miniatura|Cubo de Necker e o Vaso de Rubin, dous exemplos utilizados na Gestalt. A Gestalt, do alemán Gestalt (pronunciado /ɡəˈʃtalt/ ), é un termo introducido por primeira vez polo filósofo Christian von EhrenfelsBrigas Hidalgo, A. (2012). Psicología. Una ciencia con sentido humano. México: Esfinge. 168 pp. e pode traducirse en galego como "forma", "figura", "configuración" ou "estrutura".

Terminoloxía A palabra Gestalt ten o significado "dunha entidade concreta, individual e característica, que existe como algo destacado e que ten unha forma ou configuración como un dos seus atributos" . O termo ten tres ámbitos de aplicación, vinculados pero distintos:

A teoría da Gestalt ou psicoloxía da Gestalt As leis da Gestalt A terapia da Gestalt ou gestalt-terapia, creada polo psicanalista berlinés Fritz Perls baseándose nos principios da psicoloxía e as leis da Gestalt.

O termo é maiormente escrito en itálica ou cursiva en tanto verba de orixe estranxeira; ás veces é transcrito en minúscula, aínda que os substantivos en lingua alemá sempre se escriben con maiúscula.

Historia

Criterios da Gestalt Tamén coñecida como gestaltismo, teoría da forma, psicoloxí­a da gestalt, psicoloxí­a da boa forma e leis da gestalt, é unha doutrina que defende que, para comprender as partes é preciso, antes, comprender o todo. Refírese a un proceso de dar forma, de configurar "o que é colocado diante dos ollos, exposto ao ollar".

A Gestalt xurdiu a principios do século XX e funciona con dous conceptos: super-suma e transponibilidade. Cristian von Ehrenfels presentara eses criterios por primeira vez en 1890, na Universidade de Graz.

Un dos seus principais temas é facer máis explícito o que está implícito, proxectando na escena exterior o que acontece na interior, permitindo así a todos ser máis conscientes do seu comportamento "aquí e agora", na fronteira de contacto, co seu contorno. Trátase de seguir o proceso en curso, observar detidamente os "fenómenos superficiais" e non afondar nas profundidades escuras e hipotéticas do inconsciente, que só se pode explorar coa axuda da iluminación artificial da interpretación.

Segundo a teoría da Gestalt, non se pode ter coñecemento do "todo" a través das súas partes, porque o todo é outra cousa que a suma das súas partes: "(...) 'A + B' non é simplemente '(A + B), senón un terceiro elemento "C", que ten as súas propias características ".

Segundo o criterio de transponibilidade ou transposibilidade, independentemente dos elementos que compoñan un determinado obxecto, destaca a forma: as letras r, o, s, a non son só unha palabra nas nosas mentes: "(...) evocamos a imaxe da flor, o seu cheiro e simbolismo - propiedades non exactamente relacionadas coas letras. "

Un dos seus principais representantes foi Max Wertheimer (1880-1943). El demostrou que cando a representación de determinada frecuencia non se transpón, ten a impresión de continuidade e chamou ao movemento percibido nunha secuencia máis rápida "o fenómeno phi". O intento de visualizar o movemento marca o comezo da máis coñecida escola de psicoloxía gestáltica e outros pioneiros, ademais de Wertheimer, foron Kurt Koffka (1886-1941); Kurt Lewin (1890-1947); e Wolfgang Köhler (1887-1967).

Leis gestálticas Wertheimer, Wolfgang Köhler e Kurt Koffka foron os creadores das leis Gestálticas. Wertheimer foi capaz de demostrar experimentalmente que diferentes formas de organización perceptiva se perciben de xeito organizado e cun significado diferente para cada persoa. Como se pode ver nas figuras do Cubo de Necker e do Vaso de Rubin, o conxunto é maior (ver críticas) que a suma das partes que o constitúen. Por exemplo: unha cadeira é máis que a suma simple de catro patas, un asento e un respaldo. Unha cadeira é todo iso, pero é máis que iso: está presente na nosa mente como símbolo de algo distinto dos seus elementos particulares.

Nunha serie de probas, Wertheimer demostrou que se pode realizar unha ilusión visual do movemento dun determinado obxecto estacionario se se mostra nunha rápida sucesión de imaxes. Así, conséguese unha impresión de continuidade. Chamou a este movemento percibido nunha secuencia máis rápida o "fenómeno phi" (o cine baséase nesta ilusión de movemento: a imaxe percibida en movemento, en realidade, son conxuntos de imaxes fixas (fotogramas ou frames) proxectados na tela ou pantalla durante 1 segundo. Son uns 24 fotogramas por segundo aínda que o número pode variar obtendo un fenómeno similar).

Escola "dualista" de Graz O intento de visualizar o movemento marca o comezo doutra escola de psicoloxía da Gestalt: a Escola de Graz ou "corrente dualista" (Austria). Isto identificou dous procesos distintos na percepción sensorial: un, a sensación, a pura percepción física dos elementos dunha configuración (a forma dunha imaxe ou as notas dunha canción), específicos do obxecto percibido; e a outra, a representación, que sería un proceso "extrasensorial" a través do cal os elementos, agrupados, excitan a percepción e adquiren sentido (a forma visual ou melodía da música), que xa é particular para o traballo mental do home.

A outra concepción, diverxente do "dualismo", era a chamada "corrente monista" (de "mono", "única"), defendida polos alemáns. Desde o punto de vista monista, tanto a sensación como a representación ocorrerían simultaneamente e non por separado. A forma, é dicir, o entendemento que os dualistas chamaron "extrasensorial", non pode disociarse da sensación do obxecto material. Debido a que se producen ao mesmo tempo, a percepción sensorial e representativa complétase até finalizar o proceso de percepción visual. Só cando se completa un tamén se pode completar o outro.

Laboratorio de 1913 En 1913, a Academia de Ciencias Prusiana instalou na illa de Tenerife, Canarias, unha estación para estudar o comportamento do mono. Wolfgang Köhler foi nomeado director da estación, aínda moi novo e case sen experiencia en bioloxía e psicoloxía animal. A súa investigación, pioneira nos antropoides, enfatizou que "non só a percepción humana, senón tamén as nosas formas de pensar e actuar, funcionan a miúdo segundo os supostos da Gestalt de reorganización perceptiva". Os seus experimentos demostraron que os chimpancés son capaces de resolver problemas complexos, como obter alimentos que están fóra do seu alcance. Nesa estadía tamén descubriu o efecto bouba/kiki.

Observouse que o acto cognitivo corresponde a unha reestruturación do coñecemento previo (informacións dispoñíbeis na memoria) como posteriormente estudaron os construtivistas, como Piaget. As medidas de estimulación eléctrica cortical en gatos e os seus clásicos experimentos con chimpancés (empillando caixas para chegar á comida) demostraron que son capaces de resolver problemas relativamente máis complexos do que os experimentos de burlar un obstáculo e abrir fechaduras para escapar, aproximándose á intelixencia humana.

Fundamentos teóricos Segundo a Gestalt, existen catro principios a ter en conta para a percepción de obxectos e formas: a tendencia á estruturación, a segregación figura-fondo, a pregnancia ou boa forma e a constancia perceptiva.

Outros conceptos desa teoría son súper-suma e transponibilidade. Super-suma refírese á idea de que non se pode ter coñecemento dun todo por medio só das súas partes, pois o todo é maior que a suma das súas partes.Revista Mente e Cérebro, 179, pp. 88-93. Editora Duetto. São Paulo (decembro de 2007) Segundo o concepto da transponibilidade, independentemente dos elementos que compoñen determinado obxecto, a forma sobresae: Unha cadeira é unha cadeira, sexa feita de plástico, metal, madeira ou calquera outra materia-prima.

Sete fundamentos básicos miniatura|Os sete elementos básicos Os sete fundamentos básico da Gestalt - moi usados hoxe en profesións como deseño, arquitectura etc. - son:

Segregación: desigualdade de estímulo; xera xerarquía: importancia e orde de lectura. Semellanza: os elementos da mesma cor e forma tenden a ser agrupados e constituír unidades. E estímulos máis próximos e similares, adoitan estar máis agrupados. Unidade: un elemento encérrase nel mesmo; pódense percibir varios elementos como un todo. Proximidade: os elementos próximos adoitan agruparse visualmente: unidade dentro do todo. Pregnancia: é a lei básica da percepción da Gestalt. Simplicidade: tendencia á harmonía e ao equilibrio visual. Fechamento ou Peche: formas interrompidas; recheo visual de ocos.

Aplicacións

Aplicacións na arte Segundo a Gestalt, a arte baséase no principio da pregnancia da forma. O importante é percibila por si mesma; mirala como "todos" estruturados, resultados de relacións. A Gestalt, despois investigacións sistemáticas, presenta unha nova teoría sobre o fenómeno da percepción. Segundo esta teoría, o que ocorre no cerebro non é idéntico ao que ocorre na retina. A excitación cerebral non se produce por puntos illados, senón por extensión. A primeira sensación xa é de forma, xa é global e unificada. O postulado gestáltico en relación ás relacións psicofisiolóxicas pódese definir como: todo proceso consciente, cada forma percibida psicoloxicamente, está intimamente relacionada coas forzas integradoras do proceso fisiolóxico cerebral.

A hipótese gestáltica para explicar a orixe destas forzas integradoras, é atribuír ao sistema nervioso central un dinamismo autorregulador que, buscando a súa propia estabilidade, tende a organizar as formas de xeito coherente e unificado. Estas organizacións, orixinadas na estrutura cerebral, son espontáneas, independentemente da nosa vontade. En realidade, a "psicoloxía gestalt" non tentou integrar os feitos da motivación cos feitos da percepción e esta foi a gran contribución de Frederick Perls que deu orixe á terapia Gestalt.

A tendencia á estruturación, por exemplo, explica como diferentes pobos distinguen grupos de estrelas e recoñecen as constelacións do ceo; unha das configuracións ideais máis coñecidas é a proporción áurea, que explica algunhas das formas que se fan agradables aos ollos humanos. As empresas publicitarias e os creadores de signos visuais (marcas) son grandes usuarios do descubrimento de símbolos e do seu poder de atracción (pregnancia). Varios artistas usaron ilusións ópticas. Moitos deles explícanse pola lei de segregación de figura e fondo, como as obras de M. C. Escher e Salvador Dalí ou os discos ópticos de Marcel Duchamp. A ilusión da perspectiva e a proposta cubista de crear unha escena con con múltiples puntos de vista tamén se explican pola teoría da Gestalt.

A través dos estudos das teorías desenvolvidas pola Gestalt a principios do século XX sobre a psicoloxía das imaxes foi posible crear condicións favorables para a racionalización na construción de proxectos gráficos. Refórzase a idea de que o todo é algo máis que a suma das súas partes, cunha implicación psicolóxica e cultural. A comprensión da construción de imaxes é esencial para a elaboración e desenvolvemento de obxectos visuais, permitindo a expansión do acervo de solucións gráficas.

O estudo de animación Pixar no seu filme de 2015 "Inside-Out" inclúe unha referencia ao efecto bouba/kiki antes citado, descuberto por W. Köhler en Tenerife no transcurso das súas investigacións sobre a Gestalt.https://hipertextual.com/2015/08/efecto-bouba-kiki-inside-out O mesmo efecto aparece no libro infantil "Mr Pod and Mr Piccalilli" de Penny Dolan e Nick Sharratt.

Gestalt-terapia