Prvi austrijski narodnooslobodilački bataljon 5. slovenske brigade NOVJ formiran je 24. novembra 1944. u naselju Tribuče, od 84 borca austrijske narodnosti (zarobljenih od partizana), koji su izrazili želju da se u sastavu NOVJ bore protiv njemačke vojske.
Osnivanje Prijedlog Planovi za austrijsku vojnu bazu na jugoslavenskom partizanskom teritoriju, s namjerom uspostavljanja veze sa zemljom i organiziranja partizanskih grupa, datiraju iz kraja oktobra 1943. Odgovarajuće prijedloge Komunističke partije Austrije (KPA) u to je vrijeme odobrio Georgi Dimitrov. Dimitrov je služio kao generalni sekretar Komunističke internacionale do njezina raspuštanja u junu 1943; nakon toga, kao zamjenik šefa Odjela za međunarodne informacije (OMI) pri Centralnom komitetu Ujedinjene komunističke partije (boljševika), bio je središnja kontakt osoba za vodstvo KPA u egzilu sa sjedištem u Moskvi. Početni pregovori o nezavisnoj austrijskoj borbenoj jedinici održani su u aprilu 1944, kada je u Moskvu stigla jugoslavenska vojna misija kako bi s Vrhovnim zapovjedništvom Crvene armije razgovarala o daljnjim vojnim akcijama. Članovi Centralnog komiteta KPA iskoristili su ovu priliku kako bi razgovarali o osnivanju austrijskog bataljona u okviru Narodnooslobodilačke vojske. Postignut je dogovor da se grupa austrijskih antifašista preveze avionom na slovenski partizanski teritorij i da se uspostavi baza što bliže austrijskoj granici. Dana 8. maja 1944, tokom rasprave između vodstva Komunističke partije Austrije i Dimitrova, odlučeno je o slanju Franza Honnera, borca u Španskom građanskom ratu na strani Republike.
Organizacija Uz pomoć sovjetske vlade, u maju 1944. prebačen je avionom u Sloveniju, gdje se s Franzom Gebhardom i Ferdinandom Gotthardtom padobranom spustio na područje Bele krajine, u blizini Črnomelja. Črnomelj je bio sjedište civilne partizanske uprave, a ondje je naknadno osnovano i austrijsko središte. Početkom listopada 1944. iz Sovjetskog Saveza stiglo je još 20 Austrijanaca; među njima su bili istaknuti dužnosnici KPA: Friedl Fürnberg i Franz David, – te veterani Španjolskog građanskog rata i jedna žena, Auguste Sameck (kasnije Hölzl), koja je bila obučena za radiotelegrafistkinju.
Ključne odluke o ustrojavanju austrijskog bataljona donesene su tokom razgovora s predstavnicima Komunističke partije Slovenije 16. i 30. oktobra 1944. Dogovoreno je da svaki Austrijanac može postati "pripadnik austrijskog bataljona" pod uvjetom da je spreman "boriti se s oružjem u ruci za oslobođenje Austrije od njemačke okupacije, te se dobrovoljno podvrgnuti stegi slovenske i jugoslavenske vojske. Uslijedilo je novačenje usmjereno na dvije grupe Austrijanaca: antifašiste koji su prebjegli slovenskim partizanima – od kojih su se neki već borili u njihovim postrojbama – te austrijske ratne zarobljenike iz njemačkog Wehrmachta koji su se nalazili u jugoslavenskim logorima. Franz David i Max Bair predvodili su akciju novačenja među ratnim zarobljenicima. Iako je bijeg iz zarobljeništva zasigurno bio snažan motiv mnogim zarobljenicima, oni su također bili spremni ponovno uzeti oružje u ruke radi obnove austrijske nezavisnosti.
Dušan Pirjevec-Ahac, sekretar koruškog regionalnog vodstva Komunističke partije Slovenije, koji je sudjelovao na oktobarskim sastancima, djelovao je kao "savjetnik za austrijske poslove štaba IV. zone" i organizirao prikupljanje austrijskih dobrovoljaca, čiji je prijem u bataljon Franza Gebharda potvrđen u bazi Ljubno blizu koruške granice. Drugo sabirno mjesto postavljeno je u Tribučama, selu blizu Črnomelja, gdje se do novembra okupilo oko 100 boraca, koji su primali vojnu obuku za partizanski rat i političku poduku.
Formiranje Dana 4. novembra 1944, grupa od 63 austrijska ratna zarobljenika, nazivajući se "Austrijskim partizanskim bataljonom", poslala je pismo Vrhovnom zapovjedništvu Jugoslavenske narodnooslobodilačke vojske tražeći da se "uključe u Jugoslavensku narodnooslobodilačku vojsku kao borbena jedinica, kako bi pomogli u uništavanju njemačkog fašizma rame uz rame sa slobodoljubivim narodima". Na temelju ove deklaracije osnovan je odbor antifašističkih dobrovoljaca i predstavnika ratnih zarobljenika, koji je 23. novembra 1944. uputio apel Glavnom štabu Slovenske narodnooslobodilačke vojske, tražeći formiranje austrijske jedinice. U ovom odboru bili su Max Bair (poljoprivrednik, Tirol), Roman Füchsel (bravar, Linz), Anton Schober (poljoprivrednik, Štajerska), Johann Truppe (poljoprivrednik, Koruška), Leo Breininger (željeznički radnik, Beč) i Peter Tatschl (radnik, Koruška). Pozitivan odgovor stigao je već sljedećeg dana, a naredba je dana za formiranje bataljona.
Slovenski oficiri za vezu (Jože Zaletel-Cene, Boris Butina i Leopold Lesnik-Friedl) bili su dodijeljeni jedinici radi koordinacije, ali vojni zapovjednici i politički komesari bili su austrijski komunisti. Zapovjedni jezik bio je njemački, a borci su nosili austrijske simbole. Prvi zapovjednik austrijskog bataljona bio je Max Bair, veteran Španjolskog građanskog rata, bivši tirolski poljoprivrednik koji je 1937. prodao svoje krave kako bi financirao putovanje u Španjolsku. Teško ga je ranio automatskim oružjem provokator početkom decembra 1944, a potom ga je zamijenio Leopold Stancl, član Schutzbunda (Republikanskog obrambenog saveza) iz Floridsdorfa i bivši pripadnik Međunarodnih brigada. Politički komesar bataljona isprva je bio Roman Füchsel, član Schutzbunda iz Linza i borac u Španjolskom građanskom ratu, koji je u bataljon prešao iz "Kampfgruppe Steiermark" (Borbena grupa Štajerska), a nakon ranjavanja u martu 1945, Franz Gebhard, poručnik u Španjolskom građanskom ratu, koji je od maja 1944. ilegalno radio u Koruškoj za Honnera i uspostavio veze sa slovenskim partizanima.
Istog dana, 24. novembra 1944, održana je mala svečanost osnivanja na livadi u blizini Tribuča. Sudjelovali su visoki oficiri i predstavnici Glavnog štaba Narodnooslobodilačke vojske i slovenskih partizanskih jedinica, uključujući generala Jaku Avsiča, koji je održao govor nakon Honnerovog uvodnog govora. Borci su zatim položili svečanu zakletvu vjernosti, koju je nekoliko sedmica ranije u egzilu u Moskvi sastavio Ernst Fischer, a završio riječima "Smrt fašizmu! Sloboda narodu!" Time je osnovana prva naoružana austrijska jedinica od uništenja zemlje u martu 1938, događaj koji je "Sender Österreich" opisao kao "uistinu historijski događaj u procesu ponovnog rođenja slobodne, demokratske Austrije". Naređenje za osnivanje bataljona izdato je 9. novembra 1944 na prijedlog Glavnog štaba NOV I PO Slovenije od 5. novembra, a po sugestijama Edvard Kardelja i u saglasnosti CK KPA.
Naređenjem Glavnog štaba NOV i PO Slovenije od 24. novembra 1944. osnovan je Austrijski bataljon, a u naredbi je navedeno, da će pripadnici bataljona nositi uniforme NOVJ, a kao znak prepoznavanja na lijevom rukavu austrijski grb, za njih važi austrijsko komandovanje, te da se disciplinski potčinjava Glavnom štabu, odnosno Komandi koji ovaj odredi: naredbu je potpisao Boris Kidrič, kao politički komesar, a general-lajtnant Jaka Avšič, kao zamjenik komadanta.
Sastav Bataljon je bio podijeljen u dvije čete, kojima su zapovijedali Johann Truppe - bivši narednik iz Prvog svjetskog rata, koji se dobrovoljno prijavio za odlazak u Sloveniju s obzirom na predstojeću regrutaciju u SS; te Anton Schober - podoficir Wehrmachta koji se predao u zarobljeništvo. Niti jedan od njih prije nije imao nikakve veze s Komunističkom partijom Austrije. Politički komesari četa bili su komunisti Leo Breininger i Peter Tatschl. U logorima za okupljanje već je bila formirana partijska ćelija KPA. Komunisti su tako činili političku jezgru jedinice: Međutim, članovi KPA bili su daleko malobrojni u odnosu na borce, koji su se prvenstveno regrutirali iz ratnih zarobljenika. U martu 1945. dvanaest pripadnika jedinice bilo je registriranih članova KPA, a još dvanaest imalo je status "kandidata".
Borbeni put Nakon formiranja, bataljon je ostao na svojoj zbornoj bazi u Tribučama do 6. januara 1945, kada je raspoređen u operativno područje u Suhoj krajini (u sjeveroistočnom dijelu Dolenjske), gdje su fašističke jedinice počele ponovno osvajati uporište. Bataljon je potom korišten u obrambenim borbama za osiguranje već oslobođenog partizanskog teritorija. U početku je bila samostalna vojna jedinica izravno podređena Glavnom štabu NOV i PO Slovenije, a naređenjem Štaba 7. korpusa NOVJ, 12. januara je priključen u sastav 15. slovenske divizije NOVJ, a 13. januara (23. januara) Prvi austrijski partizanski bataljon postao je 4. bataljon 5. slovenske brigade NOVJ "Ivan Cankar". U to vrijeme je njegov sastav brojao 100 vojnika. U sastavu ove brigade bio je do 13. aprila 1945, a onda je uključen u sastav 4. slovenske brigade NOVJ "Matija Gubec".
Bataljon je svoju prvu akciju imao 18. januara 1945, kada je osiguravao most preko rijeke Krke na cesti koja spaja sela Dvor i Jama. Tri borca su poginula u okršajima kod Podturna (u općini Dolenjske Toplice) 21. januara. Sljedeći veći sukobi dogodili su se krajem februara i početkom marta kod Svetog Primoža i Lašča. Sredinom marta, bataljon je povučen iz borbenih djelovanja i smješte u blizini Toplica. Početkom aprila prebačen je natrag u borbenu zonu, četiri pripadnika poginula su u blizini Kamnog Vrha 6. aprila 1945. Dana 11. aprila, bataljon je sudjelovao u teškom sukobu s SS trupama u blizini Tople Reber.
Ukupno je bataljon imao 13 poginulih i 19 ranjenih, koji su helikopterom prebačeni u Bari. S obzirom na to da je Crvena armija u tom razdoblju oslobađala Beč, umor od borbe i demoralizacija proširili su se po cijelom bataljonu. Do 5. maja, jedinica je bila na operativnoj dužnosti u Donjoj Krajini, nakon čega su uslijedili borbeni marševi prema sjeveru, gdje je sudjelovala u opsadi Ljubljane. Dana 9. maja 1945, bataljon je umarširao u slovensku prijestolnicu uz oduševljenje stanovništva.
Raspuštanje Po naređenju Generalštaba JA od 22. aprila 1945, naređuje se Štabu 3. Armije, da se bataljon principijelno ne uvodi u borbu, te da se štedi i eventualno angažuje u lakšim okršajima. Takođe da se strogo vodi računa o redu i discilpini, ishrani, sbabdjevanju i smještaju, potrebno je obratiti pažnju na moralno-političko uzdizanje i vaspitanje bataljona, te da se u pogodnom trenutku prebaci u Austriji, gdje bi se trebao ujedniti s ostalim Austrijskim bataljonima. Dana 22. aprila 1945. bataljon je smješten u Virovitici s brojnim stanjem od 171 vojnika. U borbama 3. Armije, bataljon je stigao 23. maja u Maribor, odakle je preko Ljubljane upućen u Austriju.
Vidi takođe Drugi austrijski partizanski bataljon Treći austrijski partizanski bataljon Četvrti austrijski partizanski bataljon Peti austrijski partizanski bataljon
Reference
Kategorija:Bataljoni NOVJ Kategorija:Jedinice NOV i PO Slovenije Kategorija:Jedinice nacionalnih manjina u NOVJ Kategorija:Peta slovenska udarna brigada