Alexandra de Dinamarca, de nome completo Alexandra Carolina Marie Charlotte Louise Julia zu Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, nada o 1 de decembro de 1844 en Copenhague e finada o 20 de novembro de 1925 en Norfolk, foi raíña consorte do Reino Unido e os dominios británicos e emperatriz da India de 1901 a 1910, como esposa do rei Eduardo VII.
A súa familia era relativamente pouco coñecida, ata que o seu pai, o príncipe Cristián de Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, foi designado para suceder no trono danés a Frederico VII, o seu curmán arredado, co consentimento das grandes potencias. Á idade de dezaseis anos foi elixida como a futura esposa de Alberte Eduardo, príncipe de Gales, herdeiro da raíña Vitoria; casaron dezaoito meses máis tarde. Como princesa de Gales de 1863 a 1901, o período máis longo durante o cal alguén ostentou o título, gañou o agarimo do pobo británico e volveuse sumamente popular, o seu porte e estilo de vestir eran copiados polas mulleres conscientes da moda. A pesar de que foi excluída de ter calquera poder político, tentou sen éxito influír na opinión dos ministros e da súa familia para favorecer aos seus parentes que reinaban en Grecia e Dinamarca. As súas funcións públicas limitáronse á pouco controvertida actividade de participar en obras de caridade.
Á morte da raíña Vitoria en 1901, Alberte Eduardo converteuse en rei-emperador como Eduardo VII, con Alexandra como raíña consorte. Desde 1910, ano en que morreu Eduardo, até a súa propia morte, foi raíña nai, como raíña consorte viúva e nai do monarca reinante, Xurxo V, pero foi máis coñecida como A súa Maxestade a raíña Alexandra. Desconfiaba enormemente do seu sobriño, o emperador alemán Guillerme II e apoiou ao seu fillo durante a Primeira guerra mundial, na que Gran Bretaña e os seus aliados derrotaron a Alemaña. Morreu o 20 de novembro de 1925 en Sandringham, despois de sufrir un ataque ao corazón e foi enterrada xunto ao seu marido na capela de St. George no castelo de Windsor.
Traxectoria
Primeiros anos esquerda|miniatura|Lugar de nacemento de Alexandra: O palacio Amarelo () en Copenhague. A princesa Alexandra ou «Alix», como era coñecida dentro do seu círculo familiar, naceu o 1 de decembro de 1844, no palacio Amarelo, unha casa do século XVIII situada no número 18 de Amaliegade, xusto á beira do complexo do palacio de Amalienborg, en Copenhague.< Os seus pais foron o príncipe Cristián de Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg e a princesa Luísa de Hesse-Kassel.Montgomery-Massingberd, pp. 69–70 A pesar de que a súa familia era de sangue real, viviu unha vida relativamente normal.A súa nai e o seu pai era os dous bisnetos do rei Frederico V de Dinamarca e tataranetos do rei Xurxo II de Gran Bretaña. Non posuían unha gran riqueza, os ingresos do seu pai, que proviñan dunha comisión do exército, eran de ao redor de 800 libras ao ano e a súa casa era unha propiedade de graza e favor que lles foi concedida sen pago de alugueiro.Duff, pp. 16–17 Hans Christian Andersen, o escritor e poeta danés, era convidado ocasionalmente á casa familiar para contarlles ós nenos historias infantís antes de mandalos a durmir.Duff, p. 18
O rei morreu en 1848 e o seu único fillo, Frederico, ascendeu ao trono. Frederico non tiña fillos, pasara por dous matrimonios infrutuosos e supúñase que era infértil. Isto causou unha crise de sucesión dinástica debido a que Frederico reinaba en Dinamarca e Schleswig-Holstein e cada unha tiña diferentes normas de sucesión. En Holstein, a Lei Sálica impedía a herdanza a través da liña feminina, mentres que tales restricións non se aplicaban en Dinamarca. Holstein, predominantemente alemán, proclamou a súa independencia e pediu a axuda de Prusia. En 1852, as grandes potencias mundiais convocaron a unha conferencia en Londres para discutir a sucesión danesa. Acordouse un precario tratado de paz que incluía a disposición de que o príncipe Cristián de Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg sería o herdeiro de Frederico en todos os seus dominios e as demandas previas doutras persoas —que incluían as da sogra, cuñado e esposa de Cristián— foron subordinadas a esta decisión.Battiscombe, p. 8Maclagan e Louda, p. 49
Ao príncipe Cristián déuselle o título de príncipe de Dinamarca e a súa familia mudouse a unha nova residencia oficial, o palacio Bernstorff. Aínda que a condición da familia aumentara, non houbo sequera un pequeno incremento nos seus ingresos e non participaban na vida cortesá de Copenhague, xa que se negaron a coñecer á terceira esposa e antiga amante de Frederico, Louise Rasmussen, porque tiña un fillo ilexítimo dun anterior amante.Duff, pp. 19–20 Alexandra compartía unha habitación no ático coa súa irmá Dagmar —que máis tarde sería emperatriz de Rusia—, facía a súa propia roupa e servía a mesa xunto coas súas irmás.Priestley, p. 17 Durante a súa estancia en Bernstorff, Alexandra creceu até converterse nunha nova muller; o capelán inglés en Copenhague ensinoulle o idioma inglés e foi confirmada no palacio de Christiansborg.Duff, p. 21 Foi devota toda a súa vida e seguiu as prácticas da Alta igrexa.Battiscombe, pp. 125 e 176 Xunto coa súa irmá Dagmar recibiu clases de natación da pioneira sueca da natación para mulleres Nancy Edberg.
Matrimonio e familia dereita|miniatura|337x337px|Alexandra e Alberte Eduardo en 1862. A Raíña Vitoria e o seu esposo, o príncipe Alberte, estaban preocupados por atopar unha noiva para o seu fillo e herdeiro, Alberte Eduardo, príncipe de Gales e decidiron solicitar á súa filla, a princesa herdeira Vitoria de Prusia, que os axudase a buscar unha candidata axeitada. Alexandra non foi a súa primeira elección, xa que os daneses estaban en desacordo cos prusianos no asunto de Schleswig-Holstein e a maior parte dos parentes da familia real británica eran alemáns. Finalmente, despois de rexeitar outras posibilidades, resolveron que Alexandra era «a única opción posible».Príncipe Alberte citado en Duff, p. 31
O 24 de setembro de 1861, a princesa Vitoria presentou ao seu irmán Alberte Eduardo a Alexandra en Expira, pero non foi até case un ano máis tarde o 9 de setembro de 1862 —despois do seu romance con Nellie Clifden e a morte do seu pai— que Alberte Eduardo propúxolle matrimonio a Alexandra no Castelo Real de Laeken, a casa do seu tío avó, o rei Leopoldo I de Bélxica.Battiscombe, pp. 27–37; Bentley-Cranch, p. 44 e Duff, p. 43 Uns meses máis tarde, Alexandra de Dinamarca viaxou ó Reino Unido a bordo do iate real Victoria and Albert II e desembarcou en Gravesend, Kent, o 7 de marzo de 1863.Nelson O'Neil, Henry: The Landing of HRH The Princess Alexandra at Gravesend, 7th March 1863, National Portrait Gallery (en inglés). Consultado o 13 de novembro de 2010. Sir Arthur Sullivan realizou unha composición musical especial pola súa chegada, e Alfred Tennyson, o poeta laureado, escribiu unha oda na súa honra:
esquerda|miniatura|317x317px|Alexandra co seu primoxénito, Alberte Vítor, en 1864. A parella casou o 10 de marzo de 1863, na capela de St. George no Castelo de Windsor, nunha cerimonia oficiada por Thomas Longley, arcebispo de Canterbury.As súas damas de honor foron Diana Beauclerk, Victoria-Montagu-Douglas-Scott, Victoria Howard, Elma Bruce, Agneta Yorke, Emily Villiers, Eleanor Hare e Feodora Wellesley. A elección da sede foi criticada pola prensa —xa que como estaba fóra de Londres sería difícil que o espectáculo fose presenciado por grandes multitudes de público—, os potenciais convidados —porque era difícil de chegar e tratábase dun lugar pequeno, algunhas persoas que esperaban invitación finalmente non foron convidadas— e os daneses —xa que só os parentes máis próximos de Alexandra foron convidados—. A corte aínda estaba de loito pola morte do príncipe Alberte, polo que as señoras foron restrinxidas a usar gris, lila ou malva.Duff, pp. 48–50 Durante a súa lúa de mel en Osborne House na illa de Wight, os alumnos do veciño Colexio Eton, que incluían a Lord Randolph Churchill, puideron observar ocasionalmente á parella.Duff, p. 60
A finais do ano seguinte, o pai de Alexandra ascendera ao trono de Dinamarca, o seu irmán Xurxo converteuse en rei dos helenos, a súa irmá Dagmar comprometeuse co Tsarévich de Rusia, Nicolao Aleksándrovich, e Alexandra dera a luz ao seu primeiro fillo.Nicolao morreu poucos meses despois do compromiso e Dagmar casou co seu irmán Alexandre no seu lugar. O ascenso ao trono de Cristián IX deu lugar a novos conflitos pola sorte de Schleswig-Holstein. A Confederación Alemá invadiu con éxito Dinamarca e reduciu a súa área en dúas quintas partes. Con gran irritación da raíña Vitoria e a princesa herdeira de Prusia, Alexandra e Alberte Eduardo apoiaron ao reino danés durante a guerra. A conquista prusiana de antigas terras danesas incrementou a profunda aversión de Alexandra cara aos alemáns, un sentimento que permaneceu con ela o resto da súa vida.Purdue, A. W. (setembro de 2004) «Alexandra (1844–1925)», Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, doi:10.1093/ref:odnb/30375 (en inglés). Consultado o 16 de xullo de 2009 (require subscrición)
O primeiro fillo dos príncipes de Gales, Alberte Víctor, naceu a principios de 1864, dous meses antes de tempo. Alexandra dedicouse con devoción aos seus fillos, segundo a aia principal, a señora Blackburn: «Sentíase na gloria cando podía correr até a habitación dos nenos, poñer un mandil de flanela, bañalos ela mesma e velos durmir nas súas pequenas camas».Sra. Blackburn, neneira principal, citada en Duff, p. 115 A parella tivo seis fillos en total: Alberte Vítor, Xurxo, Luísa, Vitoria, Maud e Alexandre, que faleceu ás poucas horas do seu nacemento. Ao parecer, todos os fillos de Alexandra naceron antes de tempo; o biógrafo Richard Hough pensaba que a princesa enganaba deliberadamente á raíña Vitoria sobre a súa data probable de parto, xa que non quería que estivese presente nos nacementos.Hough, p. 116 O nacemento do seu terceiro fillo en 1867, complicouse cun ataque de febre reumática que ameazou a súa vida e deixouna cunha coxeira permanente.Battiscombe, pp. 82–86 e Duff, pp. 73 e 81
En público, Alexandra era digna e encantadora, en privado, cariñosa e alegre.Battiscombe, pp. 127, 222–223 Gozaba das actividades sociais como o baile e a patinaxe sobre xeo, era unha experta xinete e condutora de carruaxes.Duff, p. 143 Tamén gozaba da caza, para consternación da raíña Vitoria, quen lle pediu sen éxito que deixase de practicala.Hough, p. 102 Mesmo despois do nacemento do seu primeiro fillo seguiu socializando tanto como antes, isto provocou algunhas friccións entre a raíña e a nova parella, o que se agravaba aínda máis polo odio que Alexandra sentía polos prusianos e a parcialidade da raíña cara a eles.
Princesa de Gales dereita|miniatura|Alexandra princesa de Gales c. 1870. Alberte Eduardo e Alexandra visitaron Irlanda en abril de 1868. Despois de estar enferma o ano anterior, a princesa empezaba a camiñar de novo sen a axuda dos dous bastóns de madeira e estaba embarazada do seu cuarto fillo.Battiscombe, p. 94 Levaron a cabo unha xira de seis meses por Austria, Exipto e Grecia entre 1868 e 1869. Esta xira incluíu a visita ao seu irmán, o rei Xurxo I de Grecia, aos campos de batalla de Crimea e, para ela soamente, ao harén do Jedive Ismail. En Turquía converteuse na primeira muller en sentar a cear co sultán —Abdülaziz—.Duff, pp. 93–100