Osma sjednica CK SK Srbije 150px Osnovni podaci Datum održavanja 23. i 24. septembar 1987. Mjesto održavanja Beograd, SR Srbija, SFR Jugoslavija Organizator Centralni komitet Saveza komunista Srbije (CK SK Srbije) Predsjedavajući Slobodan Milošević Neposredni povod Sukob oko politike prema Kosovu i razrješenje Dragiše Pavlovića Posljedice i ishodi Politički ishodi Pobjeda struje Slobodana Miloševića; politički pad Ivana Stambolića Historijski značaj Prekretnica i uspon Miloševića na čelo srbijanskog rukovodstva Osma sjednica Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije bila je sjednica CK SK Srbije održana 23. i 24. septembra 1987. u Beogradu. Na sjednici je kulminirao sukob između tadašnjeg predsjednika CK SK Srbije Slobodana Miloševića i predsjednika Predsjedništva SR Srbije Ivana Stambolića, koji su prethodno bili bliski politički saradnici. Neposredni povod za sjednicu bio je politički sukob oko Dragiše Pavlovića, predsjednika Gradskog komiteta SK Beograda, i različitih pristupa rješavanju političke krize na Kosovu.
Sjednica je predstavljala jednu od najznačajnijih prekretnica u političkom razvoju Srbije krajem 1980-ih. Milošević je na njoj uspio učvrstiti svoj položaj unutar srbijanskog partijskog rukovodstva, dok je Stambolić, iako tada još uvijek predsjednik Predsjedništva SR Srbije, izgubio ključni politički utjecaj. Ishod sjednice otvorio je put daljnjoj koncentraciji političke moći oko Miloševića i njegovih saveznika.
Pozadina
Početkom 1980-ih Savez komunista Srbije suočavao se s političkom i ekonomskom krizom koja je zahvatila cijelu Jugoslaviju. Posebno značajno bilo je pitanje položaja Kosova, gdje su nakon protesta 1981. rasle političke napetosti između albanskog stanovništva i srpskog političkog rukovodstva. Pitanje Kosova postupno je postalo jedno od centralnih pitanja političke krize u Srbiji i Jugoslaviji.
U srbijanskom političkom rukovodstvu tokom sredine 1980-ih postojale su razlike u pogledu načina na koji treba odgovoriti na krizu. Stambolić je zagovarao postepene političke i ustavne reforme i nastojao pitanje Kosova rješavati kroz institucije i politički dijalog. Milošević je, naročito nakon dolaska na čelo CK SK Srbije 1986, sve više naglašavao položaj Srba na Kosovu i potrebu odlučnijeg političkog djelovanja.
Miloševićev politički položaj dodatno je ojačao nakon njegove posjete Kosovu Polju 24. aprila 1987, kada je tokom susreta s lokalnim Srbima i Crnogorcima izgovorio rečenicu koja je kasnije postala simbol njegovog političkog uspona: "Niko ne sme da vas bije". Njegov nastup označio je značajnu promjenu političkog načina obraćanja javnosti i doprinio njegovom povezivanju s kosovskim srpskim pokretom.
Istovremeno se unutar beogradske partijske organizacije zaoštrio sukob između Miloševićeve i Stambolićeve političke struje. Dragiša Pavlović, predsjednik Gradskog komiteta SK Beograda, zastupao je oprezniji pristup kosovskom pitanju i kritikovao političku mobilizaciju oko njega. Njegovi stavovi sve više su dolazili u sukob s Miloševićevom politikom.
Sukob Miloševića i Pavlovića
Neposredna politička kriza koja je dovela do Osme sjednice počela je nakon javnih istupa Dragiše Pavlovića.
Dragiša Pavlović se prvi, od visokih partijskih funkcionera, suprotstavio žestokoj anti-albanskoj propagandi u srpskim medijima. 11. septembra, na konferenciji za štampu, izgovorio je riječi koje su obilježile kraj njegove karijere:
Pavlović je ocijenio da se situacija na Kosovu ne može popraviti "olako obećanom brzinom", niti vanrednim stanjem. Jedina prihvatljiva pozicija s koje se može rješavati problem Kosova, jeste pozicija Saveza komunista Jugoslavije, a ne neka populistička ili nacionalistička pozicija. Ove riječi bile su upućene na račun politike Slobodana Miloševića i bile su jedan od povoda za njegovu smjenu na predstojećoj Osmoj sjednici Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije, koja je održana 23. i 24. septembra 1987.
17. septembra, na sednici beogradske partijske organizacije, Pavlović je kritikovao nacionalističke pojave i postavio pitanje: "Može li se nacionalizam isprovocirati u nekome u kome ne postoji?" Nakon ovih govora, dnevni list "Politika Ekspres" napao je Pavlovića i postavio pitanje: "Na koga se odnosi Pavlovićeva kritika 'olako obećane brzine'?" U obrazloženju je navedeno da je to obećanje dao sam CK SK Srbije, pa je zaključeno da Pavlović napada Centralni komitet.
Nekoliko dana pred Osmu sednicu CK SKS je održana 30. sjednica Predsjedništva Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije, kojom je predsjedavao Slobodan Milošević. Na toj sednici se Ivan Stambolić usprotivio dnevnom redu koji je glasio: "Izlaganje Dragiše Pavlovića predstavnicima sredstava javnog informisanja u Gradskom komitetu", predlažući drukčiju formulaciju dnevnog reda: "Aktuelna politička situacija i stanje u sredstvima javnog informisanja".
Stambolić je naglasio da u izglaganju Dragiše Pavlovića nije mogao naći stavove koji nisu u skladu s generalnom linijom Saveza komunista Jugoslavije. On je dodao da, od dolaska druga Tita na čelo Partije, nijedan komunista nije stavljen na odgovornost zato što se za takve stavove zalagao i borio.
Tok sjednice
Osma sjednica održana je 23. i 24. septembra 1987. u Beogradu, a njome je predsjedavao Slobodan Milošević. Sjednica je bila javno prenošena na televiziji, što je omogućilo da politički sukob unutar partijskog rukovodstva bude praćen širom Srbije.
Najvažnija tačka rasprave odnosila se na odgovornost Dragiše Pavlovića i njegovu političku poziciju. Milošević i njegovi saveznici tvrdili su da je Pavlović svojim stavovima oslabio politiku srbijanskog partijskog rukovodstva, dok su njegovi protivnici upozoravali da se protiv njega vodi politička kampanja i da se njegovi stavovi interpretiraju izvan konteksta.
Ivan Stambolić je na sjednici branio Pavlovića i kritikovao način na koji je protiv njega pokrenut postupak. U svom obraćanju upozoravao je da se Pavlović uklanja zbog političke interpretacije pojedinih njegovih izjava, umjesto da se o njihovom stvarnom sadržaju vodi ozbiljna rasprava.
Rasprava je pokazala da Stambolić više nije imao političku većinu potrebnu za nametanje vlastitog stava unutar CK SK Srbije. Milošević je uspio okupiti većinu članova Centralnog komiteta oko svoje politike i pretvoriti raspravu o Pavloviću u širi obračun s političkim protivnicima unutar partijskog rukovodstva.
Ishod
Na kraju sjednice Dragiša Pavlović razriješen je članstva u Centralnom komitetu SK Srbije. Time je Milošević učvrstio kontrolu nad partijskom organizacijom Beograda i oslabio najvažnijeg političkog saveznika Stambolićeve struje.
Iako Stambolić na samoj sjednici nije formalno razriješen funkcije predsjednika Predsjedništva SR Srbije, njegov politički položaj bio je ozbiljno oslabljen. Nakon sjednice Milošević i njegovi saveznici pokrenuli su proces njegovog uklanjanja s državne funkcije. Stambolić je u decembru 1987. podnio ostavku na mjesto predsjednika Predsjedništva SR Srbije.
Osma sjednica tako je označila konačni politički raskid između Miloševića i Stambolića. Milošević je iz sukoba izašao kao dominantna politička figura u Srbiji, dok je Stambolić izgubio politički utjecaj i ubrzo napustio najviše državne funkcije.
Nakon sjednice Milošević je nastavio širiti svoj utjecaj unutar Srbije, dok su njegovi saveznici postepeno preuzimali ključne političke funkcije.
Sjednica je kasnije u historiografiji i javnosti različito tumačena. Jedno od raširenih tumačenja vidi je kao osnovnu prekretnicu koja je omogućila Miloševićev uspon i kasniju promjenu političkog kursa Srbije. Druga tumačenja naglašavaju da Osma sjednica sama po sebi nije uzrokovala raspad Jugoslavije, nego da je bila jedna od etapa mnogo dublje političke, ekonomske i ustavne krize koja je već postojala u Jugoslaviji.
Također pogledajte
Ivan Stambolić Dragiša Pavlović Memorandum SANU Protesti na Kosovu 1981. Raspad Jugoslavije Savez komunista Srbije Slobodan Milošević
Reference
Dodatna literatura
Vanjski linkovi Osma sjednica: Rađanje vođe (prvi dio), autor: Radio-televizija Srbije na YouTube-u Stampedo u ambis – 30 godina od Osme sjednice, autor: Radio Slobodna Evropa Čkrebić: Zašto sam podržao Miloševića na Osmoj sednici?, autor: Radio Slobodna Evropa
Kategorija:Historija Jugoslavije Kategorija:Politika Jugoslavije Kategorija:Savez komunista Srbije Kategorija:Slobodan Milošević