Во 1932-1933 година, вештачки создаден глад, познат како Гладомор, убил помеѓу 3,3 и 5 милиони луѓе во Украинската Советска Социјалистичка Република (како дел од Советскиот Сојуз),; : "One demographic retrojection suggests a figure of 2.5 million famine deaths for Soviet Ukraine. This is too close to the recorded figure of excess deaths, which is about 2.4 million. The latter figure must be substantially low, since many deaths were not recorded. Another demographic calculation, carried out on behalf of the authorities of independent Ukraine, provides the figure of 3.9 million dead. The truth is probably in between these numbers, where most of the estimates of respectable scholars can be found. It seems reasonable to propose a figure of approximately 3.3 million deaths by starvation and hunger-related disease in Soviet Ukraine in 1932–1933"; ; ; ; : "Still, the researchers have been unable to come up with a firm figure of the number of victims. Conquest cites 5 million deaths; Werth from 4 to 5 million; and Kul'chyts'kyi 3.5 million."; : "The data of V. Tsaplin indicates 2.9 million deaths in 1933 alone."; вклучени во вкупно 5,5-8,7 милиони убиени од поширокиот советски глад 1930-1933 година. Најмалку 3,3 милиони етнички Украинци загинале како резултат на гладот во СССР. Научниците сè уште дебатираат дали намерата била да умрат од глад милиони Украинци или не.

Додека научниците се во консензус дека причината за гладот била предизвикана од човекот, темата останува значајно прашање во модерната политика со историчарите кои спорат дали советската политика ќе потпадне под правната дефиниција за геноцид. Поточно, научната дебата за прашањето се фокусира на тоа дали Гладомор бил намерен или не и затоа претставува геноцид според Конвенцијата за геноцид.: "Historians of Ukraine are no longer debating whether the Famine was the result of natural causes (and even then not exclusively by them). The academic debate appears to come down to the issue of intentions, to whether the special measures undertaken in Ukraine in the winter of 1932–33 that intensified starvation were aimed at Ukrainians as such." Општо земено, руските историчари генерално сметаат дека Гладомор не претставувал геноцид. Меѓу украинските историчари општо мислење е дека тоа навистина претставува геноцид. Западните историчари имаат различни гледишта. Повеќето научници кои го отфрлаат аргументот дека државната политика во однос на гладот била геноцидна, не го ослободуваат Јосиф Сталин или советскиот режим како целина од вината за смртните случаи од глад и сè уште ги гледаат таквите политики како на крајот криминални по природа.

Од 2006 година, украинската влада барала признавање на Гладомор како геноцид,: "On 28 November 2006, the Parliament of Ukraine, with the president's support and in consultation with the National Academy of Sciences, voted to recognize the Ukrainian Famine of 1932–33 as a deliberate act of genocide against the Ukrainian people ("Zakon Ukrainy pro Holodomor"). A vigorous international campaign was subsequently initiated by the Ministry of Foreign Affairs to have the United Nations, the Council of Europe, and other governments do the same." и, од 2023 година, 34 земји и Европската унија го признале Гладомор како геноцид.

Научни позиции

Рафаел Лемкин Рафаел Лемкин, кој го измислил терминот „геноцид“ и ја иницирал Конвенцијата за геноцид, напишал дека уништувањето на украинската нација „е класичен пример за советскиот геноцид, најдолгиот и најобемниот експеримент во русификацијата, имено, истребувањето на украинската нација“. Лемкин изјавил дека се состои од четири чекори:

Истребување на украинската национална елита, „мозокот на нацијата“, што се случил во 1920, 1926 и 1930-1933 година Ликвидација на Украинската автокефална православна црква, „душата на нацијата“, која се случила помеѓу 1926 и 1932 година и за време на која биле убиени 10.000 нејзини свештеници. Лемкин истакнал дека пред ликвидацијата, на Црквата и била понудена можност да се приклучи на Руската патријаршија, што Лемкин тврди дека „укажува дека единствената цел на оваа акција била русификацијата“. Истребување на значителен дел од украинското селанство како „чувари на традициите, фолклорот и музиката, националниот јазик и литература и националниот дух“ (самиот Гладомор) Населување на територијата со други националности со намера да се мешаат Украинците со нив, што на крајот ќе доведе до распаѓање на украинската нација.

Роберт Конквест Во 1986 година, британскиот историчар Роберт Конквест ја објавил Жетвата на тагата: советската колективизација и теророт-глад, која ја опфаќала колективизацијата на земјоделството во Украина и на другите места во Советскиот Сојуз под раководство на Сталин во 1929-1931 година и како резултат на гладот, во кој милиони селани умреле поради глад, логор и труд и убиства. Во оваа книга, Конкест го поддржал ставот дека гладот бил планиран чин на геноцид. Според историчарите Стивен Виткрофт и Р. В. Дејвис, „Освојувањето смета дека Сталин сакал глад... и дека украинскиот глад бил намерно нанесен.“

Во интервју за Радио Слободна Европа во 2006 година, Конквест изјавил дека Гладомор требал да се препознае како напад врз украинскиот народ, но не требало целосно да се обвинува рускиот народ. Тој изјавил: Мислам дека зборот геноцид како таков не е многу корисен. Кога велам ако сакаш да го користиш, можеш, но тој е измислен за прилично различни цели. Можам да видам дека проблемот е во тоа што имплицира дека некој, некоја друга нација или голем дел од неа го правела тоа, дека нацистите се повеќе или помалку вмешани, тие се Германци. Но, мислам дека ова не е вистина - тоа не беше руска вежба, напад врз украинскиот народ. Но, тоа беше дефинитивен напад врз нив, бидејќи тие беа дискриминирани.“

Џејмс Мејс

Професорот по политички науки, Џејмс Мејс, му помогнал на британскиот историчар Роберт Конквест да ја заврши книгата „Жетвата на тагата“, а потоа бил единствениот американски историчар кој работел на украинскиот глад и првиот што категорично го нарекол геноцид. Во својата статија од 1986 година „Глад предизвикан од човекот од 1933 година во Советска Украина“, Мејс напишал:За Украинците гладот се согледува како најстрашниот дел од конзистентната политика спроведена против нив: уништување на нивната културна и духовна елита која што започнала со судењето на Сојузот за ослободување на Украина, уништувањето на официјалното украинско крило на Комунистичката партија и уништувањето на нивната социјална основа на селата. Против нив гладот се чини дека бил дизајниран како дел од кампањата за нивно уништување како политички фактор и како општествен организам.Мејс, персонален директор на американската Комисија за глад во Украина, составил Извештај до Конгресот од 1988 година, во кој изјавил дека, врз основа на анегдотски докази, Советите намерно ги спречиле Украинците да ги напуштат регионите погодени од глад; ова подоцна било потврдено со откривањето на тајниот декрет на Сталин од јануари 1933 година, „Спречување на масовниот егзодус на селаните кои гладуваат“, ограничувајќи го патувањето на селаните откако „во Кубан и Украина започнал масовниот одлив на селани „за леб““, дека „како одливот од Украина минатата година, бил организиран од непријателите на советската моќ“. Роман Сербин го нарекол овој документ едно од главните откритијата за геноцидот. Еден од деветнаесетте главни заклучоци од Извештајот до Конгресот бил дека „Јозеф Сталин и оние околу него извршиле геноцид врз Украинците во 1932-1933 година“.

Во неговиот труд наречен „Дали украинскиот геноцид е мит?“, Мејс дополнително тврдел дека Гладомор претставува геноцид. Меѓу доказите, тој го навел писмото напишано од Сталин до Лазар Каганович на 11 септември 1932 година, пред Каганович и Вјачеслав Молотов да бидат назначени за шефови на специјалните комисии за да ги надгледуваат набавките на жито во Украина и Кубан (област што во тоа време се сметала за населена најмногу со етнички Украинци), во кое Сталин го повикал Каганович да ја принуди Украина на целосна согласност.

Џон Арчибалд Гети Историчарот Џон Арчибалд Гети напишал критика на Жетвата на тагата и на тврдењето на Роберт Конкест дека гладот претставува геноцид. Во оваа критика, Гети навел дека заклучокот за измислениот глад е примамлив, но дека е слабо поткрепен со докази. Додека Гети пишува дека заклучувањето на геноцидот барало многу опширно толкување на доказите, тој наведува и дека Сталин, сепак, бил најодговорниот ентитет за катастрофата. Гети ја навел улогата на Сталин како главен поддржувач и на тврдокорната колективизација и на прекумерните барања од селанството.

Гети ја довел во прашање проценката за бројот на загинати од околу пет милиони Украинци претставена во Жетвата на тагата како многу превисок, наведувајќи ги многу пониските демографски проценки од Стивен Виткрофт, Барбара Андерсон и Брајан Силвер и забележал дека сериозноста на гладот варирала во голема мера помеѓу локалните региони на Украина. Гети дополнително сметал дека книгата не дала убедлив мотив за геноцид и дека другите објаснувања за гладот подобро одговараат на доказите отколку на тезата за намерен геноцид. Тој укажал на фактот дека моќта на Сталин не била апсолутна во текот на овие години на неговото владеење, и дека имал ограничена де факто контрола врз локалните бирократи, при што многу од наредбите на Кремљ во врска со колективизацијата во ова време биле субвертирани или игнорирани на пониските нивоа на синџирот на команда; во некои региони, локалните бирократи ги надминале барањата на Сталин за експропријација на кулаците, додека во други, барањата на Сталин за експропријација биле игнорирани и прекршени. Дополнителлно, дури и самите планови на Сталин во овој временски период честопати биле нејасни и подложни на постојани промени, што дополнително ја зголемиле конфузијата меѓу ниската бирократија и селанството. Во некои области, фармите биле колективизирани, потоа деколективизирани, а подоцна повторно колективизирани во рок од помалку од една година. Гети, исто така, го припишал неуспехот на советските власти да го ублажат гладот, откако сфатиле дека тоа трае, на паранојата на Сталин и хаотичното одлучување. Гети напишал дека реакцијата на Сталин на гладот помеѓу 1932-1933 година е слична на неговата реакција на германската инвазија на Советскиот Сојуз од 1941 година во операцијата Барбароса. Според Гети, и двете ситуации биле обележани со одложувањата на централната власт за адекватен одговор на кризата. Гети сметал дека овие одложувања произлегле од интензивната недоверба на Сталин дури и кон неговите сопствени советници, а не од пресметаниот, намерен напор за продолжување на кризите.

Марк Таугер Марк Таугер, професор по историја на Универзитетот во Западна Вирџинија, навел дека жетвата во 1932 година била за 30-40% помала отколку што било наведено во официјалната статистика. Изјавил дека било тешко да се прифати гладот „како резултат на набавките на жито во 1932 година и како свесен чин на геноцид“, но дека „режимот сè уште е одговорен за лишувањето и страдањето на советското население во раните 1930-ти“, и „ако нешто, овие податоци покажуваат дека ефектите од [колективизацијата и присилната индустријализација] биле полоши отколку што се претпоставувало.“