Univerzitet u Ljubljani, skraćeno UL, javni je univerzitet i najstarija te najveća visokoškolska ustanova u Sloveniji. Osnovan je u Ljubljani, gdje se i danas nalaze centralna univerzitetska zgrada i većina njegovih fakulteta, dok su pojedini noviji objekti izgrađeni u širem gradskom području.
U sastavu Univerziteta djeluju 23 fakulteta i tri umjetničke akademije, na kojima studira oko 38.000 studenata. U nastavno-istraživačkom procesu učestvuje približno 4.000 nastavnika i istraživača, uz oko 2.000 zaposlenih u tehničkim i administrativnim službama.
Na Univerzitetu u Ljubljani izvode se studijski programi iz humanističkih, društvenih i prirodnih nauka, tehnike i tehnologije, kao i iz oblasti medicine, stomatologije i veterinarske medicine.
Historija Počeci Počeci visokog obrazovanja na prostoru današnje Slovenia sežu u 17. vijek, kada su isusovci u Ljubljana organizovali studije filozofije, teologije i prirodnih nauka. Tokom 18. vijeka nastava iz matematike i fizike dodatno je razvijena uvođenjem eksperimentalne nastave i savremenijih nastavnih metoda.
Važan korak u razvoju visokog obrazovanja predstavljalo je osnivanje Carsko-kraljevskog liceja u Ljubljani 1791. Ova ustanova djelovala je kao viši obrazovni centar sa studijima filozofije, teologije, medicine i hirurgije, a obuhvatala je i nastavu iz prirodnih i tehničkih disciplina.
Za vrijeme uprave Francuskog Carstva nad Ilirskim provincijama, u Ljubljani je 1810. osnovan prvi univerzitet. Univerzitet je djelovao u okviru francuskog obrazovnog sistema Écoles centrales, a nastava se izvodila iz medicine, hirurgije, inženjerstva, arhitekture, prava i teologije. Njegov kancelar bio je Joseph Walland.
Nakon ponovnog uspostavljanja vlasti Austrijskog Carstva 1813, univerzitet je ukinut, a obrazovni sistem vraćen pod upravu Carsko-kraljevskog liceja u Ljubljani.
Osnivanje nacionalnog univerziteta Tokom druge polovine 19. vijeka među slovenskim intelektualcima i političkim predstavnicima jačale su inicijative za osnivanje univerziteta na slovenskom jeziku u Ljubljana. Potreba za nacionalnim univerzitetom posebno je došla do izražaja krajem vijeka, kada je sve veći broj slovenskih studenata studirao na univerzitetima u okviru Austro-Ugarske, naročito u Austriji i češkim zemljama, dok su brojni slovenski naučnici ostvarivali akademske karijere širom srednje Evrope. Među univerzitetima na kojima su djelovali slovenski intelektualci bio je Karlov univerzitet u Pragu i Univerzitet Palackog u Olomoucu.
S ciljem organizovanog djelovanja, tokom 1890-ih formiran je odbor za osnivanje slovenskog univerziteta, među čijim su najistaknutijim članovima bili Ivan Hribar, Henrik Tuma i Aleš Ušeničnik. Kao dio priprema za budući univerzitet, Zemaljski sabor Kranjske je 1898. uveo stipendije za studente koji su se pripremali za univerzitetsku karijeru, uz obavezu da po osnivanju univerziteta preuzmu nastavne dužnosti u Ljubljani. Time je postepeno stvaran budući nastavni kadar.
Osnivanje univerziteta dugo je bilo onemogućeno političkim okolnostima u Austro-Ugarskoj Monarhiji. Tek nakon njenog raspada 1918. i formiranja Države Slovenaca, Hrvata i Srba, a potom i Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, stvoreni su uslovi za realizaciju ove ideje.
Prvi sastanak osnivačkog odbora Univerziteta u Ljubljani održan je 23. novembra 1918. pod predsjedavanjem Mihajla Rostohara, profesora psihologije na Karlovom univerzitetu u Pragu. U saradnji sa Danilom Majaronom, Rostohar je učestvovao u pregovorima sa vladom u Beogradu radi donošenja zakona o osnivanju univerziteta. Zakon o osnivanju Univerziteta u Ljubljani usvojen je 23. jula 1919. Tokom iste godine imenovani su prvi profesori i formirano Univerzitetsko vijeće, čime je univerzitet započeo redovan rad. Prvo predavanje održao je lingvista Franc Ramovš 3. decembra 1919. u dvorani Zemaljskog dvorca u Ljubljani, što se i danas slavi kao Dan Univerziteta u Ljubljani.
Prve decenije rada mini|desno|300px|Univerzitetska upravna zgrada 1929.
Nakon osnivanja 1919, Univerzitet u Ljubljani započeo je rad sa pet osnovnih fakulteta: pravnim, filozofskim, tehničkim, teološkim i medicinskim. Univerzitet je bio smješten u centru Ljubljane, na Kongresnom trgu, u zgradi koja je ranije služila kao sjedište Zemaljske vlade Kranjske u periodu od 1902. do 1918.
Tokom 1920-ih godina univerzitet je preimenovan u Univerzitet kralja Aleksandra u Ljubljani (Universitas Alexandrina Labacensis), u čast kralja Jugoslavije Aleksandra I. Uprkos finansijskim poteškoćama i političkim pritiscima centralističkog sistema u okviru Kraljevine Jugoslavije, univerzitet je postupno jačao svoju organizacijsku strukturu i proširivao akademsku djelatnost.
U ovom periodu realizovani su i značajni infrastrukturni projekti, među kojima se posebno izdvaja izgradnja Nacionalne i univerzitetske biblioteke Slovenije, završena 1941. prema projektu arhitekte Jože Plečnika.
Izbijanjem Invazije na Jugoslaviju u aprilu 1941, univerzitet je nastavio s radom u izuzetno otežanim okolnostima pod italijanskom i njemačkom okupacijom. Njegova autonomija bila je značajno ograničena, a dio nastavnog osoblja izložen represiji, uključujući hapšenja i deportacije u koncentracijske logore. U tom periodu dio studenata i profesora uključio se u Osobodilačku frontu slovenačkog naroda, dok su se drugi pridružili Slovenskom domobranstvu.
1945. i kasniji period Nakon završetka Drugog svjetskog rata, upravljanje Univerzitetom u Ljubljani preuzelo je novo akademsko rukovodstvo, a za rektora je izabran češki profesor Alois Král, jedini strani državljanin koji je obavljao tu funkciju. Král je bio dugogodišnji nastavnik na Fakultetu tehničkih nauka, gdje je od 1920. radio kao profesor, a u više navrata obavljao je i dužnost dekana.
U poslijeratnom periodu, u okviru uspostave Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, univerzitet je došao pod pojačan politički nadzor. U tom kontekstu došlo je do kadrovskih promjena, uključujući razrješenja pojedinih profesora, dok su neki nastavnici bili izloženi hapšenjima i sudskim postupcima. Također, Teološki fakultet je izdvojen iz sastava univerziteta, a dio akademskog osoblja i studenata napustio je zemlju.
Uprkos ovim promjenama, univerzitet je nastavio sa radom i očuvao svoju osnovnu obrazovnu i naučnu funkciju. Od sredine 1950-ih postepeno je obnovljen određeni stepen akademske autonomije, što je omogućilo stabilizaciju nastavnog i istraživačkog rada.
Tokom 1970-ih i početkom 1980-ih ponovo su zabilježena ograničenja univerzitetske autonomije, uključujući smjene pojedinih profesora. Godine 1979. univerzitet je preimenovan u Univerzitet ″Edvard Kardelj″ u Ljubljani, po jednom od političkih lidera socijalističke Jugoslavije. Nakon političkih promjena krajem 1980-ih i raspada Jugoslavije, 1990. univerzitetu je vraćeno prvobitno ime – Univerzitet u Ljubljani.
Organizacija Fakulteti i akademije mini|desno|300px|Muzička akademija
U okviru Univerziteta u Ljubljani djeluju 23 fakulteta i tri umjetničke akademije, koji su raspoređeni na različitim lokacijama u urbanom području Ljubljane: Akademija za pozorište, radio, film i televiziju Akademija likovnih umjetnosti i dizajna Muzička akademija Fakultet za upravu Arhitektonski fakultet Filozofski fakultet Biotehnički fakultet Fakultet za hemiju i hemijsku tehnologiju Fakultet za građevinarstvo i geodeziju Fakultet za računarstvo i informatiku Ekonomski fakultet Pedagoški fakultet Elektrotehnički fakultet Pravni fakultet Fakultet za pomorstvo i saobraćaj Fakultet za matematiku i fiziku Mašinski fakultet Medicinski fakultet Prirodno-matematički i tehnički fakultet Farmaceutski fakultet Fakultet društvenih nauka Fakultet za socijalni rad Fakultet za sport Teološki fakultet Veterinarski fakultet Zdravstveni fakultet
Prvobitno je univerzitet bio smješten u centru Ljubljane, gdje se i danas nalaze centralna zgrada univerziteta i većina njegovih fakulteta. Kasnije su u drugim dijelovima grada (Bežigrad, Vič, Brdo) izgrađene nove, moderne zgrade i manji univerzitetski kompleksi (kampusi).
Biblioteke Univerzitet u Ljubljani raspolaže razvijenim bibliotečkim sistemom koji uključuje univerzitetske, nacionalne i fakultetske biblioteke. Posebno mjesto u tom sistemu zauzima Nacionalna i univerzitetska biblioteka Slovenije, koja istovremeno ima funkciju nacionalne biblioteke i univerzitetske biblioteke. Ova institucija posjeduje oko 1,3 miliona knjiga, kao i brojne zbirke štampanih, vizuelnih i multimedijalnih izvora.
Druga centralna institucija je Centralna tehnička biblioteka Univerziteta u Ljubljana, koja predstavlja nacionalni informacijski centar u oblasti prirodnih i tehničkih nauka. Ova biblioteka ima značajnu ulogu u podršci naučno-istraživačkom radu iz područja nauke i tehnologije.
Pored centralnih biblioteka, u okviru Univerziteta u Ljubljana djeluje više od 30 biblioteka pri pojedinim fakultetima, institutima i odjeljenjima. Među najvećim i najznačajnijim izdvajaju se Centralna humanistička biblioteka u okviru Filozofskog fakulteta, Centralna ekonomska biblioteka, Centralna medicinska biblioteka i Biblioteka Biotehničkog fakulteta, koji pokriva oblasti biologije i biotehnologije.
Galerija Univerzitet u Ljubljani upravlja univerzitetskom galerijom koja je otvorena 18. juna 2012.
Nastavna i naučno-istraživačka djelatnost Univerzitet u Ljubljani razvija nastavnu i naučno-istraživačku djelatnost u širokom spektru disciplina, uključujući prirodne i tehničke nauke, društvene i humanističke nauke, lingvistiku, umjetnost, medicinu te različita interdisciplinarna područja.
U okviru svoje međunarodne akademske saradnje, Univerzitet je u periodu od 2004. do 2013. bio sjedište Međunarodnog udruženja studenata političkih nauka (IAPSS), globalne studentske organizacije koja okuplja studente političkih nauka iz brojnih zemalja. Sjedište ove organizacije je 2013. premješteno u Nijmegen u Nizozemskoj.
Prema QS World University Rankings za 2026, Univerzitet u Ljubljani zauzima 535. mjesto među svjetskim univerzitetima.
Značajne ličnosti Slavoj Žižek – slovenački filozof, kulturni kritičar i predstavnik lacanovske psihoanalize i hegelijanskog marksizma. Na Univerzitetu u Ljubljani diplomirao je i magistrirao filozofiju 1975, a kasnije je radio kao viši istraživač na Institutu za sociologiju i filozofiju univerziteta. Marko Bošnjak (sudija) – slovenački pravnik, sudija Evropskog suda za ljudska prava, advokat i profesor. Matjaž Gams – glavni i odgovorni urednik časopisa Informatica. Član je Slovenačke inženjerske akademije i Evropske akademije nauka i umjetnosti.
Također pogledajte Spisak modernih univerziteta u Evropi (1801–1945) Slovenačka akademija nauka i umjetnosti Institut "Jožef Stefan" Studentska organizacija Univerziteta u Ljubljani
Vanjski linkovi Službeni sajt (si) (en)
Reference
Kategorija:Univerziteti u Ljubljani Kategorija:Udruženje evropskih istraživačkih univerziteta Kategorija:Mreža univerziteta iz glavnih gradova Evrope Kategorija:Obrazovne institucije osnovane 1919. Kategorija:Javni univerziteti Kategorija:Obrazovanje u Ljubljani