Jean William Fritz Piaget (9. august 1896 – 16. septembar 1980) bio je švicarski psiholog i epistemolog, poznat po svojim istraživanjima razvoja djeteta. Njegov naučni rad imao je značajan utjecaj na razvoj razvojne psihologije, pedagogije i epistemologije. Posebno je poznat po formulisanju teorije kognitivnog razvoja, prema kojoj se intelektualni razvoj odvija kroz niz uzastopnih razvojnih stadija, kao i po razvoju genetičke epistemologije, epistemološkog pristupa koji proučava porijeklo i razvoj ljudskog znanja.
Piaget je pridavao veliki značaj obrazovanju djece, smatrajući ga osnovom društvenog napretka i stabilnosti. Kao direktor Međunarodnog biroa za obrazovanje, 1934. izjavio je da je ″samo obrazovanje sposobno spasiti naša društva od mogućeg sloma, bilo nasilnog ili postepenog″. Ovakvo stanovište odražava njegovo uvjerenje da obrazovni sistemi imaju važnu ulogu u oblikovanju društvenog razvoja i budućnosti društva.
Njegova teorija razvoja djeteta postala je sastavni dio obrazovanja nastavnika i pedagoga širom svijeta, naročito u programima inicijalnog obrazovanja nastavnog kadra. U savremenom ranom i predškolskom odgoju Piagetove ideje i dalje imaju snažan utjecaj, posebno kroz primjenu konstruktivističkih pristupa učenju, koji polaze od stava da dijete aktivno gradi vlastito znanje kroz interakciju sa okolinom.
Piaget je 1955, tokom svog rada na Univerzitetu u Ženevi, osnovao Međunarodni centar za genetičku epistemologiju u Ženevi, kojim je upravljao sve do svoje smrti 1980. Centar je omogućio razvoj brojnih interdisciplinarnih saradnji i istraživanja, a zbog obima i značaja naučnog rada koji je u njemu nastajao, u stručnoj literaturi često je nazivan i ″Piagetovom fabrikom″.
Prema Ernstu von Glasersfeldu, Piaget je bio ″veliki pionir konstruktivističke teorije spoznaje″. Njegove ideje stekle su široku popularnost tokom 1960-ih godina i značajno doprinijele razvoju razvojne psihologije kao jedne od važnih disciplina psihologije. Do kraja 20. vijeka bio je, odmah nakon B. F. Skinnera, drugi najcitiraniji psiholog u naučnoj literaturi.
Lični život
Jean Piaget rođen je 1896. u Neuchâtelu, u frankofonom dijelu Švicarske. Bio je najstariji sin Arthura Piageta, profesora srednjovjekovne književnosti na Univerzitetu u Neuchâtelu, i Rebecce Jackson, Francuskinje iz ugledne porodice vlasnika čeličana.
Još u djetinjstvu Piaget je pokazivao izraženu nadarenost i veliko interesovanje za biologiju i prirodni svijet. Njegovo rano zanimanje za zoologiju donijelo mu je priznanje među stručnjacima iz te oblasti nakon što je do svoje petnaeste godine objavio nekoliko naučnih članaka o mekušcima.
Kada je imao petnaest godina, njegova bivša dadilja napisala je pismo njegovim roditeljima u kojem je priznala da ih je ranije slagala tvrdeći kako je odbranila malog Jeana od pokušaja otmice iz dječijih kolica. Takav događaj nikada se nije dogodio. Piageta je posebno zainteresovala činjenica da je razvio sjećanje na taj navodni događaj, iako je kasnije shvatio da je riječ o lažnom sjećanju.
Interesovanje za epistemologiju kod Piageta se razvilo pod utjecajem njegovog kuma, koji ga je podsticao da se posveti proučavanju filozofije i logike. Školovao se na Univerzitetu u Neuchâtelu, a kraće vrijeme studirao je i na Univerzitetu u Zürichu. U tom periodu objavio je dva filozofska rada koji su odražavali pravac njegovog tadašnjeg razmišljanja, ali ih je kasnije sam ocijenio kao djela adolescentskog perioda. Istovremeno se razvilo i njegovo interesovanje za psihoanalizu, koja je u to vrijeme bila u fazi intenzivnog razvoja unutar psihologije.
Nakon završetka studija, Piaget se preselio iz Švicarske u Pariz, gdje je predavao u školi za dječake u ulici Grange-Aux-Belles. Školu je vodio Alfred Binet, tvorac Binet-Simonovog testa (kasnije revidiranog od strane Lewisa Termana u Stanford–Binetovu skalu inteligencije). Piaget je učestvovao u ocjenjivanju Binetovih testova inteligencije. Tokom tog rada uočio je da mala djeca dosljedno daju pogrešne odgovore na određene tipove pitanja. Međutim, njegov interes nije bio usmjeren na samu tačnost odgovora, nego na činjenicu da djeca različitog uzrasta griješe na sistematski različite načine, dok starija djeca i odrasli te greške ne prave. To ga je dovelo do zaključka da se kognitivni procesi kod male djece suštinski razlikuju od onih kod odraslih. Na osnovu tih zapažanja razvio je teoriju kognitivnog razvoja, prema kojoj se mišljenje razvija kroz niz općih i kvalitativno različitih razvojnih stadija.
Godine 1921. Piaget se vratio u Švicarsku i postao direktor Instituta Rousseau u Ženevi. U to vrijeme institutom je rukovodio Édouard Claparède, čije su mu ideje bile dobro poznate. Među njima je bila i psihološka koncepcija ″traganja″, koja se povezuje s procesom u kojem se do rješenja dolazi kroz pokušaje i pogreške.
Godine 1923. oženio je Valentine Châtenay (7. januar 1899 – 3. juli 1983). Imali troje djece, koje je Piaget od najranijeg djetinjstva posmatrao i uključivao u svoja istraživanja razvoja djece.
U periodu od 1925. do 1929. bio je profesor psihologije, sociologije i filozofije na Univerzitetu u Neuchâtelu. Godine 1929. preuzeo je dužnost direktora Međunarodnog biroa za obrazovanje, na čijem je čelu ostao do 1968. Tokom tog perioda svake godine pripremao je ″govore direktora″ za Vijeće IBE-a i Međunarodnu konferenciju o javnom obrazovanju, u kojima je iznosio i razvijao svoje stavove o obrazovanju.
Nakon predavanja na Univerzitetu u Ženevi i Univerzitetu u Parizu 1964, Piaget je pozvan da bude glavni savjetnik na dvije konferencije: na Univerzitetu Cornell (11–13. mart) i na Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyju (16–18. mart). Konferencije su bile usmjerene na odnos između kognitivnih istraživanja i razvoja nastavnih programa, s ciljem sagledavanja implikacija savremenih istraživanja dječijeg kognitivnog razvoja na izradu kurikuluma.
Godine 1972. Piaget je dobio Erazmovu nagradu, a 1979. i Nagradu "Balzan" za društvene i političke nauke.
Piaget je umro 16. septembra 1980. Na vlastiti zahtjev sahranjen je u porodičnoj grobnici bez nadgrobnog obilježja na groblju Cimetière des Rois (Groblje kraljeva) u naselju Plainpalais u Ženevi.
Karijera
mini|desno|300px|Bista Piageta u Parc des Bastions, Ženeva mini|desno|300px|Piaget na dodjeli Erazmove nagrade, 1972, Amsterdam
Harry Beilin je Piagetov teorijski istraživački program opisao kao razvoj kroz četiri faze:
sociološki model razvoja, biološki model intelektualnog razvoja, razrada logičkog modela intelektualnog razvoja, proučavanje figurativnog mišljenja.
Ovi teorijski okviri međusobno se dovoljno razlikuju da su pojedini autori govorili o više različitih ″Piageta″. U novijim tumačenjima Jeremy Burman, odgovarajući na Beilinovu podjelu, predlaže da se doda i ranija faza njegovog rada, prije okretanja psihologiji, koju naziva ″nulti Piaget″.
Prije nego što je postao psiholog
Prije nego što se počeo baviti psihologijom, Piaget se školovao iz oblasti prirodne historije i filozofije. Doktorirao je 1918. na Univerzitetu u Neuchâtelu. Nakon toga je proveo postdoktorsko usavršavanje u Zürichu (1918–1919) i u Parizu (1919–1921). Godine 1919. angažovao ga je Théodore Simon da radi na standardizaciji psihometrijskih mjera koje su se koristile u ispitivanju francuske djece. Teorijski pravac po kojem je Piaget danas poznat počinje se jasnije oblikovati tek njegovim prelaskom u Ženevu, gdje je 1922, u Institutu Rousseau, radio kao direktor istraživanja pod vodstvom Édouarda Claparèdea.
Sociološki model razvoja
Piaget je kao psiholog počeo djelovati tokom 1920-ih godina. U tom periodu istraživao je ″skrivenu stranu″ dječijeg mišljenja, odnosno način na koji djeca razumiju svijet. Pretpostavio je da se dijete razvija od pozicije egocentrizma ka sociocentrizmu. Za objašnjenje tog procesa kombinovao je psihološke i kliničke metode, razvijajući pristup koji je nazvao poluklinički intervju. Intervju je započinjao standardizovanim pitanjima, a zatim bi, u zavisnosti od odgovora djeteta, postavljao dodatna, unaprijed planirana pitanja. Piaget je posebno tragao za onim što je nazivao ″spontano uvjerenje″, zbog čega je često postavljao pitanja koja djeca nisu očekivala. U svojim istraživanjima uočio je postepeni prijelaz od intuitivnih ka naučno zasnovanim i društveno prihvaćenim odgovorima. Smatrao je da do tog razvoja dolazi pod utjecajem socijalne interakcije, posebno kroz suočavanje djetetovih početnih ideja s mišljenjima vršnjaka koji su kognitivno razvijeniji.
Ovaj rad kasnije je poslužio Eltonu Mayou kao osnova za poznate Hawthorne eksperimente. Piagetu je, također, donio počasni doktorat Univerziteta Harvard 1936.
Biološki model intelektualnog razvoja
U ovoj fazi svog rada Piaget je smatrao da se mišljenje i intelektualni razvoj mogu posmatrati kao produžetak biološkog procesa prilagođavanja vrste. Prema njegovom shvatanju, taj proces obuhvata dva međusobno povezana mehanizma: asimilaciju i akomodaciju.
Do asimilacije dolazi kada dijete na novi događaj ili iskustvo reaguje koristeći postojeću shemu, odnosno već formirani obrazac razumijevanja. Akomodacija se javlja kada dijete prilagođava postojeću shemu ili razvija novu kako bi moglo razumjeti novi predmet, situaciju ili iskustvo.
Piaget je tvrdio da dojenčad učestvuju u procesu asimilacije kada pokušavaju sisati gotovo sve što im se nađe nadohvat ruke. Smatrao je da dojenčad različite predmete pretvaraju u ″objekte za sisanje″, odnosno da ih prilagođavaju vlastitim obrascima ponašanja. Prema Piagetu, djeca na taj način asimiliraju predmete uklapajući ih u postojeće mentalne strukture. Na osnovu toga zaključio je da pojedinac, kada prilagođava svijet vlastitim potrebama ili shvatanjima, zapravo vrši proces asimilacije.
Piaget je također posmatrao kako njegova djeca ne samo da prilagođavaju predmete svojim potrebama, nego i mijenjaju vlastite mentalne strukture kako bi odgovorila zahtjevima okoline. Taj proces nazvao je akomodacijom i smatrao ga drugim osnovnim mehanizmom prilagođavanja.
U početku se dojenčad uglavnom oslanjaju na refleksne radnje, poput sisanja, ali kasnije počinju uzimati predmete i stavljati ih u usta. Time prilagođavaju svoje refleksne reakcije osobinama vanjskih predmeta. Budući da su asimilacija i akomodacija često međusobno u napetom odnosu, Piaget je smatrao da upravo potreba za uspostavljanjem ravnoteže između ta dva procesa predstavlja pokretač intelektualnog razvoja i rasta mišljenja.
Kako bi provjerio svoju teoriju, Piaget je posmatrao navike vlastite djece.
Razrada logičkog modela intelektualnog razvoja
U modelu koji je razvio tokom treće faze svog rada, Piaget je smatrao da se inteligencija razvija kroz niz razvojnih stadija povezanih sa životnom dobi i da se ti stadiji odvijaju postepeno, pri čemu svaki prethodni stadij mora biti usvojen kako bi se mogao razviti naredni. U svakom razvojnom periodu dijete oblikuje način razumijevanja stvarnosti koji odgovara njegovom uzrastu. U narednom stadiju dijete nadograđuje ranije razvijene mentalne sposobnosti kako bi moglo rekonstruisati postojeće pojmove i razviti složenije oblike mišljenja.
Piaget je intelektualni razvoj prikazivao kao uzlaznu spiralu u kojoj djeca neprestano preoblikuju ranije usvojene ideje kroz nove i složenije pojmove stečene u narednim fazama razvoja.
Upravo je ″treći Piaget″, odnosno njegova teorija logičkog modela intelektualnog razvoja, bio predmet brojnih rasprava među američkim psiholozima nakon što su njegove ideje ponovo privukle pažnju naučne javnosti tokom 1960-ih godina.
Proučavanje figurativnog mišljenja