Autoeficacia é un concepto da psicoloxía que se refire á crenza dunha persoa na súa capacidade para organizar e executar as accións necesarias para acadar determinados obxectivos ou afrontar situacións concretas. O termo foi desenvolvido por Albert Bandura no marco da súa teoría social cognitiva.
A autoeficacia non equivale á confianza xeral nun mesmo nin á autoestima, xa que adoita estar vinculada a tarefas, dominios ou contextos específicos. Así, unha persoa pode percibirse como eficaz nun ámbito académico, laboral ou deportivo, mais non noutros.
Orixe e desenvolvemento Bandura introduciu o concepto de autoeficacia no artigo Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change, publicado en 1977 en Psychological Review. Posteriormente, desenvolveu esta noción na súa obra Self-Efficacy: The Exercise of Control, publicada en 1997.
Na teoría social cognitiva, as crenzas de autoeficacia inflúen na maneira en que as persoas pensan, se motivan, senten e actúan. Segundo Bandura, estas crenzas condicionan a elección de actividades, o esforzo investido, a persistencia ante as dificultades e a resposta emocional fronte ao fracaso ou á incerteza.
Características A autoeficacia presenta un carácter subxectivo e situado. Non describe necesariamente a capacidade real dunha persoa, senón a percepción que esta ten sobre a súa posibilidade de actuar con eficacia nunha situación determinada.
As persoas cun nivel elevado de autoeficacia tenden a asumir retos con maior disposición, manter o esforzo durante máis tempo e interpretar os erros como parte do proceso de aprendizaxe. Pola contra, unha baixa autoeficacia pode favorecer a evitación de tarefas, a inseguridade e o abandono prematuro.
Fontes da autoeficacia Bandura identificou catro fontes principais das crenzas de autoeficacia:
Experiencias de dominio As experiencias previas de éxito constitúen unha das fontes máis relevantes da autoeficacia. Cando unha persoa comproba que pode realizar unha tarefa, adoita aumentar a súa percepción de competencia. Pola contra, os fracasos repetidos poden debilitala, especialmente cando se producen nas primeiras fases de aprendizaxe.
Experiencias vicarias A observación doutras persoas tamén pode influír na autoeficacia. Ver que alguén semellante consegue realizar unha tarefa pode reforzar a crenza de que tamén é posible acadala.
Persuasión verbal O apoio, a orientación e a retroalimentación doutras persoas poden contribuír a fortalecer a autoeficacia, sobre todo cando son realistas e se vinculan con estratexias concretas de mellora.
Estados fisiolóxicos e emocionais A ansiedade, o estrés, a fatiga ou outros estados emocionais poden modificar a percepción de eficacia. Unha mesma activación fisiolóxica pode ser interpretada como sinal de incapacidade ou como resposta normal ante unha tarefa esixente.
Diferenzas con conceptos próximos A autoeficacia diferénciase doutros conceptos psicolóxicos relacionados. A autoestima refírese á valoración xeral que unha persoa fai de si mesma, mentres que a autoeficacia se centra na crenza de poder actuar eficazmente nunha tarefa ou situación concreta.
Tamén se distingue do autoconcepto, que constitúe unha representación máis ampla da identidade persoal. A autoeficacia ten un carácter máis funcional, xa que se relaciona co que a persoa cre que pode facer nun contexto determinado.
Outro concepto próximo é o das expectativas de resultado. Estas fan referencia á crenza de que unha determinada acción producirá unha consecuencia concreta. A autoeficacia, pola súa parte, refírese á crenza de que un mesmo é capaz de realizar esa acción.
Autoeficacia na educación No ámbito educativo, a autoeficacia considérase un factor relevante para comprender a motivación, a aprendizaxe autorregulada e o rendemento académico. O alumnado con maior autoeficacia adoita formular metas máis claras, empregar estratexias de aprendizaxe, persistir ante as dificultades e revisar o seu propio desempeño.
Barry J. Zimmerman sinalou a importancia da autoeficacia na aprendizaxe autorregulada. Desde esta perspectiva, a percepción de competencia inflúe na planificación, na monitorización e na avaliación das propias accións durante o proceso de aprendizaxe.
A autoeficacia tamén foi estudada no profesorado. As crenzas de eficacia docente poden influír na organización da aula, na resposta ás dificultades do alumnado, no emprego de estratexias inclusivas e nas expectativas educativas.
Autoeficacia e saúde No campo da saúde, a autoeficacia foi empregada para estudar condutas como a adherencia a tratamentos, a práctica de exercicio físico, o abandono do tabaco, a alimentación saudable ou a xestión de enfermidades crónicas. A percepción de capacidade pode favorecer o inicio e mantemento de cambios de conduta.
Críticas e limitacións Unha das críticas ao uso do concepto de autoeficacia é o risco de interpretalo de forma excesivamente individualista, sen considerar as condicións sociais, económicas, culturais ou institucionais que facilitan ou dificultan a acción persoal. Con todo, Bandura sinalou que a autoeficacia non implica necesariamente unha concepción individualista da acción, xa que tamén pode comprenderse en relación co contexto cultural e coas formas colectivas de axencia.
Outra limitación sinalada na literatura refírese á súa medición. Pajares advertiu que parte da investigación sobre autoeficacia presenta problemas cando as medidas empregadas son demasiado xerais ou non se corresponden con tarefas concretas. Tamén se cuestionou que algunhas escalas poidan confundir autoeficacia con motivación ou intención condutual, especialmente cando formulan os ítems de maneira pouco precisa.
Ademais, unha elevada autoeficacia non garante por si soa o éxito. A percepción de capacidade debe relacionarse coas habilidades reais, cos recursos dispoñibles e co contexto no que se desenvolve a acción.
Notas
Véxase tamén
Outros artigos Motivación Aprendizaxe autorregulada Teoría social cognitiva Autoestima Autoconcepto Albert Bandura
Categoría:Psicoloxía