Архитектурата на Босна и Херцеговина е во голема мера под влијание на четири главни периоди, кога политичките и општествените промени го определиле создавањето на посебни културни и архитектонски навики во регионот.
Средновековен период мини| Камбанаријата „Свети Лука“ во Јајце Средновековниот период во Босна траел до инвазијата на Отоманското Царство. Тогашната општествена организација на Босна се развила во систем познат како Задруга. Во Задругата, заедницата била организирана така што неколку семејства со заеднички интереси живееле заедно во кластери за домување. Водачите на заедницата биле избирани според нивната возраст и високите етички стандарди. Системот Задруга бил првенствено поставен како рурална аграрна заедница која во голема мера била зависна од природните ресурси. Како што растела заедницата, дел од семејствата започнале колективно да се преселуваат во друга област формирајќи нов кластер или село. Постојаните врски помеѓу овие поврзани кластери ја стимулирале и трговијата и економијата. Поединечни семејства живееле заедно во куќи познати како Динарски куќи. Тоа биле едноставни конструкции изградени од природни материјали (обично дрво и плетени работи). Внатрешниот простор бил организиран околу огништето во средишната просторија со посебни приватни простории за мажи и жени.
Иако воените тврдини во Босна и Херцеговина потекнуваат од периодот на римското владеење, поголемиот дел од нив биле изградени помеѓу 12 и 15 век. Структурите биле изградени од грубо исечен камен на ридови со поглед кон река, некој важен пат или град. Денес ги има околу 300, но повеќето од нив се во урнатини. Најубави и најсочувани се: Сараево , Сребреник, Благај, Јајце, Травник, Тешањ, Почитељ, Добој , Врандук, Бобовац, Столац, Маглај, Градачац, Љубушки, Сокол, Кључашрупач, Велика Кладуша, Вишеград и Зворник. Дворецот во Краљева Сутјеска бил дури и богато изграден во готски стил. Пример за средновековна готска и романескна кула претставува кулата Свети Лука која се наоѓа во Јајце, изградена во 15 век.
Османлиски период мини| Стари Мост во Мостар Кон крајот на 15 век, Отоманското Царство ги проширило своите граници кон Балканот. Тие се осврнале на потребата да се развијат урбаните области и градови, носејќи ја царската исламска архитектура во регионот, делумно измешана со местните обичаи (еден од нив е употребата на тромпа наместо триаголни пендативи пронајдени во Турција). Од ова произлегло основната форма и организација на урбаните средини кои се карактеристични и денес. Душан Грабријан, архитектонски теоретичар, ја дефинирал примарната организација на типичните босански градови. Тој препознал дека градовите имаат пет автентични компоненти дефинирани со збир на „непишани закони“: околните ридови ја дефинираат формата на градот, главниот пат е 'рбетот, „Чаршија“ е срцето, вегетацијата се белите дробови, реката е духот. Јурај Нејдхард, друг теоретичар, опишал типичен босански град во една од неговите книги на следниов начин: Кој е шармот на Ориентот што започнува во Сараево и на кој западњаците не можат да му одолеат? Овде нема планирани акции кои би произлегле од рационално размислување, се е работа на импровизација, резултат на ад хок идеи и привремени потреби. Овде не можете да најдете јасна оска и апсолутна симетрија. Овде не можете ни да најдете градежни системи што се градат правилно. Овде сè ја покажува потребата да им се допадне на луѓето. Композицијата, на Запад, мислена и изградена по логика и план, овде станува агломерација на делови, секој пат резултат на различни потреби и секој пат различно импровизирана; но секогаш во однос на сетилата. Фактот дека луѓето ја употребувале реката како главен елемент на урбаниот живот довела до изградба на Стари Мост во 1566 година во Мостар во Херцеговина. Во времето кога бил изграден, тој бил најдолгиот каменен мост со еден лак во светот. Меѓутоа, неговото значење имало прилично подлабока моќ. Ја симболизирало врската помеѓу источната и западната цивилизација. Покрај урбанистичкото планирање, архитектурата на Босна се појавила со малку појасен архитектонски речник. Архитектурата сепак била организирана околу збир на непишани архитектонски закони вклучувајќи: човечки размери, непречени погледи, геометрија, отворени и флексибилни простори, едноставен мебел, просторни врски со природата и употреба на местни материјали и традиционални градежни техники. Покрај тоа, филозофијата на дизајнот ја фаворизирала хетерогеноста на материјалите. Со други зборови, секој материјал имал одредена внатрешна функција што му била дадена од општествената перцепција на луѓето вклучени во архитектонскиот процес. Јурај Најдхарт ја опишал оваа перцепција на следниов начин: Поентата е дека Босанецот има свој стил. Својата керамика, простор, град, според себе си ги прави во човечки размери, тој не е мистик, туку реалист и од тоа е изворот на сета оваа реалистична архитектура, која е во исто време удобна, скромна и демократска. Сите покриви и врати на овие куќи се речиси исти, би можеле да ги наречеме домови за секого, сите [куќи] во човечки размери, сите речиси израснати од земјата, целата декорација донесена од нивната градба и структура - архитектура изградена од природното и местното.Оттука, темелите биле градени од камен, приземјето од глина, неизгорена тула и дрвени работи, првиот кат од дрвена рамка и покривот речиси секогаш од дрво. Организациски, типична босанска резиденција од 17 век се состоела од пет главни елементи: ограда што гледала и ја дефинирала улицата и јасно ја разликувала приватната од јавната, двор обично изграден од рамен камен за полесно одржување, фонтана на отворено (шадрван) за хигиенски цели, пониско ниво каде што се собирало приватно семејство и диван-хан. полуприватен/приватен простор на повисоко ниво кој се користи за релаксација и уживање.
Австроунгарски период мини| <i id="mwsQ">Вијеќница</i>, изградена во мавритански преродбен стил од Карел Парик, Александар Витек и Чирил Ивековиќ (1891–1896) Во 1878 година Босна и Херцеговина потпаднала под австроунгарска власт која за 40 години имала огромно влијание во идното урбанистичко планирање и архитектура. Некои од промените кои биле воведени од австриското влијание вклучувале и воведување на нови прописи за градење како што се потребните градежни дозволи, барањата за безбедност на животот и заштита од пожари, регулирана дебелина на ѕидовите и височини на зградите. Некои промени во урбанистичкото планирање вклучувале класификација на типови на улици и последователни градежни прописи, барање за хармоничен дизајн со непосредната околина и усогласеност со целокупниот регулациски план. Имало промени и во општата дизајнерска филозофија. Стилски, Босна требало да се асимилира во европскиот мејнстрим (оттука и употребата на историските архитектонски стилови), освен за појавата на ориенталистичкиот стил (исто така псевдо-мавритански стил). Целта била да се промовира босанскиот национален идентитет, притоа избегнувајќи го неговото поврзување или со Отоманското Царство или со растечкото пансловенското движење преку создавање на „ исламска архитектура на европската фантазија“.
Новите архитектонски јазици ја додале различноста на веќе сложениот урбан состав во босанските градови. Овие и други промени предизвикале одредени други последици во Босна. На пример, безбедноста на животот на зградите била подобрена, но местните градежни изведувачи и архитекти станале застарени поради новите прописи и методи на градба. Ова предизвикало имиграција на квалификувана работна сила од Средна Европа што дополнително го удвоило и диверзифицирало населението на Босна и Херцеговина, што пак ја стимулирало економијата.
На тој начина, градовите започнале да го менуваат својот карактер. Поголемиот дел од проектите за време на австриското влијание се занимавале со дизајни на административни згради. Поштата во Сараево, на пример, следи различни формални карактеристики на дизајнот, како што се јасност на формата, симетријата и пропорцијата, додека внатрешноста ја следи истата доктрина. Националната и универзитетска библиотека на Босна и Херцеговина во Сараево денеска претставува пример за ориенталистички архитектонски јазик кој употребува мавританско-мамелучка декорација и зашилени сводови додека сè уште интегрира други формални елементи во дизајнот.
Историчарски стилови За време на нивното владеење, австроунгарските власти направиле обид да наметнат и изградат архитектура на европски стилови во Босна и Херцеговина и на тој начин да го покажат значењето на нивната мисија во окупираната земја. Првично, тие понудиле историски стилови кои ги изградиле најрепрезентативните градби од втората половина на 19 век во Виена. Во Босна, премногу се градеело во странски стилови на градење, првенствено историцизам, а премалку биле ценети, почитувани и користени народни босански методи на градење.
Мавританската преродбена архитектура Соочена со мултинационалната структура на населението во Босна и Херцеговина, владата сватила дека е неопходно да има политички слух при изборот на еден од историските стилови. За градба во области каде што доминантно било бошњачкото население, архитектите ја употребувале мавританската преродбена архитектура.
Овој стил ја црпел својата инспирација од мавританската и мудехарската архитектура на Шпанија, како и од мамелучката архитектура на Египет и Сирија, како што е примерот на Гимназијата во Мостар. Ова вклучувало примена на украси и други „мавритански“ дизајнерски стратегии од кои ниту една немала многу врска со претходните архитектонски насоки на автохтоната босанска архитектура.
Југендстил
Босански стил Босанскиот стил може да се спореди со скандинавскиот национален романтизам. Босанскиот стил го застапувала помлада генерација архитекти, како чешкиот архитект Јосип Поспишил, словенечкиот архитект Рудолф Тенис и австрискиот архитект Ернст Лихтблу, кои сите студирале на Уметничката академија во Виена со Карл фон Хасенауер и Ото Вагнер. Сепак, стилот бил именуван од постариот архитект во Сараево, Јосип Ванцаш, за кого работеле многу од овие помлади архитекти.
Архитектите од босански стил сакале да ги вратат народните архитектонски елементи на Босна и Херцеговина, наспроти увезените елементи и од историскиот и од мавританскиот преродбенски стил. Босанскиот стил може „најдобро да се разбере како во традицијата на национал-романтизмот“, иако неговите дизајнери не биле од нацијата што сакале да ја претставуваат. Сепак, архитектите од босански стил исто така се повикувале на историски, а не на современи извори, и главно на исламската компонента на народната босанска архитектура, што резултирало со „замена на еден историски колаж со друг“.
Кралски југословенски период мини|Зграда на пензискиот фонд, Мухамед и Реуф Кадиќ, 1941–1943 година Босна и Херцеговина се приклучила на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците во 1918 година, чија официјална архитектура станувала сè повеќе диктирана од сè поконцентрираната национална власт која се обидувала да воспостави обединет државен идентитет.
Босна и Херцеговина останала на маргината на меѓувоениот архитектонски модернизам во Југославија. Душан Смиљаниќ и Хелен Балдасар, кои предавале во средното техничко училиште во Сараево од 1924 година, биле меѓу првите кои донеле современи идеи во Сараево во 1920-тите. Подоцна, Д. Смиљаниќ за кратко време станал општински архитект, а до 1939 година имал отворено сопствено архитектонско биро. Хелен Балдасар дизајнирал згради кои ги претставуваат првите изградени згради со современа архитектура во Сараево: бањите Бембаша, зградата на Друштвото на Црвениот крст и зградата Братинска-Рашидагиќ.
Неколку станбени единици биле изградени во периодот помеѓу 1933–1941 година во Црни Врх од страна на различни архитекти од целата земја. Објектот на Црни Врх е изграден на рид со поглед на урбанизираниот центар, свртен кон југ и меѓу зеленилото. Имотот е заштитен од 2012 година, и покрај различниот статус на конзервација.