (IEL) unutar teritorije distrikta. Nalogom je poništena primjena zakona Republike Srpske i Federacije BiH na teritoriji Brčko distrikta, proglašeno je da međuentitetska linija nema nikakav pravni efekat unutar distrikta i potvrđeno je da Brčko distrikt djeluje isključivo pod zakonima i institucijama distrikta, uz suverenitet države Bosne i Hercegovine. Ova odluka je konačno pravno učvrstila Brčko kao distrikt izvan entitetske podjele, u skladu s arbitražnom presudom iz 1999. i kasnijim odlukama Visokog predstavnika i supervizije.

Suspenzija supervizije Supervizija je formalno suspendovana 23. maja 2012, ali nije u potpunosti ukinuta, što znači da se može reaktivirati ukoliko se ocijeni da je stabilnost distrikta ugrožena.

Također pogledajte

Badinterova komisija Brčanski koridor Brčko Brčko distrikt

Reference

* Kategorija:Međunarodni supervizori za Brčko Kategorija:Brčko Kategorija:Brčko distrikt Kategorija:Politička historija Bosne i Hercegovine Kategorija:Historija Federacije Bosne i Hercegovine Kategorija:Historija Republike Srpske Brčko Kategorija:1996. u Bosni i Hercegovini Kategorija:1997. u Bosni i Hercegovini Kategorija:1998. u Bosni i Hercegovini Kategorija:1999. u Bosni i Hercegovini Kategorija:2000. u Bosni i Hercegovini Kategorija:Historija Brčko distrikta