200px|мини|Мирсаид Султан-Галиев Мирсаид Хајдаргалиевич Султан-Галиев (татарски: Мирсәет Хәйдәргали улы Солтангалиев; 13 јули 1892 година – 28 јануари 1940 година), познат и како Мирза Султан-Галиев, бил татар болшевички револуционер кој се прославил во Руската комунистичка партија во раните 1920-ти. Бил архитект на муслиманскиот „национален комунизам“. Неговите ставови се сметале за директна закана за политиката на Коминтерната; бил накратко затворен во 1923 година и исклучен од Комунистичката партија. Тој бил повторно уапсен во 1928 година и затворен шест години. Потоа повторно бил уапсен во 1937 година и погубен во 1940 година за време на периодот на Сталин.

Раниот живот и семејството Султан-Галиев, син на учител, бил роден на 13 јули 1892 година во селото Елембетево, Уфа Губернија, Башкорстан, тогаш дел од Руската Империја. Имал тешко и сиромашено детство. Неговиот татко заработувал многу малку пари како учител во училиште кои не биле доволни за да ги издржува сопругата и 12-те деца и често бил преместуван од едно место на друго. Покрај тоа, имало значителна, долготрајна тензија меѓу неговите родители, поради тоа што потекнувале од многу различни слоеви на татарското општество. Султан-Галиев подоцна напишал: „Мајка ми беше ќерка на принцблагородничка, а татко ми беше прост „Мишар“ и тоа често му пречеше на татко ми.“

Иако неговите родители не можеле да си дозволат да го испратат во приватно училиште, Султан-Галиев можел многу да научи од неговиот татко и од неговиот мектеб, кој го следел „Новиот метод“ на мектеб учење основан од Исмаил Гаспрински (1851–1914 г.). Султан-Галиев уште додека бил мал го проучувал рускиот јазик и читал многу руски класици од библиотеката на неговиот татко. Во училиштето на неговиот татко, учел од 8 до 15 години, учејќи татарски и арапски, историја, географија и математика, а исто така добивал основно разбирање за Куранот и шеријатот. Сето тоа, посебно неговото познавање на рускиот јазик, многу му помогнало да влезе во Казањскиот учителски колеџ во 1907 година.

Како страствен читател на руската литература, тој преведувал дела од Толстој и Пушкин на татарски јазик. Во 1913 година се оженил со Рауза Чанишева, која станала водечка фигура во женското движење. Тие се разделиле поради лични проблеми во 1918 година.

Политичка активност Султан-Галиев првпат бил привлечен кон револуционерните идеи за време на неуспешната револуција во 1905 година. По поразот на револуцијата тој се преселил во Баку, каде го привлекол вниманието на Нариман Нариманов. Подоцна бил привлечен кон револуционерни идеи додека студирал да стане учител на Татарскиот учителски колеџ во Казањ. Тогаш ги добил и првите лекции по социјализам. Идниот болшевик А. Насибулин и А. Ишмурзин му дале книги за теоријата на социјализмот и разговарале со него за книгите.

Дипломирајќи на Учителската школа во 1911 година, Султан-Галиев ја започнал својата кариера како „полуизгладнет учител во селско училиште и библиотекар“. Во 1912 година, исто така, започнал со објавување написи во различни весници на руски и татарски, првично под различни псевдоними, како „Сув син на народот], „Учител-татар“, „Карамас-калинец“, а потоа од 1914 година под свое име. Во истиот период, исто така, „тајно дистрибуираше антивладини прогласи во муслиманските села во провинцијата Уфа и зборуваше против поставувањето руски или христијанизирани татарски учители во муслиманските училишта“.

Првата светска војна и болшевиците Како и кај повеќето луѓе од неговата генерација, Првата светска војна одиграла голема улога во неговата лична трансформација. Со избувнувањето на војната, Султан-Галиев и неговата сопруга Рауза Чанишева се преселиле во Баку, каде Султан-Галиев почнал да пишува за различни весници. Изгледа дека тој го апсорбирал меѓу различното градско население од Азербејџанци, Ерменци, Грузијци, Руси, Татари и Иранци, длабоко и растечко незадоволство од царската автократија, нејзиниот отпор кон реформите и справувањето со воените напори. Политичката клима на Баку во комбинација со востанието против регрутирање на муслиманите во Централна Азија од 1916 година го навело да престане со реформски настроениот џадидизам во неговата младост и да оди кон револуционерен социјализам.

Во мај 1917 година, Султан-Галиев учествувал на Серуската муслиманска конференција во Москва и бил избран во Серускиот муслимански совет создаден од него. Во јули истата година, заминал во Казањ, каде го запознал Муланур Вакситов, со кого помогнал во формирањето на Муслиманскиот социјалистички комитет, со програма слична на онаа на болшевиците. Во ноември 1917 година, се приклучил на болшевичката фракција на Руската социјалдемократска работничка партија. По формирањето на Наркомнатс во јуни 1917 година, од Султан-Галиев било побарано да стане шеф на муслиманската секција. Во јануари 1918 година, под претседателство на Вакситов бил формиран Централниот комесаријат за муслимански прашања во Внатрешна Русија и Сибир (Муском), со султан-Галиев како претставник на Руската комунистичка партија. Тој бил назначен за претседател на Централниот муслимански воен колегиум кога бил основан во јуни 1918 година. Пишувал за Животот на националностите. Мустафа Сафи бил негов секретар. Во Муском, султан-Галиев се сретнал и со Исмаил Фирдевс, кримски Татар револуционер кој станал еден од неговите најблиски идеолошки следбеници и јавни поддржувачи.

Во декември 1917 година, како одговор на обвинувањата на некои Татари дека го предал својот народ на болшевиците, Султан-Галиев напишал објаснување за неговата одлука дека ќе се придружи на болшевиците:Сега преминувам на мојата соработка со болшевиците. Јас ќе го кажам следново: со нив се дружам не од сокофанзија. Љубовта кон мојот народ, која е својствено во мене, ме привлекува кон нив. Одам кај нив не со цел да ја предадам нашата нација, не за да и ја испијам крвта. Не! Не! Одам таму бидејќи со целиот мој дух верувам во исправноста на каузата на болшевиците. Го знам ова; тоа е мое убедување. Така, ништо нема да го отстрани од мојата душа. Разбирам дека само некои од болшевиците можеа да го спроведат она што било ветено на почетокот на револуцијата. [Но] само тие ја прекинаа војната. Само тие се стремат да ја пренесат судбината на народностите во свои раце. Само тие открија кој ја започна светската војна. Што не ме води до нив? Тие исто така му објавија војна и на англискиот империјализам, кој ги угнетува Индија, Египет, Авганистан, Персија и Арабија. Тие се и оние кои кренаа оружје против францускиот империјализам, кој ги поробува Мароко, Алжир и другите арапски држави во Африка. Како да не отидам кај нив? Гледате, тие ги прогласија зборовите кои никогаш не биле искажани од создавањето на светот во историјата на руската држава. Апелирајќи до сите муслимани од Русија и од Истокот, тие најавија дека Истанбул мора да биде во рацете на муслиманите. Тие го направија тоа додека англиските трупи, заземајќи го Ерусалим, апелираа до Евреите со зборовите: „Соберете се брзо во Палестина, ние ќе ви направиме европска држава“.

Револуција десно|мини| Фотографија заедно со неговата втора сопруга Фатима Ерзина во 1919 година. За време на Граѓанската војна, тој бил активен во организирање на одбраната на Казањ од Белата Армија во август 1918 година и ликвидирање на опозицијата откако тие биле протерани. Исто така, бил клучен во обезбедувањето дека башкирскиот народ, предводен од Зеки Велиди Тоган, се приклучил на болшевичката страна што го ослабнало воениот потенцијал на војската на Колчак. Неговото познавање за националните движења на Истокот му ја донела довербата на Сталин и други високо поставени партиски и владини фигури. Султан-Галиев извршил многу задачи по лична наредба на Сталин. Во април 1919 година, тој повторно бил избркан на Источниот фронт со цел да помогне во зајакнувањето на моралот на татарската 21-ва дивизија во Малмиж, откако пролетната офанзива на Колчак ја принудила Црвената армија да го напушти Ижевск на Белците. Во јуни 1919 година, бил испратен во Казањ по барање на локалната болшевичка администрација за да помогне во решавањето на националното прашање меѓу Татарите, но набрзо бил повикан во Москва од Ленин за да работи на прашањето за националноста во Наркомните до 1922 година.

Теорија Султан-Галиев бил застапник на она што денес се смета за дел од економската и политичката школа која се врти околу теоријата на зависност. Неговиот став дека пролетаријатот на империјалистичкото јадро, заедно со својата буржоазија, ќе продолжила да ги потиснува „работниците на Истокот“ откако ќе се извршила социјалистичка револуција во јадрото може да се види во неговиот говор за време на деветтата конференција на партискиот комитет на Татарската област:

Ако успее револуцијата во Англија, пролетаријатот ќе продолжи да ги угнетува колониите и да ја спроведува политиката на постоечката буржоаска влада; бидејќи е заинтересирана за експлоатација на овие колонии. За да го спречиме угнетувањето на работниците од Истокот, мораме да ги обединиме муслиманските маси во комунистичко движење кое ќе биде наше и самостојно.

-Мирсаид Султан-Галиев, 1923 година

Горенаведениот „цитат“ е извадок од говорот кој што му се припишува на Султан-Галиев. Ова било изразено на конференција на која самиот Султан-Галиев (веќе исклучен од партијата) не учествувал.

Султан-Галиев сметал и дека во рамките на една империја, оние региони кои што биле освоени или колонизирани требале да бидат приоритетни или да работат заедно за време на револуцијата, наместо да има само револуција ограничена само на суштинските земји. Причината за ова била тоа што револуцијата требала да се случи на изолиран начин, империјалистичка земја лесно можела да ги искористи ресурсите на своите колонии за да ги победи сите револуционерни движења. Меѓутоа, ако движењето било координирано со движењата во колониите или освоените провинции, шансите за успех на револуцијата се зголемувале, бидејќи способностите на бранителката да ги искористува и да ги искористи ресурсите на своите колонијални имоти биле значително ослабени, ако не и целосно исчезнати. Султан-Галиев дал и примери за неуспехот на Спартакистичкото востание и Унгарската Советска Република.

Галиев ги проширил своите критики на колонијализмот и навел дека го користеле колонијализмот и на Америка, каде ги осудил американските акции против домородните народи на Америка.

Кога би можело да се пресмета степенот на експлоатација на Истокот од страна на западниот капитал, и во врска со тоа, неговото индиректно учество во појавата на моќта на европската и американската буржоазија кои го експлоатираат и продолжуваат да го експлоатираат, тогаш би виделе дека лавовски дел од материјалното и духовното богатство на „белците“ е украден на сметка на стотиците и на крвта на истокот и на нас. милиони работнички маси „домородци“ од сите бои и раси. Беше неопходно десетици милиони домородци од Америка и Африка да исчезнат и богатата култура на Инките да биде целосно избришана од лицето на земјата за да може да се формира современата „слободољубива“ Америка, со нејзината „космополитска култура“ на „прогрес и технологија“. Гордите облакодери на Чикаго, Њујорк и други градови се изградени врз коските на „црвенокожите“ и црнците измачувани од нечовечки сопственици на плантажи и врз урнатините на уништените градови на Инките што пушат.

— Мирсаид Султан-Галиев