Руска окупација на Крим — термин со кој се означува руското заземање на Кримскиот Полуостров од територијата на Украина и создавање на Автономна Република Крим, која се приклучила кон составот на Руската Федерација.
На 27 февруари 2014 година, необележани руски војници биле распоредени на полуостровот Крим со цел да ја одземат контролата од Украина, започнувајќи ја Руско-украинската војна. Оваа воена окупација, која украинската влада смета дека е започната на 20 февруари, ги поставила темелите за руската анексија на Крим на 18 март 2014 година. Под Русија, Украинската автономна Република Крим била заменета со руската Република Крим, иако легитимитетот на втората делумно не е признат на меѓународно ниво.
Окупацијата започнала за време на Украинската револуција на достоинството, која го соборила прорускиот претседател Виктор Јанукович. Руските специјални сили без ознаки ја презеле контролата врз владините згради на Крим, ги опколиле украинските воени бази и го блокирале полуостровот. Била поставена проруска влада и бил одржан референдум за статусот на Крим под окупација. Според властите инсталирани од Русија, резултатот бил во корист на приклучување кон Русија. Така, Русија го анектирала Крим на 18 март 2014 година, реорганизирајќи го како руска република и претворајќи го Севастопол во руски федерален град.
Од почетокот на руската инвазија на Украина во февруари 2022 година, Русија го користела Крим како основа од која може да ја нападне копнена Украина. Украинската војска одговорила со напади врз руските сили на Крим. Еден од предусловите на Русија за ставање крај на инвазијата е признавањето на рускиот суверенитет на Крим, додека една од целите на Украина е да ја ослободи територијата и со воени средства доколку е потребно.
Историја мини| Блокадата на воените единици на вооружените сили на Украина за време на заземањето на Крим од страна на Русија во февруари-март 2014 година Ноќта меѓу 26 и 27 февруари 2014 година, руските специјални сили го зазеле и блокирале Врховниот совет на Крим и Советот на министри на Крим. Руските сили за кои се смета дека се „кримска милиција“ зазеле други административни згради, аеродроми во Симферопол и Севастопол, комуникациски објекти, масовни медиуми итн. на 25 мај 2014 година – на денот на претседателските избори во Украина. Во исто време, сомнително било присуството на кворум, бидејќи на медиумите не им било дозволено да присуствуваат на состанокот. Рускиот диверзант Игор Гиркин, во етерот на една од руските телевизиски програми, признал дека пратениците на Врховната Рада на Автономната Република Крим гласале за одлуката за одвојување на Крим од Украина и дека биле насилно избркани од таканаречената „милиција“, а тој лично бил еден од „војничките команданти“. Наскоро, датумот на референдумот бил двапати променет: прво се преместил на 30 март, а потоа на 16 март. Се променила и формулацијата на прашањето – наместо проширување на автономијата, се работело за приклучување кон Русија. Всушност, и двете алтернативни прашања биле формулирани на таков начин што ја исклучувале припадноста на Крим кон Украина. Во исто време, според украинското законодавство, бидејќи Украина е унитарна држава, прашањето за одвојување на регионот може да се реши само на национален референдум. Со оглед на тоа, уште пред одржувањето на референдумот, лидерите на Австралија, Канада, Европската Унија, Обединетото Кралство, САД и многу други го сметале за нелегален, а неговите резултати неважечки.
На 27 февруари, необележаните руски сили маскирани како вооружени проруски поединци ги зазеле Автономната Република Крим и Севастопол, при што руските специјални сили ја зазеле зградата на Врховниот совет на Крим и зградата на Советот на министри во Симферопол. Над овие згради биле подигнати руски знамиња , а надвор од нив биле подигнати барикади. Руските сили, исто така, окупирале и неколку локалитети во Херсонската Област на Арабат Спит, кој географски е дел од Крим.
Додека „малите зелени човечиња“ ја окупирале зградата на парламентот на Крим, парламентот одржал итна седница. Тој гласал за укинување на владата на Крим и замена на премиерот Анатолиј Могилов со Сергеј Аксјонов.Crimea sets date for autonomy vote amid gunmen, anti-Kiev protests, (27 February 2014). Аксјонов припаѓал на партијата Руско единство, која на последните избори добила 4% од гласовите. Според Уставот на Украина, премиерот на Крим го именува Врховниот совет на Крим во консултација со претседателот на Украина. Crimean parliament to decide on appointment of autonomous republic's premier on Tuesday, Interfax Ukraine (7 November 2011). The new prime minister is the leader of Russian Unity, Ukrayinska Pravda (27 February 2014). И Аксјонов и спикерот Владимир Константинов изјавиле дека го гледаат Виктор Јанукович како де јуре претседател на Украина, преку кој можеле да побараат помош од Русија.
Парламентот, исто така, гласал за одржување референдум за поголема автономија закажан за 25 мај. Војниците ги прекинале сите комуникации на зградата и ги зеле телефоните на пратениците додека влегувале. Ниту една независна новинарка не била дозволена да влезе во зградата додека се гласало. Некои пратеници изјавиле дека им се заканувале и дека се гласало за нив и за други пратеници, иако тие не биле во собраниската сала. „Интерфакс-Украина“ објавил „невозможно е да се открие дали сите 64 членови на 100-члениот законодавен дом кои биле регистрирани како присутни при гласањето за двете одлуки или дали некој друг ги користел пластичните гласачки картички на некои од нив“, бидејќи поради вооружената окупација на парламентот не било јасно колку пратеници биле присутни.Number of Crimean deputies present at referendum resolution vote unclear, Interfax-Ukraine (27 February 2014).
Шефот на Одделот за информации и анализа на парламентот, Олга Сулникова, им се јавила на новинарите од внатрешноста на парламентарната зграда и им кажала дека 61 од пријавените 64 пратеници гласале за резолуцијата за референдумот, а 55 за резолуцијата за разрешување на Владата. Сепаратистот на Донечката Народна Република Игор Гиркин во јануари 2015 година изјавил дека членовите на парламентот на Крим биле држени под закана со оружје и биле принудени да ја поддржат анексијата. Овие акции веднаш биле прогласени за незаконски од украинската привремена влада.
Истиот ден, повеќе војници во неозначени униформи, потпомогнати овој пат од, како што изгледало, местната полиција за немири Беркут (како и руските војници од 31-та одделна воздушно-десантна ударна бригада облечени во униформи на Беркут), воспоставиле безбедносни контролни пунктови на Перекопскиот Провлак и полуостровот Чонгар, кои го одвојуваат украинскиот полуостров од Украина. За неколку часа, Украина била отсечена од Крим. Набргу потоа, украинските телевизиски канали станаале недостапни за гледачите на Крим, а некои од нив биле заменети со руски станици.
На 1 март 2014 година, Аксјонов изјавил дека ќе изврши контрола врз сите украински воени и безбедносни инсталации на полуостровот. Тој, исто така, побарал од Путин „помош за обезбедување мир и спокојство“ на Крим. Путин веднаш добил овластување од Советот на Федерацијата на Русија за руска воена интервенција во Украина се додека „не се нормализира политичко-социјалната ситуација во земјата“. Council of the Federation: Russia may introduce troops into Crimea. Ukrainska Pravda. 1 March 2014. Брзиот маневар на Путин поттикнало протести на дел од руската интелигенција и демонстрации во Москва против руската воена кампања на Крим. До 2 март, руските трупи кои се движеле од поморската база на земјата во Севастопол и засилени со војници, оклопи и хеликоптери од континентална Русија извршиле целосна контрола над Кримскиот Полуостров. Руските трупи дејствувале на Крим без ознаки. На 3 март тие ја блокирале јужната поморска база.
На 4 март, украинскиот Генералштаб соопштил дека има единици на 18-та моторизирана стрелачка бригада, 31-та воздушна ударна бригада и 22-та бригада Спецназ распоредени и дејствуваат на Крим, наместо персоналот на руската Црноморска флота, што ги прекршило меѓународните договори потпишани од Украина и Русија. На прес-конференција истиот ден, рускиот претседател Владимир Путин изјавил дека Русија нема планови за анексија на Крим. Тој исто така рекол дека нема планови за инвазија на Украина, но дека може да интервенира доколку им се закануваат на Русите во Украина. Ова било дел од моделот на јавно негирање на тековната руска воена операција.
Бројни медиумски извештаи и изјави на украинската и странската влада го забележале идентитетот на необележаните војници како руски војници, но руските официјални лица го прикривале идентитетот на нивните сили, тврдејќи дека тие се местни единици за „самоодбрана“ над кои немале овластувања. Уште на 17 април, рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров изјавил дека нема „прекумерно руски војници“ во Украина. На истата прес-конференција, Путин за полуостровот изјавил дека „единствено самите граѓани, во услови на слободно изразување на волјата и нивната безбедност можат да ја одредат својата иднина“. Путин подоцна признал дека наредил „да се работи за враќање на Крим во Русија“ уште во февруари. Тој, исто така, признал дека на почетокот на март имало „тајни анкети на јавното мислење“ одржани на Крим, кои, според него, пријавиле огромна поддршка од народот за присоединување на Крим во Русија.
Русија на крајот го признал присуството на своите трупи. Министерот за одбрана Сергеј Шојгу изјавил дека воените акции на земјата на Крим ги презеле силите на Црноморската флота и се оправдани со „закана по животите на цивилите на Крим“ и опасност од „преземање на руската воена инфраструктура од екстремисти “. Украина се пожалила дека со зголемувањето на присуството на војниците на Крим, Русија го прекршила договорот според кој имала седиште на нејзината Црноморска флота во Севастопол и го нарушувала суверенитетот на земјата. Соединетите Американски Држави и Обединетото Кралство ја обвиниле Русија дека ги прекршила условите од Будимпештанскиот Меморандум за безбедносни гаранции, со кој Русија, САД и Велика Британија ја потврдиле својата обврска да се воздржат од закана или употреба на сила против територијалниот интегритет или политичката независност на Украина. Руската влада изјавила дека Меморандумот од Будимпешта не се применува поради „околностите што произлегуваат од дејството на внатрешни политички или социо-економски фактори“. Во март 2015 година, пензионираниот руски адмирал Игор Касатонов изјавил дека според неговите информации распоредувањето на руската војска на Крим вклучувало шест слетувања на хеликоптери и три слетувања на IL-76 со 500 луѓе.
Припојување мини| Украински контролен пункт во Каланчак, кој влегува во Херсонската област од Крим окупиран од Русија. На 16 март 2014 година, Русија одржала референдум за статусот на Крим, каде што, според официјалните руски податоци, 96,77% од жителите на (Автономна) Република Крим и градот Севастопол гласале за повторно обединување на соодветните територии со Руската Федерација. На 17 март, Врховната Рада на Автономната Република Крим ја прогласила независноста на Република Крим, а на 18 март, во салата Георгиевски на Кремљ, претседателот на Русија Владимир Путин, заедно со самопрогласениот претседавач на Советот на министри на Автономната република на Крим, Сергеј Аксјонов, Врховната Рада на Автономната Република Крим Владимир Константинов и самопрогласениот градоначалник на Севастопол Алексеј Чалиј, потпишале Договор за припојување на Република Крим кон територијата на Русија. На 21 март, Советот на Федерацијата усвоил закон за ратификација на Договорот од 18 март и закон за формирање на нови субјекти на федерацијата - Република Крим и федералниот град Севастопол, обезбедувајќи припојување на овие региони кон Русија.