A memoria de traballo, tamén denominada memoria operativa, é o conxunto de procesos que permiten manter temporalmente dispoñible a información necesaria para realizar unha actividade cognitiva. Intervén na comprensión da linguaxe, no razoamento, no cálculo mental e na organización da conduta. A súa capacidade é limitada e depende tanto do material que se debe lembrar como das operacións que se realizan con el.Cowan, Nelson (2008). «What Are the Differences Between Long-Term, Short-Term, and Working Memory?». Progress in Brain Research 169: 323–338. DOI: 10.1016/S0079-6123(07)00020-9.
O concepto destaca a utilización da información durante a actividade mental: ao resolver un problema aritmético, por exemplo, cómpre conservar os datos e os resultados intermedios mentres se efectúan novas operacións. A investigación sobre a memoria de traballo constitúe unha área da psicoloxía cognitiva e da neurociencia cognitiva, con aplicacións na psicoloxía da educación e na neuropsicoloxía.Baddeley, Alan (2012). «Working Memory: Theories, Models, and Controversies». Annual Review of Psychology 63: 1–29. DOI: 10.1146/annurev-psych-120710-100422.
Existen diferentes modelos sobre a súa organización. Uns propoñen compoñentes especializados para conservar información verbal e visual; outros explican o mantemento temporal mediante a activación de coñecementos e a selección atencional. O acordo sobre a importancia funcional da memoria de traballo convive, por tanto, con debates sobre os seus mecanismos e a súa relación coa atención.Oberauer, Klaus (2019). «Working Memory and Attention – A Conceptual Analysis and Review». Journal of Cognition 2 (1): 36. DOI: 10.5334/joc.58.
Concepto e delimitación
Relación coa memoria a curto e a longo prazo A distinción entre memoria a curto prazo e memoria de traballo non se emprega de maneira idéntica en todas as teorías. Na investigación experimental, a primeira adoita referirse á conservación breve de información, mentres que a segunda inclúe o seu mantemento durante o procesamento ou o control dunha tarefa. Recordar unha serie de palabras e recordala mentres se resolven operacións introducen, así, esixencias diferentes. Porén, esta distinción entre tarefas non demostra por si soa a existencia de dous sistemas completamente separados.
A memoria a longo prazo participa tamén no desempeño inmediato. O significado das palabras, as regras de cálculo e os coñecementos sobre unha situación permiten interpretar e organizar o material que se está a empregar. Nos modelos que describen a memoria de traballo como unha parte temporalmente activada da memoria, a separación entre ambas depende do estado de accesibilidade das representacións e da atención que reciben.Cowan, Nelson (1988). «Evolving Conceptions of Memory Storage, Selective Attention, and Their Mutual Constraints Within the Human Information-Processing System». Psychological Bulletin 104 (2): 163–191. DOI: 10.1037/0033-2909.104.2.163.
Relación coa atención e co control cognitivo A atención pode seleccionar información do ambiente e tamén contidos xa representados mentalmente. Na memoria de traballo, esta selección contribúe a dar prioridade ao relevante, filtrar distraccións e retirar información que deixou de ser útil. Á súa vez, manter presentes unha instrución ou un obxectivo permite orientar a atención e a acción posteriores. Esta relación recíproca non implica que atención e memoria de traballo sexan conceptos intercambiables.
Historia
Dos almacéns de memoria ao procesamento activo Un antecedente importante foi o modelo de Richard Atkinson e Richard Shiffrin, publicado en 1968. Nel distinguíanse rexistros sensoriais, un almacén a curto prazo e outro a longo prazo. A proposta incorporaba procesos de control, como o repaso e as estratexias de codificación, polo que non se limitaba a describir recipientes pasivos. O almacén a curto prazo desempeñaba un papel central no procesamento da información e na súa interacción co coñecemento duradeiro.Atkinson, Richard C.; Shiffrin, Richard M. (1968). «Human Memory: A Proposed System and Its Control Processes». En Spence, Kenneth W.; Spence, Janet T. (eds.). The Psychology of Learning and Motivation, vol. 2. Nova York: Academic Press, pp. 89–195. DOI: 10.1016/S0079-7421(08)60422-3.
En 1974, Alan Baddeley e Graham Hitch presentaron unha alternativa á concepción dun único almacén temporal. Os seus experimentos combinaban a retención de información con actividades de razoamento, comprensión ou aprendizaxe. A carga de memoria podía dificultar estas actividades sen impedir por completo a súa realización, un resultado que cuestionaba que todas dependesen de maneira idéntica dun único mecanismo. A proposta distinguiu un sistema de control e subsistemas de almacenamento especializado, e converteuse nun dos principais marcos para investigar a memoria de traballo.Baddeley, Alan D.; Hitch, Graham (1974). «Working Memory». En Bower, Gordon H. (ed.). The Psychology of Learning and Motivation, vol. 8. Nova York: Academic Press, pp. 47–89. DOI: 10.1016/S0079-7421(08)60452-1.
Desenvolvemento das medidas e dos modelos En 1980, Meredyth Daneman e Patricia Carpenter introduciron unha tarefa de amplitude lectora que combinaba a lectura de oracións co recordo das súas palabras finais. O procedemento permitía estudar as diferenzas individuais na capacidade de conservar información mentres se comprendía material verbal. Esta liña contribuíu a relacionar a investigación experimental da memoria coa comprensión lectora.Daneman, Meredyth; Carpenter, Patricia A. (1980). «Individual Differences in Working Memory and Reading». Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior 19 (4): 450–466. DOI: 10.1016/S0022-5371(80)90312-6.
Durante as décadas seguintes desenvolvéronse explicacións centradas no control da atención e na relación coa memoria a longo prazo. O modelo de Baddeley tamén se modificou: en 2000 incorporou o almacén episódico, ou episodic buffer, para explicar a integración de información procedente de distintas fontes. A evolución do campo deu lugar a marcos teóricos que poñen o acento en problemas diferentes, desde a retención de secuencias ata a selección dos contidos necesarios para actuar.Baddeley, Alan (2000). «The Episodic Buffer: A New Component of Working Memory?». Trends in Cognitive Sciences 4 (11): 417–423. DOI: 10.1016/S1364-6613(00)01538-2.
Principais modelos teóricos
Modelo multicompoñente miniatura|350x350px|Representación do modelo multicompoñente de Baddeley, con etiquetas en inglés. O esquema distingue o executivo central, o bucle fonolóxico, a axenda visuoespacial e o almacén episódico, así como as súas relacións coa memoria a longo prazo. O modelo multicompoñente distingue mecanismos de almacenamento temporal e procesos que coordinan a súa utilización. As súas hipóteses estudáronse mediante experimentos de dobre tarefa, investigación do desenvolvemento e observación de persoas con lesións cerebrais. Os compoñentes describen funcións cognitivas; non constitúen unha correspondencia directa entre cada caixa do modelo e unha rexión cerebral illada.
Bucle fonolóxico O bucle fonolóxico encárgase do mantemento temporal de información verbal e baseada nos sons da fala. Na formulación clásica inclúe un almacén fonolóxico e un proceso de repaso articulatorio, que permite renovar o material mediante a súa repetición interna. A información escrita tamén pode recodificarse fonoloxicamente. Entre os fenómenos estudados neste marco están a maior dificultade para recordar na orde correcta elementos de son semellante e os efectos de repetir material irrelevante durante a tarefa, procedemento denominado supresión articulatoria. Estes resultados permiten examinar a contribución dos códigos fonolóxicos e do repaso ao recordo inmediato.Baddeley, Alan D. (1986). Working Memory. Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-852116-2.
Axenda visuoespacial A axenda visuoespacial permite conservar e utilizar información sobre formas, localizacións e relacións espaciais. Intervén, por exemplo, cando se mantén mentalmente a disposición duns obxectos ou se representa un percorrido. A súa diferenciación respecto do compoñente verbal baséase, entre outras probas, en patróns de interferencia distintos: unha actividade concorrente visual ou espacial pode afectar de maneira diferente dunha actividade verbal. A especialización non supón unha independencia absoluta entre os compoñentes, xa que as tarefas poden requirir tamén procesos compartidos de control.
Executivo central O executivo central designa as funcións que coordinan a actividade dos compoñentes, distribúen a atención e permiten modificar as estratexias cando cambian as demandas dunha tarefa. Non se concibiu como un almacén adicional de palabras ou imaxes. A investigación procurou descompoñelo en operacións máis precisas, como coordinar dúas actividades, cambiar de estratexia e seleccionar información fronte a interferencias.Baddeley, Alan (1996). «Exploring the Central Executive». The Quarterly Journal of Experimental Psychology Section A 49 (1): 5–28. DOI: 10.1080/713755608.
Un problema teórico desta noción é evitar que se converta nunha explicación circular: atribuír calquera actividade complexa a un controlador non explica como se realiza. Por iso, Baddeley propuxo estudar separadamente as funcións executivas e deixar aberta a cuestión de se dependen dun sistema unitario ou de procesos parcialmente independentes que interactúan.
Almacén episódico O almacén episódico foi proposto para explicar como se combinan os contidos verbais e visuoespaciais entre si e cos coñecementos a longo prazo. Trátase dun mecanismo de capacidade limitada que mantén representacións integradas e multidimensionais. O termo episódico alude á vinculación de elementos nunha representación conxunta; non o identifica coa totalidade da memoria autobiográfica ou da memoria episódica a longo prazo. A súa introdución ampliou o modelo cara ao estudo da integración, ademais da especialización dos subsistemas.
Modelos de procesos incorporados Na perspectiva de Nelson Cowan, a memoria de traballo comprende representacións da memoria a longo prazo temporalmente activadas e unha parte delas situada no foco da atención. Os contidos non teñen todos o mesmo grao de accesibilidade: algúns están dispoñibles, pero só unha selección recibe prioridade para o procesamento inmediato. Esta proposta explica a retención e a selección a partir de estados funcionais da memoria, sen facer depender toda a explicación de almacéns separados segundo a modalidade.
Modelos de atención executiva Randall Engle e os seus colaboradores destacaron a capacidade para manter os obxectivos e a información relevante cando existen distraccións ou respostas competidoras. Desde esta perspectiva, as diferenzas individuais en memoria de traballo non se reducen ao número de elementos que se poden almacenar: tamén expresan diferenzas no control da atención. A resistencia á interferencia resulta especialmente importante cando a resposta máis automática entra en conflito coa esixida pola tarefa.Engle, Randall W. (2002). «Working Memory Capacity as Executive Attention». Current Directions in Psychological Science 11 (1): 19–23. DOI: 10.1111/1467-8721.00160.
Modelo de repartimento temporal de recursos O modelo de repartimento temporal de recursos, desenvolvido por Pierre Barrouillet, Sophie Bernardin e Valérie Camos, propón que o procesamento e o mantemento comparten recursos atencionais. Cando a atención se dedica a unha operación, as representacións que se deben conservar poden debilitarse; os intervalos dispoñibles permiten reactivalas mediante un breve retorno da atención, denominado refresco atencional.Barrouillet, Pierre; Bernardin, Sophie; Camos, Valérie (2004). «Time Constraints and Resource Sharing in Adults’ Working Memory Spans». Journal of Experimental Psychology: General 133 (1): 83–100. DOI: 10.1037/0096-3445.133.1.83.