Burrhus Frederic Skinner bio je američki psiholog, biheviorista, izumitelj i socijalni filozof. Od 1948. pa sve do penzionisanja 1974, radio je kao profesor psihologije na Univerzitetu Harvard, gdje je nosio počasnu titulu Edgar Pierce profesor psihologije.

Skinner je razvio analizu ponašanja, s posebnim naglaskom na filozofiju radikalnog bihejviorizma, te je utemeljio eksperimentalnu analizu ponašanja kao posebnu školu unutar eksperimentalne psihologije. U svom radu koristio je operantno uslovljavanje s ciljem oblikovanja i jačanja određenih oblika ponašanja, pri čemu je učestalost odgovora smatrao osnovnim pokazateljem jačine naučenog ponašanja. Za potrebe ovih istraživanja konstruisao je komoru za operantno uslovljavanje (poznatu kao Skinnerova kutija), a za grafičko bilježenje učestalosti reakcija izumio je kumulativni rekorder. Koristeći ove instrumente, Skinner je zajedno s Charlesom Fersterom proveo niz eksperimenata koji su predstavljeni u njihovoj utjecajnoj knjizi Rasporedi potkrepljenja (1957).

Objavio je 21 knjigu te više od 180 naučnih i stručnih radova. Svoje ideje o organizaciji društva izložio je u utopijskom romanu Walden Two (1948), dok je njegov teorijski sistem analize ljudskog ponašanja u potpunosti uobličen u djelu Verbalno ponašanje (1957).

Skinner se, uz Johna B. Watsona i Ivana Pavlova, smatra jednim od najznačajnijih predstavnika biheviorizma. Prema istraživanju objavljenom 2002. u časopisu Review of General Psychology, Skinner je rangiran kao najutjecajniji psiholog 20. vijeka.

Rani život

Skinner je rođen u Susquehanni u američkoj saveznoj državi Pennsylvania kao sin Grace i Williama Skinnera, advokata. Iako je odgajan u kršćanskoj tradiciji, kasnije je napustio religijska uvjerenja i postao ateista. Prema vlastitom svjedočenju, na to odluku utjecao je razgovor s učiteljicom, koja je pokušala ublažiti njegov strah od pakla, nastao pod utjecajem priča bakinih priča. Njegov mlađi brat Edward preminuo je u šesnaestoj godini života od cerebralnog krvarenja.

Tokom djetinjstva Skinnerov najbliži prijatelj bio je Raphael Miller, kojeg je zvao Doc jer je njegov otac bio ljekar. Dijelili su interes za tehničke sprave i eksperimente te su između svojih kuća postavili telegrafsku vezu za razmjenu poruka. Zbog čestih nesporazuma u prijenosu poruka na kraju su se ipak služili telefonom. Jednog ljeta zajedno su pokrenuli mali posao sakupljanja i prodaje plodova zove. Uočivši da se prilikom branja zajedno sa zrelim odvajaju i nezreli plodovi, konstruisali su uređaj za njihovo razdvajanje. Uređaj se sastojao od savijenog komada metala koji je oblikovao korito kroz koje je tekla voda koja se ulijevala u kantu: zreli plodovi tonuli su u posudu s vodom, dok su nezreli ostajali na površini i odvajali se preko ruba žlijeba.

Obrazovanje

Skinner je studirao na Hamilton koledžu u Clintonu, u saveznoj državi New York, s namjerom da postane književnik. Tokom studija pisao je za studentske novine, a zbog svojih izraženih intelektualnih interesa i kritičkog odnosa prema tradicionalnim vrijednostima koje su prevladavale na koledžu teško se uklapao u društveni život. Bio je član bratstva Lambda Chi Alpha.

Godine 1926. diplomirao je englesku književnost. Nakon završetka studija vratio se roditeljima i pokušao ostvariti književnu karijeru pisanjem romana. Kasnije je to razdoblje nazivao svojim "mračnim godinama" jer je, uprkos podršci pjesnika Roberta Frosta, zaključio da nema dovoljno životnog iskustva niti dovoljno izgrađen vlastiti pogled na svijet da bi postao uspješan pisac.

Prekretnicu u njegovoj karijeri predstavljalo je upoznavanje s biheviorizmom Johna B. Watsona, koje ga je potaknulo da se posveti psihologiji. Upisao je postdiplomski studij na Univerzitetu Harvard, gdje ga je kolega Fred S. Keller uvjerio da se proučavanje ponašanja može razviti u eksperimentalnu naučnu disciplinu. To je Skinnera navelo da konstruiše prvi prototip Skinnerove kutije, kao i druge uređaje za eksperimentalno proučavanje ponašanja životinja, čime je započeo naučni rad koji će obilježiti njegovu karijeru.

Karijera

Skinner je doktorirao psihologiju na Univerzitetu Harvard 1931, nakon čega je nekoliko godina radio kao istraživač na istoj ustanovi. Godine 1936. imenovan je profesorom na Univerzitetu u Minnesoti u Minneapolisu.

Godine 1945. prešao je na Univerzitet Indiana, gdje je od 1946. do 1947. bio šef Odsjeka za psihologiju. Na Harvard se vratio 1948. kao redovni profesor sa stalnim zvanjem, gdje je ostao do penzionisanja i kraja života.

Kao mislilac širokih svjetonazorskih vidika, Skinner se bavio i društvenim pitanjima. Godine 1973. bio je jedan od potpisnika dokumenta Humanist Manifesto II.

Privatni život

mini|desno|300px|Spomenik B. F. Skinnera i njegove supruge Eve na groblju Mount Auburn Skinner se 1936. oženio Yvonne "Eve" Blue. U braku su dobili dvije kćerke, Julie (kasnije Vargas) i Deborah (kasnije Buzan), koja se udala za Barryja Buzana.

Yvonne Skinner preminula je 1997, a sahranjena je na groblju Mount Auburn u Cambridgeu, u saveznoj državi Massachusetts.

Smrt

Skinner je i nakon penzionisanja 1974. ostao aktivan u naučnom i javnom životu te je tokom 1970-ih i 1980-ih često držao predavanja i objavljivao stručne radove.

Godine 1989. dijagnostikovana mu je leukemija. Deset dana prije smrti Američko psihološko udruženje (APA) dodijelilo mu je nagradu za životno djelo, a tom prilikom održao je predavanje pred prepunom dvoranom. Rukopis članka zasnovanog na tom predavanju dovršio je 18. augusta 1990, na dan svoje smrti.

Skinner je preminuo 18. augusta 1990. u Cambridgeu, u saveznoj državi Massachusetts.

Doprinos psihologiji

Biheviorizam

Skinner je svoj pristup proučavanju ponašanja nazvao radikalni biheviorizam. Ovaj pravac razvio se početkom 20. vijeka kao odgovor na tradicionalne psihološke teorije koje su ljudsko djelovanje objašnjavale prvenstveno putem mentalnih procesa. Za razliku od takvih pristupa, radikalni biheviorizam polazi od stava da se ponašanje može naučno objasniti analizom odnosa između organizma i njegove okoline, pri čemu iskustva potkrepljenja i kažnjavanja igraju presudnu ulogu u njegovom oblikovanju.

Skinner nije negirao postojanje misli, osjećaja i drugih unutrašnjih iskustava (koja je nazivao "privatnim događajima"), ali je naglašavao da oni sami po sebi ne predstavljaju uzroke ponašanja. Prema njegovom shvatanju, i ovi unutrašnji doživljaji podliježu istim prirodnim zakonitostima kao i vidljivo djelovanje, što znači da se moraju objašnjavati kroz interakciju genetskog naslijeđa i utjecaja okoline. Zbog toga je dosljedno odbacivao mentalistička objašnjenja ponašanja, smatrajući ih kružnim konstrukcijama koje zaustavljaju daljnje naučno istraživanje, te je zagovarao proučavanje zasnovano na objektivno uočljivim i mjerljivim odnosima.

Na osnovu ovih teorijskih postavki, Skinner je razvio koncept operantnog uvjetovanja, prema kojem se vjerovatnoća pojavljivanja određenog ponašanja mijenja u zavisnosti od njegovih neposrednih posljedica. Radi eksperimentalnog proučavanja tih procesa konstruisao je Skinnerovu kutiju, uređaj koji je omogućio precizno ispitivanje učenja i eliminaciju vanjskih ometajućih faktora. Njegov rad postavio je temelje za razvoj primijenjene analize ponašanja i značajno utjecao na savremenu psihologiju, obrazovne sisteme, psihoterapiju (posebno kognitivno-bihevioralni smjer) te organizacijsko upravljanje.

Reference

Kategorija:Rođeni 1904. Kategorija:Umrli 1990. Kategorija:Američki izumitelji Kategorija:Američki filozofi Kategorija:Američki psiholozi Kategorija:Bihevioristi Kategorija:Dobitnici Ig Nobelove nagrade Kategorija:Dobitnici Nacionalne medalje za nauku Kategorija:Članovi Nacionalne akademije nauka SAD-a Kategorija:Filozofi uma Kategorija:Filozofi jezika Kategorija:Filozofi nauke Kategorija:Pedagoški psiholozi Kategorija:Članovi Američkog filozofskog društva Kategorija:Američki pisci