miniatura|374x374px|Herbert A. Simon En psicoloxía, as heurísticas son regras simples e eficaces que as persoas adoitan empregar para formular xuízos e tomar decisións. Trátase de atallos mentais que, por regra xeral, implican centrarse nun aspecto concreto dun problema complexo e descoidar outros. Aínda que estas regras adoitan ser útiles na maior parte das situacións, tamén poden dar lugar a desviacións sistemáticas respecto da lóxica, da probabilidade ou da teoría da elección racional. Os erros que se derivan destas desviacións coñécense coma nesgos cognitivos, e identificáronse múltiples tipos diferentes. Está demostrado que inflúen nas decisións das persoas en contextos diversos, como a valoración dunha vivenda, a resolución dun caso xudicial ou a toma de decisións financeiras. As heurísticas regulan habitualmente os xuízos automáticos e intuitivos, pero tamén poden empregarse como estratexias mentais deliberadas cando se dispón de información limitada.
Formulacións O científico cognitivo Herbert A. Simon propuxo orixinalmente que os xuízos humanos están condicionados pola información dispoñible, polas limitacións temporais e polas restricións propias da capacidade cognitiva. A esta idea deu o nome de racionalidade limitada. A comezos da década de 1970, os psicólogos Amos Tversky e Daniel Kahneman identificaron tres heurísticas fundamentais que subxacen a unha ampla variedade de xuízos intuitivos. Estes achados deron lugar ao desenvolvemento do programa de investigación sobre heurísticas e nesgos, centrado en estudar como elaboran as persoas os seus xuízos sobre o mundo real e en que circunstancias eses xuízos resultan pouco fiables. Esta liña de investigación cuestionou a visión tradicional do ser humano como un axente racional, ao tempo que achegou unha teoría do procesamento da información para explicar como se fan estimacións ou eleccións. A investigación acadou proxección internacional en 1974, co artigo científico titulado "Xuízo baixo incerteza: heurísticas e nesgos", e influíu profundamente nas teorías contemporáneas sobre a toma de decisións. Aínda que as heurísticas propostas inicialmente foron obxecto de revisión crítica nos anos seguintes, este programa de investigación transformou de xeito duradeiro o campo, establecendo novas preguntas fundamentais para a psicoloxía e as ciencias cognitivas. miniatura|251x251px|A heurística aplícase amplamente na mercadotecnia A tradición das heurísticas e dos nesgos foi criticada por Gerd Gigerenzer e outros investigadores, por considerar que se centra en exceso nos erros aos que poden conducir as heurísticas. Segundo estes críticos, as heurísticas poden entenderse como formas de racionalidade subxacente. Desde esta perspectiva, as heurísticas resultan suficientemente eficaces para a maioría das situacións, sen requirir un grande esforzo cognitivo. Outra visión teórica defende que as heurísticas son plenamente racionais, xa que permiten respostas rápidas, funcionan con información incompleta e, en moitos casos, poden ser tan precisas como os métodos máis complexos. Ao comprender o papel das heurísticas na psicoloxía humana, sectores como a mercadotecnia ou a publicidade poden influír nas decisións das persoas, afectando, por exemplo, aos prezos que están dispostas a pagar por determinados produtos ou á cantidade que consomen.
As heurísticas son aplicadas en moitas outras áreas, incluíndo a comercialización, a saúde pública, a política e a xustiza.
Historia alt=Texte alternatif|miniatura|Daniel Kahneman, premio Nobel de economía en 2002. Herbert Simon é o primeiro en introducir a noción de heurística nun artigo titulado "Un modelo conductual de elección racional" publicado no Quarterly Journal of Economics en 1955. Simon propón a noción de racionalidade limitada para modelar o comportamento humano e suxire que os individuos usan regras aproximadas para tomar decisións en lugar de considerar todos os parámetros dun problema. Para Simon, as heurísticas son regras racionais aproximadas que proporcionan respostas satisfactorias, pero non óptimas.
En 1967, Harold Kelley ampliou o traballo de Herbert Simon desenvolvendo a teoría da covariación, tamén chamada teoría da atribución causal.
Desde a década de 1970, o concepto de heurística cambiou con Amos Tversky e Daniel Kahneman, quen en 1974 desenvolveron a idea de que os individuos non sempre toman as súas decisións de maneira racional. Serían parciais e poderían cometer erros. Dado que os seus recursos cognitivos non lles permiten usar regras racionais, os individuos recorrerían a atallos cognitivos: as heurísticas, que son operacións mentais "intuitivas, rápidas e automáticas". Tversky e Kahneman son os autores principais que estudaron e desenvolvido o concepto de heurística do xuízo. Son, por exemplo, os creadores da representatividade, dispoñibilidade e heurística de ancoraxe e axuste.
Heurística estatística e non estatística Hai dúas categorías de heurística: estatísticas e non estatísticas. As heurísticas máis famosas, como a representatividade, pertencen á segunda categoría. A heurística non estatística reflicte a incapacidade das persoas para aplicar principios estatísticos básicos na vida cotiá. A heurística estatística é un equivalente máis ou menos intuitivo dos principios estatísticos. Suxiren que as persoas teñen unha comprensión básica das estatísticas. Por exemplo, se unha muller provén dunha mostra na que hai un 35% de perruqueiros e as persoas asumen que ten un 35% de posibilidades de practicar esta ocupación, sen considerar información adicional, por exemplo, información estereotipada, sería unha heurística estatística.
Tipos de heurística Na súa investigación inicial, Tversky e Kahneman propuxeron tres heurísticas: de dispoñibilidade, de representatividade e de ancoraxe e axuste. O traballo posterior identificou moitos máis. A heurística que subxace ao xuízo chámase "heurística do xuízo". Outro tipo, chamado "heurística de avaliación", úsase para xulgar a conveniencia de posibles eleccións.
Dispoñibilidade En psicoloxía, a dispoñibilidade refírese á facilidade coa que unha idea ou lembranza pode evocarse. Cando as persoas estiman a probabilidade ou frecuencia dun evento en función da facilidade con que lles vén á mente, están a empregar a chamada heurística de dispoñibilidade. Cando un evento infrecuente pode lembrarse fácil e vividamente, as persoas tenden a sobreestimar a súa probabilidade. Por exemplo, as persoas tenden a sobrestimar a probabilidade de morrer en eventos dramáticos, coma un tornado ou un atentado terrorista. Estas mortes violentas e impactantes adoitan recibir unha maior cobertura dos medios e, por iso, teñen unha maior dispoñibilidade na memoria. Doutra banda, os eventos comúns pero habituais resultan difíciles de lembrar, polo que as súas probabilidades adoitan ser subestimadas. Entre estes inclúense as mortes por suicidio, accidentes cerebrovasculares e diabetes. Esta heurística explica en parte por que as persoas se deixan influír máis facilmente por unha historia vívida e impactante que por un amplo conxunto de evidencias estatísticas. Tamén pode xogar un papel no atractivo das lotarías: para alguén que compra un boleto, os gañadores amplamente publicitados e festexados resultan moito máis dispoñibles que os millóns de persoas que non acadan ningún premio. miniatura|292x292px|Saddam Hussein no seu xuízo o 1 de xullo de 2004 Noutro experimento, os suxeitos escoitaron os nomes de moitas celebridades, aproximadamente o mesmo número dos cales eran homes e mulleres. Logo preguntouse aos suxeitos se a lista de nomes incluía máis homes ou máis mulleres. Cando os homes na lista eran máis famosos, a gran maioría dos suxeitos pensaba incorrectamente que había máis deles, e viceversa para as mulleres. A interpretación de Tversky e Kahneman destes resultados é que os xuízos de proporción baséanse na dispoñibilidade, que é máis alta para os nomes de persoas máis coñecidas.
Nun experimento que ocorreu antes das eleccións presidenciais de 1976 nos Estados Unidos, pediuse a algúns participantes que imaxinasen a Gerald Ford gañando, mentres que outros fixeron o mesmo coa vitoria de Jimmy Carter. Posteriormente, cada grupo viu ao seu candidato asignado como significativamente máis propenso a gañar. Os investigadores atoparon un efecto similar cando os estudantes imaxinaron unha tempada boa ou mala para un equipo de fútbol americano universitario. O efecto da imaxinación na probabilidade subxectiva foi replicado por varios outros investigadores.
A dispoñibilidade dun concepto pode verse afectada pola forma recente e a frecuencia con que se tivo en conta. Nun estudo, os suxeitos recibiron oracións parciais para completar. As palabras foron seleccionadas para activar o concepto de hostilidade ou bondade: un proceso coñecido como cebado. Logo tiveron que interpretar o comportamento dun home descrito nunha historia breve e ambigua. A súa interpretación estaba nesgada cara á emoción coa que se prepararon: canto máis cebado, maior era o efecto. Un maior intervalo entre a tarefa inicial e o xuízo diminuíu o efecto.
Tversky e Kahneman ofreceron a heurística de dispoñibilidade como explicación das correlacións ilusorias nas que as persoas xulgan erroneamente dous eventos que se asocian entre si. Explicaron que as persoas xulgan a correlación sobre a base da facilidade de imaxinar ou lembrar os dous eventos xuntos.
A dispoñibilidade dos recordos Un dos prexuízos establecidos por Tversky e Kahneman débese á fácil recuperación dos recordos. En ocasións, a facilidade de acceso a unha memoria de eventos non reflicte a súa frecuencia exacta de ocorrencia. Por exemplo, as persoas no estudo Slovic, Fischoff e Liechtenstein crían que ser asasinado era máis común que morrer de cancro de estómago. A morte por cancro de estómago é dezasete veces máis común que o homicidio. Con todo, os casos de asasinato son máis facilmente accesibles na memoria grazas, entre outras cousas, aos medios.
A efectividade dunha procura na memoria A eficiencia dunha procura de memoria xoga un papel importante no uso da heurística de dispoñibilidade: un elemento calcularase con maior frecuencia se é fácil pensalo. Os suxeitos do estudo de Tversky e Kahneman estiman que hai máis palabras que comezan coa letra C (exemplo: camiño) que as palabras que conteñen unha C na terceira letra (exemplo: pacífica). Isto non é correcto, pero é máis fácil lembrar palabras que comezan coa letra C que palabras que conteñen unha C como terceira letra.
O rumbo da imaxinación Sucede ás veces que ningún exemplo dun evento está dispoñible na memoria, xa que os humanos non son conscientes de todos os eventos que ocorren diariamente no mundo. É entón a imaxinación a que fai posible construílos e facer estimacións de probabilidade. Tversky e Kahneman sinalan que a facilidade de imaxinar estes exemplos non sempre reflicte a súa frecuencia real. E canto máis fácil é imaxinar exemplos dun evento, máis tende a crer a xente que este último é frecuente. Este rumbo da imaxinación é, por tanto, unha nova fonte de erros de estimación. alt=Texte alternatif|miniatura|286x286px|As formas particulares dos ollos son asociadas coa desconfianza.
A correlación ilusoria A correlación ilusoria é o último prexuízo indicado por Tversky e Kahneman. Desenvolven a idea de Chapman e Chapman de que os individuos ás veces tenden a crer que dous eventos ocorren ao mesmo tempo cando este non é o caso. Isto explicaríase pola forza da asociación entre estes dous eventos. O exemplo dado polos autores é a tendencia a asociar a sospeita máis que razoable cunha forma de ollo particular. Os suxeitos crían que as persoas sospeitosas con máis frecuencia tiñan formas particulares de ollo. Cando dous elementos están fortemente asociados polos individuos, tenden a crer que ocorren con frecuencia xuntos.
Representatividade miniatura|365x365px|Trazos dunha familia, de Xaudaró, A Ilustración Artística, 30-10-1905