JumpSTART je jedan od najčešće korištenih pedijatrijskih sistema trijaže u medicini katastrofa i urgentnoj medicini, namijenjen razvrstavanju djece u incidentima s velikim brojem stradalih radi određivanja prioriteta liječenja u uslovima ograničenih medicinskih resursa. Razvio ga je 1995. američki ljekar Lou Romig kao prilagođenu verziju sistema START, koji je razvijen za odrasle osobe. JumpSTART omogućava brzu procjenu prioriteta liječenja djece uzimajući u obzir njihove anatomske, fiziološke i razvojne specifičnosti. Primjena standardnog START algoritma na pedijatrijskoj populaciji može dovesti do pogrešne procjene težine stanja, prvenstveno zbog toga što djeca češće doživljavaju primarni respiratorni zastoj uz očuvanu cirkulaciju, te imaju drugačije normalne vrijednosti vitalnih parametara u odnosu na odrasle.

Razvoj i karakteristike

JumpSTART je 1995. razvio dr. Lou Romig, specijalista pedijatrijske urgentne medicine i medicine katastrofa iz Dječije bolnica u Miamiju, kao pedijatrijsko prilagođavanje sistema START namijenjeno za trijažu djece mlađe od osam godina. Ideja za razvoj sistema proizašla je iz iskustava stečenih tokom zbrinjavanja djece nakon uragana Andrew 1992, kada je Romig uočio da postojeći START sistem nije dovoljno prilagođen fiziološkim i razvojnim karakteristikama djece. Algoritam je dodatno unaprijeđen 2001, pri čemu su zadržani osnovni principi START sistema, ali su uvedene izmjene prilagođene pedijatrijskim pacijentima.

Prilagođavanja su zasnovane na tri osnovne razlike između djece i odraslih: kod djece je respiratorna insuficijencija znatno češći uzrok srčanog zastoja nego kod odraslih; normalna respiratorna frekvencija razlikuje se u zavisnosti od dobi djeteta; mlađa djeca često nisu u stanju razumjeti niti izvršavati verbalne naredbe koje se koriste u START sistemu.

Zbog toga se u JumpSTART algoritmu procjena neurološkog statusa ne zasniva na sposobnosti izvršavanja naredbi, već se koristi AVPU skala za procjenu nivoa svijesti. Takav pristup omogućava pouzdaniju procjenu djece različitog uzrasta u uslovima incidenata s velikim brojem žrtava.

Iako je JumpSTART prvobitno razvijen za djecu od rođenja do osme godine života, odnosno za slučajeve u kojima dob nije moguće odmah procijeniti, u praksi se primjenjuje kod svih pacijenata za koje se procijeni da su djeca. Pacijenti koji izgledaju kao mlađi odrasli razvrstavaju se primjenom START sistema.

Kategorije trijaže

Kao i START, JumpSTART razvrstava pacijente u četiri kategorije:

KategorijaBojaStepen hitnostiOpis povreda i zbrinjavanjaCrvenaHitnoŽivotno ugrožavajuće povrede; medicinska pomoć potrebna u roku od jednog sata.ŽutaOdgođenoPovrede koje nisu neposredno životno ugrožavajuće; liječenje je potrebno, ali se može odgoditi nekoliko sati.ZelenaLakše povredeLakše povrede; medicinska pomoć može biti potrebna u narednim danima (hodajući povrijeđeni).CrnaPreminuli ili bez izgleda za preživljavanjePreminuli ili pacijenti s povredama toliko teškim da se, zbog ograničenih raspoloživih resursa, ne može pružiti terapija koja bi im spasila život.

JumpSTART algoritam

JumpSTART koristi slijed procjena kojim se utvrđuju mogućnost samostalnog kretanja, disanje, respiratorna frekvencija, prisustvo perifernog pulsa i neurološki status djeteta. Na osnovu tih indikatora pacijent se razvrstava u jednu od četiri kategorije prioriteta liječenja.

Korak 1: Prepoznavanje pokretnih pacijenata

Kao i kod START sistema, zdravstveni radnik najprije upućuje sve osobe koje mogu hodati da se premjeste na unaprijed određeno mjesto za zbrinjavanje. Svi pacijenti koji mogu samostalno hodati odmah se označavaju zelenom bojom (lakše povrede). Nakon toga zdravstveni radnik zadužen za zelenu zonu provodi detaljniju procjenu (sekundarna trijaža).

Specifičnost sistema JumpSTART odnosi se na dojenčad i djecu sa smetnjama u razvoju koja još uvijek nisu prohodala. Budući da ova djeca ne mogu hodati zbog svoje dobi ili osnovnog stanja, a ne nužno zbog povreda zadobijenih u incidentu, ona se odmah prenose na mjesto zbrinjavanja (zelena ili žuta zona) gdje se nad njima prioritetno provodi kompletan JumpSTART algoritam u okviru sekundarne trijaže.

Korak 2: Da li pacijent diše?

Da

Ako pacijent diše, prelazi se na treći korak.

Ne

Kao i kod START sistema, prvo se pokušava uspostaviti prohodnost disajnog puta primjenom manevra zabacivanja glave i podizanja brade. Ako dijete nakon toga spontano počne disati, razvrstava se u <span style="color:#FF0000">crvenu kategoriju (hitno).

Za razliku od START sistema, pacijenti kod kojih se nakon otvaranja disajnog puta ne uspostavi spontano disanje ne svrstavaju se odmah u crnu kategoriju, već se provjerava prisustvo perifernog pulsa (palpacija pulsa na radijalnoj ili brahijalnoj arteriji). Ako dijete ima apneju i nema opipljiv periferni puls, razvrstava se u crnu kategoriju (preminuli ili bez izgleda za preživljavanje).

Ako je periferni puls prisutan, djetetu se daje pet potpomognutih udisaja. Ukoliko i nakon toga ostane u apneji, razvrstava se u crnu kategoriju. Ako se uspostavi spontano disanje, razvrstava se u crvenu kategoriju.

Korak 3: Procjena respiratorne frekvencije, perfuzije i mentalnog statusa

Dijete se razvrstava u crvenu kategoriju ako: respiratorna frekvencija iznosi manje od 15 ili više od 45 udisaja u minuti; ili nema periferni puls; ili ima mentalni status koji nije primjeren dobi. Mentalni status procjenjuje se primjenom AVPU skale. Mentalni status koji nije primjeren dobi uključuje neadekvatan odgovor na bolni podražaj ili odsustvo odgovora. U ovu kategoriju spada i patološko držanje tijela (posturing).

Da bi dijete bilo razvrstano u žutu kategoriju, mora ispunjavati sljedeće kriterije istovremeno: respiratorna frekvencija između 15 i 45 udisaja u minuti; prisutan periferni puls; mentalni status primjeren dobi, što prema AVPU skali podrazumijeva da je dijete budno (A - Alert), reaguje na glas (V - Verbal) ili pokazuje adekvatan, svrsishodan odgovor na bolni podražaj (P - Pain, npr. tačno lokalizuje mjesto bola).

Pregled naučnih istraživanja

Do 2016. nije objavljeno nijedno istraživanje koje bi procijenilo valjanost ili pouzdanost sistema JumpSTART u stvarnim incidentima s velikim brojem stradalih, iako je potvrđena njegova diskriminantna valjanost. Većina dostupnih istraživanja odnosila se na primjenu JumpSTART-a u edukaciji ili u simuliranim incidentima s velikim brojem stradalih.

Više istraživanja pokazalo je da zdravstveni radnici relativno lako usvajaju JumpSTART algoritam. Na primjer, studija koja je uključila vanbolničko i medicinsko osoblje pokazala je da su učesnici unaprijedili svoju sposobnost trijaže pedijatrijskih pacijenata, a to poboljšanje se održalo i tri mjeseca nakon završetka obuke.

Slično tome, istraživanje iz 2013. pokazalo je da su ljekari na specijalizaciji svih godina specijalističkog usavršavanja uspješno savladali JumpSTART algoritam te postigli visok stepen pouzdanosti među procjenjivačima pri donošenju odluka o trijaži pojedinačnih pacijenata. Pouzdanost je bila naročito visoka kod pacijenata s povredama glave, dok je bila nešto niža kod pokretnih pacijenata.

U simuliranim incidentima s velikim brojem stradale djece JumpSTART je pokazao jednaku uspješnost kao i sistem SALT, koji je predložen kao novi standard za trijažu u incidentima s velikim brojem stradalih u Sjedinjenim Američkim Državama. Međutim, JumpSTART je bio značajno brži, pri čemu je za procjenu svakog pacijenta bilo potrebno približno osam sekundi manje.

Nasuprot tome, istraživanje koje su 2006. provela dva ljekara iz hitne službe u Južnoafričkoj Republici kritički je ocijenilo sistem JumpSTART. U istraživanju je analizirano kako bi četiri različita sistema funkcionisala pri trijaži djece koja su zbrinuta u njihovoj hitnoj službi. Autori su uporedili START i JumpSTART sa sistemima Pediatric Triage Tape i Care Flight. U zaključku istraživanja navedeno je:

Potrebna su dodatna istraživanja radi procjene valjanosti i pouzdanosti sistema JumpSTART, posebno u stvarnim uslovima zbrinjavanja pacijenata.

Također pogledajte AVPU Incident s velikim brojem stradalih START trijaža Trijaža

Reference

Vanjske poveznice Službena mrežna stranica sistema JumpSTART Materijali o sistemu JumpSTART dostupni su na španskom (Španija), španskom (Dominikanska Republika), francuskom (Quebec), italijanskom i japanskom jeziku.

Kategorija:Trijaža