Татари во Бугарија бугарски: Татари в България Јазици бугарски, турски, добруџански Религија ислам Татарите во Бугарија — кримските татарски, но и ногајските татарски малцинства во Бугарија.
По 1241 година, годината на најраната регистрирана татарска инвазија на Бугарија, Второто Бугарско Царство одржувало постојан политички контакт со Татарите. Во овој ран период (13 и 14 век), „татар“ не бил етноним, туку општ термин за армиите на наследниците на Џингис Кан. Првите татарски населби во Бугарија можеби се датирани во 13 и почетокот на 14 век кога воените единици прогонувани по династичките непријателства во Златната Орда пребегнале кај бугарските владетели (Павлов, 1997).
Од крајот на 14 до крајот на 15 век, неколку групи Татари се населиле на бугарската територија (тогаш под османлиска власт) од различни причини. Доселениците, веројатно номади, на крајот усвоијле седентарен начин на живот и, во некои области, опстанале како компактни заедници повеќе од два века. Записите покажуваат дека Татарите биле склонети да напаѓаат села и да се спротивстават на власта, и затоа биле преселени меѓу местното, исто толку немирно население во Тракија. На Татарите им биле доделени специјални курирски и воени мисии и биле инкорпорирани во османлиската воена администрација. Овој факт, заедно со нивниот мал број, блискоста помеѓу „татарскиот“ и османлиски турски јазик и заедничката религија, довело до конечно губење на групниот татарски идентитет.
За разлика од ситуацијата во Тракија, етничкиот состав на Добруџа сведочи за постоењето на голема татарска заедница од 15 до 20 век. Османлиското освојување на Бесарабија создало услови за постојана миграција на Татарите од регионот на северниот дел на Црно Море во Добруџа во 1530-тите и 1540-тите.https://www.researchgate.net/publication/232902191_Turks_and_Tatars_in_Bulgaria_and_the_Balkans
Во 18 век започнала радикална промена во етничкиот состав на северниот регион на Црното Море како резултат на руските инвазии. Помеѓу 1783 година, кога Кримското Ханство било припоено кон Русија, и 1874 година, имало неколку бранови на емиграција од Крим и Кубан, а значителен број Кримски Татари се населиле во бугарските земји. Татарите кои денес живеат во Бугарија потекнуваат токму од тоа доселување, кои го задржале својот идентитет.
Најголемиот бран на емиграција бил за време и по Кримската војна (1853–1856). Од околу 230.000 Татари кои емигрирале од 1854 до 1862 година, околу 60.000 се населиле на бугарска територија (Романски, 1917, стр. 266). Мнозинството се распрснало по територијата на Северна Бугарија, особено во Добруџа, на рамнините кај реката Дунав и во Видинската Област.
Масовното населување на Татарите во бугарските земји довело до воспоставување на традиционални односи помеѓу Бугарите и Татарите. Спротивно на черкеската имиграција, бугарското Национално преродбено друштво не го одобрувало населувањето на Татарите.
Самите Татари биле во состојба на етнопсихолошки шок, но, најверојатно, благодарение на нивното номадско минато, успеале да се прилагодат на „вонземскиот свет“. Овој прв период во современата историја на татарската група во Бугарија (1862–1878) се карактеризира со економско и еколошко приспособување кон новите реалности и со консолидација на сите бегалци кои зборуваат кумански јазик.
Развојот на татарската група и нејзиниот идентитет по ослободувањето на Бугарија во 1878 година бил одреден од политички фактори. Од една страна, земјата домаќин се променила. Откако се населиле во Отоманското Царство, Татарите, кои не ја промениле својата етничка и еколошка средина, одеднаш се нашле во друга политичка организација - Бугарија, држава која многу се разликувала од нејзиниот претходник. Ова довело за уште еден етнопсихолошки шок за Татарите и поттикнало нов бран на емиграција. Дури и оние кои останале во Бугарија - околу 18.000 луѓе, повеќето од нив во областите со турско население во североисточна Бугарија тешко постигнале рамнотежа, а многу од нив на крајот емигрирале во Турција.
Вториот фактор на етничките промени бил зародишната кримско-татарска национална „ренесанса“ и раздвоеност кон крајот на 19 и почетокот на 20 век. Имено, националната идеја на Татарите се развила во време кога мнозинството од нив биле надвор од границите на нивната историска татковина. Бидејќи националната идеја била незрела кај Кримските Татари, тие биле подложни на асимилација, која, во бугарски услови, била извршена не од националната држава, туку од друга етничка група - Бугарските Турци.
За специфичноста на секој период од историјата на Татарите во Бугарија, постоеле и други фактори. Во постослободителниот период (1878-1912/1918), генерално немало големи промени во татарската група - немало голема емиграција, а процесот на етничка консолидација продолжил.
Периодот од Нејскиот мировен договор до Договорот од Крајова (1919–1940) доживеал голем број радикални промени. Јужна Добруџа, дом на две третини од бугарското татарско население, била припоена кон Романија. Татарите се нашле во држава со големо татарско население околу Медгидија, Мангалија и Костенце (Констанца). Од друга страна, почетокот на овој период се совпаднал со краткотрајната татарска национална држава на Крим и конституирањето на турската секуларна држава. Современиот татарски национализам го прифатила пантуркизмот и се свртела кон Анкара за поддршка како резултат на кемалистичката пропаганда. Во овој период дошло до голема емиграција на Татарите во Турција и формирање на круг околу списанието „Емел“ (1929-1930 година во Добрич), кое користело пантурски пароли како покритие за објавување на турската политика. Веројатно, ова претставувало и почеток на политичкото турцирање на Татарите (Антонов, 1995).
Општите тенденции останале исти и во следниот период (1940 до почетокот на 1950-тите), освен што Бугарија ја обновила Јужна Добруџа, чие татарско население се намалило за половина.
Во комунистичкиот период, колективизацијата и индустријализацијата го уништиле и традиционалниот начин на живот на Татарите. Природната, но бавна асимилација во турската заедница, ендогамијата повеќе не била можна со оглед на малиот број на татарската популација - била засилена со осовременување. Постоел и социо-економски фактор, желбата да се искористат привилегиите што комунистичките власти и ги давале на турската заедница.
Комунистичкиот режим водел неконзистентна политика кон Татарите. Таа првично го усвоила ставот на Москва кон Кримските Татари, официјално игнорирајќи го нивното присуство во Бугарија (тие последен пат биле споменати на пописот во 1956 година, пред повторно да се појават дури во 1992 година).
Во 1962 година, Политбирото на Централниот комитет на Бугарската комунистичка партија предложил да се преземе акција против турцификацијата на Ромите, Татарите и бугарските муслимани. Мерките вклучувале студија за етничкото потекло на бугарските Татари. По ова следувало нова политика: акцентирање на етнокултурната специфичност на заедницата во обид да се истакне и да се врати разликата (нејасна како резултат на турцификацијата) меѓу Татарите и Турците.
Реформите во 1990-тите довеле до обновување на исламските турски имиња и создавање услови за нормални контакти со роднините во Турција, како и за независни културни и образовни активности. Се појавиле знаци за повторно раѓање на татарскиот идентитет.
Етноним На пописот (декември 1992 година), 4.515 луѓе (2.045 урбани и 2.470 рурални жители (4)) се идентификувале како Татари. Етнонимот ја игра главната улога во татарската самоидентификација
Ние се викаме Татар, но не знаеме кога дојдовме [во тие земји] (5).
Кримските Татари (Кирим Татарлари, Татарлар), наспроти позадината на импресивната популарност на терминот како етникон во Евроазија, биле првите што го усвоиле како етноним откако Џингис Кан ги избришал оригиналните Татари.
Поради специфичноста на етничката генеза на кримските Татари, се користат и други етноними; тие денес ја изгубиле својата конкретна етничка содржина и се, попрво, меморија, перцепција, пејоративно име, дополнителен термин, а многу ретко и групен показател: Ногај, Тат, Казањ, Кипчак, Лази, Казаци. Тие се користат како модификатор на општиот етноним, на пример, Ногај Тарари. Информаторите имаат најјасна перцепција за Ногајот како посебна група на посебен тип на луѓе (истакнати јаболчници и монголски), дијалект („вистински татарски“), егзистенција (одгледување коњи), па дури и карактер. Всушност, најдиференцираната група се Татовите, информаторите знаат кои се тие, а тие самите се идентификуваат како такви. Нивната разлика се заснова на нивниот дијалект. Информаторите тврдат дека во Бугарија има Казански односно Волшки Татари. Куманите се доживуваат како „племе на Лазите“ и наводно, зборуваат јазик сличен на турскиот. Казаците се перцепирани како „племе“ поврзано со „Донските Казаци“ (Козаци), кои, сепак, се муслимани. Попрозаичната верзија е дека „Казак“ е „прекар“: „Казак го нарекуваме некој што е тврдоглав“.
Освен етничките поими, Татарите се поделени и на подгрупи кои се разликуваат по територијално потекло: Керислер (од Керч), Шонгарлар (од Чонгар), Орлулар (од Ор; руски Перекоп) Постои и поделба на Татари идентификувана со лично име - „Сора Татари“, од името на племенскиот поглавар и татарски епски херој Чора Батир (Ташева. 1975. стр. 2–73).
Терминот татарски чингенези („татарско циганче“) се однесува на одредена група татарски Роми во североисточна Бугарија, кои некогаш дошле од Крим.https://ORAL-HISTORY-OF-TATAR-ROMA-OF-BULGARIA-e-paper/en
Што се однесува до етнонимот како маркер на етничката припадност, постојат траги на внатрешна етничка различност меѓу Татарите како дел од - и, во исто време, во спротивност со нивниот колективен идентитет.
Турците и Бугарите почнале да го користат популарниот термин „татар“ како стереотип (6), а не како етноним. Во овој поглед индикативно е влијанието на фолклорот, а подоцна и на историските текстови. Во бугарскиот фолклор „Татарите“ се симбол на чудното и непознатото и имаат пејоративна конотација (Антонов.1995). За разлика од оние кои не познаваат Татари во реалниот живот, оние кои знаат имаат позитивен став кон нив. Негативниот став се поврзува со етнонимот на Татарите, а не со другите маркери на нивниот групен идентитет.
Потекло Кримскиот татарски етнос настанал на територијата на Кримскиот Полуостров и внатрешните степи во текот на 14 и 15 век. Главните етнички компоненти кои сукцесивно биле инкорпорирани во новиот етнос биле античките домородни популации (на пример - Прабугарите на Бат-Бајан), Куманите и, кипчакизираните монголски кланови. Поради трговијата со робови и воените кампањи за фаќање робови како економска потпора на Кримскиот ханство - други етноси исто така придонеле за генотипот на Татар.
Татарите во Бугарија биле формирани како група со заеднички идентитет како резултат на етничката консолидација на имигрантите: самите Кримски Татари, Ногајците, Карачајците и посебната група на Татарите. Нивната консолидација се засновала на блиските јазици, заедничката судбина и политичката идеја за припадност на поранешното Кримско хан и соодветните етно-социјални формации.
Своето заедничко потекло Татарите го поврзуваат со идејата за татковина: „сите сме од Крим“, „Крим е татковината на нашите предци“ - како и со нивното знаење за нивната историја и судбината на сопствениот народ.
Татарите го нагласуваат нивниот специфичен антрополошки тип. Тие го сметаат за главен маркер на татарскиот идентитет, втор само по јазикот. На пример, Татарите од Голјамо Враново велат дека тие од Ветово се „вистинските Татари“ не само затоа што нивниот јазик е „почист“, туку и затоа што имаат „поголеми глави и пресечени очи“. Татарите се разликуваат од другите и по тоа што повеќето се „темнооки“, со „широко, рамно лице“. Специфичниот изглед, исто така, го сметаат и нивните соседи како главна карактеристика на Татарите. Тие зборуваат за „татарско лице“.
Јазик