Саиго Такамори ( ; 23 јануари 1828 – 24 септември 1877) бил јапонски самурај и политичар кој бил една од највлијателните личности во јапонската историја. Тој одиграл клучна улога во Обновата на Меиџи, со која бил соборен шогунатот Токугава во 1868 година, а потоа служел во новата влада на Меиџи. Сепак, подоцна се разочарал од насоката на новиот режим и го предводел бунтот Сацума во 1877 година, во кој бил убиен.
Роден бил во ниско рангирано самурајско семејство во доменот Сацума, Саиго се искачил на истакнато место како слуга на Шимазу Наријакира, даимјо на Сацума. Тој бил вклучен во националната политика во градот Едо (денешен Токио) и Кјото, залагајќи се за шогунална реформа и посилна царска улога. По смртта на Наријакира, Саиго бил протеран двапати, прво во Амами Ошима, а потоа во построгата Окиноерабуџима. Во тие периоди, ги развил своите политички и филозофски идеи. Бил помилуван, а потоа одиграл клучна улога во создавањето на алијансата Сачо помеѓу Сацума и доменот Чошу. Саиго командувал со царските сили и преговарал за бескрвно предавање на замокот Едо.
Во владата на Меиџи, Саиго првично имал значајни позиции, вклучувајќи ја и функцијата командант на царската гарда, и бил вклучен во големи реформи како што е укинувањето на системот хан. Тој бил централна фигура во привремената влада за време на мисијата Ивакура. Во 1873 година, тој поднел оставка од владата поради несогласувања во политиката, особено поради отфрлањето на неговиот предлог за мисија во Кореја (Сеиканрон). Саиго се вратил во родната Кагошима, станал водач на незадоволните самураи кои се кренале против централната влада во бунтот Сацума. И покрај почетните успеси, бунтот бил задушен од бројно и технолошки супериорната царска јапонска армија. Саиго загинал во последната битка кај Широјама.
По смртта, Саиго стекнал легендарен статус. Тој често се нарекува „последниот вистински самурај“, и е популарна и романтизирана фигура во Јапонија. Неговиот живот и смртта се тема на бројни книги, филмови и уметнички прикази, одразувајќи ја трајната фасцинација со неговиот лик и неговата комплексна улога во транзицијата на Јапонија од феудализам во модерна држава. Иако историските извештаи се различни во врска со неговите постапки и мотиви, Саиго Такамори е нашироко сметан за симбол на самурајската доблест, искреност и трагичен хероизам.
Ран живот и кариера во Сацума Саиго Такамори (име Кокичи, подоцна Такамори; уметничко име Наншу) бил роден во Каџија-чо, Кагошима, градот замок на доменот Сацума, на 23 јануари 1828 година. Неговото семејство било самурајско од низок ранг (кошогуми), и се соочило со финансиски тешкотии. Семејството Саиго било големо, со шеснаесет членови, вклучувајќи ги родителите на Саиго, бабите и дедовците, неговите шест помлади браќа и сестри, и семејството на помладиот брат на неговиот татко. Таткото на Саиго, Кичибеи, бил началник на дивизија во државната каса на доменот одговорен за оданочување, релативно ниска позиција на самурај. Неговата мајка, Маса, била ќерка на локален самурај.
Образованието на Саиго се одвивало во рамките на уникатниот двостепен систем на Сацума. Тој посетувал училиште наречено гоџу, кое ставало акцент на боречките вештини, групната солидарност и рудиментарното образование, всадувајќи конфуцијански вредности како што се лојалност, должност и чест. На тринаесет или четиринаесет години, тој претрпел сериозна повреда на десната рака во расправија со друг самурај, што го попречило неговото тренирање боречки вештини, и наводно го навело повеќе да се фокусира на науката. Тој исто така ја посетувал академијата, Зошикан, која се фокусирала врз конфуцијанските класици. Додека Зошикан го следел ортодоксното училиште на Џу Си за неоконфуцијанството, Саиго се заинтересирал за учењето Ојомеи (Ванг Јангминг) кое е поактивно ориентирано, особено преку синкретичките учења на Сато Исаи. Подоцнежната филозофија на Саиго, која нагласува искреност, доблесно дејствување и директна врска со рајот, во голема мера се потпирала врз идеите на Сато Исаи.
Во 1844 година, на шеснаесетгодишна возраст, Саиго започнал да работи како помошник службеник во окружната канцеларија (кори бугјошо). Неговите должности вклучувале инспекција на земјоделски села, надзор на службеници, поттикнување на земјоделско производство и собирање даноци. Ова искуство го направило длабоко свесен за тешкотиите на селаните и за осакатувачките даночни давачки во доменот, поттикнувајќи доживотна грижа за нивната благосостојба. Во 1856 година, Саиго тврдел дека корупцијата на службениците и губењето на самопочитта кај локалните администратори (честопати гоши, или рурални самураи) се главните причини за страдањето на селаните. Тој се залагал за враќање на гордоста и моралот на овие администратори како клуч за добронамерно управување. Годината 1852 била особено тешка за Саиго: тој стапил во договорен брак со Иџуин Суга, кој бил раскинат две години подоцна, а двајцата негови родители починале во рок од неколку месеци, оставајќи го него како глава на осиромашеното семејство.
Искачување до национална слава мини|Постхумен портрет, слика на Ишикава Шизумаса Влегувањето на Саиго во националната политика започнало на почетокот на 1854 година, кога бил унапреден од помошник службеник во придружник на даимјо од Сацума, Шимазу Наријакира. Тој бил избран да го придружува Наријакира на неговото двегодишно патување до шогуналната престолнина Едо (денешен Токио). Точните причини за ненадејното унапредување на Саиго денес се мистерија, бидејќи нема докази за претходна врска меѓу него и Наријакира. По пристигнувањето во Едо, Наријакира го назначил Саиго за свој градинар (онивабан), безопасна позиција што му дозволувала на Саиго слободно да патува, пренесувајќи тајни пораки од Наријакира до други даимјо и политички личности без да предизвика сомнеж кај шогуналните шпиони.
Наријакира станал даимјо во 1851 година по крвав спор за наследување познат како Ојура вознемирување (Ојура Содо), во кој го надминал отпорот од својот татко Нариоки, конкубината на Нариоки, Ојура, и моќниот старешина на доменот Зушо Хиросато. Наријакира бил прогресивен и амбициозен лидер, заинтересиран за западното учење и технологија, и решен да го зголеми влијанието на Сацума во националните работи. Саиго станал доверлив човек и советник на Наријакира. Тој бил длабоко импресиониран од учењето на Мито, школа на мисла која нагласувала почит кон царот и протерување на странците (соно џои), особено преку неговите интеракции со научникот од Мито, Фуџита Токо.
Саиго активно работел во име на Наријакира во сложеното политичко маневрирање околу кризата со шогуналското наследување и потпишувањето договори со западните сили по пристигнувањето на адмиралот Метју Пери. Наријакира се залагал за Хитосубаши Кеики (подоцна Токугава Јошинобу) како наследник на бездетниот и болен шогун Токугава Иесада, и се спротивставил на Харисовиот договор. Посветеноста на Саиго кон Наријакира била голема; по смртта на единствениот преживеан син на Наријакира, Тораџумару, во 1854 година, Саиго прогласил дека бил спремен да умре за да го одмазди својот господар.
Ненадејната смрт на Наријакира во јули 1858 година бил катастрофален удар за Саиго. Со заминувањето на неговиот патрон, позицијата на Саиго станала несигурна. Ии Наосуке го решил спорот за наследување во корист на Токугава Иемочи и продолжил со потпишување договори, започнувајќи ја чистката Ансеи против неговите противници.
Прогонство и интелектуален раст Соочен со апсење при Ансејската чистка, Саиго се обидел да се самоубие во ноември 1858 година фрлајќи се во заливот Кагошима со монахот Гешо, кој исто така бил баран од шогунатот. Саиго бил спасен, но Гешо се удавил. За да го заштити од шогунатот, доменот Сацума официјално го прогласил Саиго за мртов и го протерал во Амами Ошима, оддалечен остров на островите Рјукју под контрола на Сацума. Тој живеел на Амами од почетокот на 1859 година до почетокот на 1862 година под лажното име Кикучи Генго. За време на ова прво прогонство, Саиго се оженил со локална жена, Аигана, со која имал две деца, син, Кикуџиро, и ќерка, Кикусо. Тој, исто така, ги подучувал локалните деца, и се занимавал со учење и калиграфија. Нашол утеха во природната убавина на островот и локалната култура, иако бил критичен кон експлоататорскиот монопол на шеќер на Сацума што ги осиромашил островјаните.
Саиго бил повикан во Сацума на почетокот на 1862 година по налог на Шимазу Хисамицу, помладиот полубрат на Наријакира, а сега владетел на Сацума. Хисамицу планирал да испрати војска во Кјото за да изврши притисок врз шогунатот за реформи. На Саиго не му се допаднала стратегијата, па спротивно на наредбите, отишол во Осака и Кјото за да се обиде да ги ограничи радикалните самураи кои биле желни за директна акција. Хисамицу, налутен од непослушноста на Саиго, го уапсил.
Во средината на 1862 година, Саиго повторно бил протеран, овој пат на уште пооддалечениот и посуров остров Окиноерабуџима, јужно од Амами. Првите шест месеци бил затворен во кафез на отворено, изложен на временските услови, при што здравјето му се влошило. Подоцна бил преместен во домашен притвор преку интервенција на локалните службеници, особено Цучимочи Масатеру, кој бил восхитен од неговиот карактер. За време на ова второ, потешко прогонство, Саиго се посветил на учење, калиграфија и подучување на локалните деца. Тој компонирал бројни песни кои ја одразувале неговата ситуација, лојалноста и концептот на рајот. Тој развил филозофија каде што доблесното дејствување, искреноста и исполнувањето на небесно одредената должност, дури и до смрт, биле од најголема важност. Овој период бил клучен за неговото интелектуално и духовно созревање.
Улога во реставрацијата на Меиџи мини|Портрет на Саиго во униформа на фелдмаршал, слика на Токонами Масајоши, 1887 година Саиго бил помилуван и отповикан од неговото второ прогонство кон почетокот на 1864 година. Политичката сцена драматично се променила: авторитетот на шогунатот ослабувал, а движењето соно џои добивало на интензитет, особено во доменот Чошу. Саиго првично бил испратен во Кјото, каде што одиграл клучна улога во инцидентот Кинмон од јули 1864 година, во кој силите на Сацума и Аизу го одбиле обидот на радикалите на Чошу да ја преземат контролата врз Царската палата.
И покрај улогата на Сацума во одбраната на интересите на шогунатот во Кјото, Саиго станувал сè повеќе убеден дека режимот на Токугава е неспособен да ја обедини Јапонија против заканата од западно вмешување. Неговите ставови биле значително под влијание на неговата средба со службеникот Кацу Каишу, кон крајот на 1864 година. Кацу го убедил Саиго дека шогунатот е осуден на пропаст и дека е потребна нова влада, можеби сојуз на моќни даимјо. Потоа Саиго одиграл клучна дипломатска улога во Првата експедиција на Чошу, каде што, како началник на штабот на шогуналните сили, преговарал за поблага спогодба со која се избегнала целосна војна и се зачувала силата на Чошу.
Овој потег ги поставил темелите за алијансата Сачо, таен воен пакт помеѓу Сацума и Чошу, склучен кон почетокот на 1866 година. Кога шогунатот започнал Втора експедиција на Чошу во средината на 1866 година, Сацума одбил да учествува, а силите на Чошу, модернизирани и добро водени, им нанеле понижувачки пораз на шогунските армии. Смртта на шогунот Иемочи и царот Комеи кон крајот на 1866 година и почетокот на 1867 година дополнително ја дестабилизирала политичката ситуација. Саиго, заедно со Окубо и Ивакура Томоми, работеле на обезбедување царски едикт за соборување на шогунатот.