Гиролит, со формула NaCa16(Si23Al)O60(OH)8·14H2O — редок силикатен минерал (основен натриум калциум силикат хидрат: NCSH, во цементната хемиска нотација) кој припаѓа на класата на филосиликати. Гиролитот често се поврзува и со зеолити. Најчесто се среќава како сферични или радијални формации во хидротермално изменети базалти и базалтни туфови. Овие формации можат да бидат стаклени, матни или фиброзни по изглед.
Гиролитот е познат и како централазит, глимер зеолит или гуролит.
Откривање и природна појава лево|мини|Сферични кафеави гиролитни кристали од каменоломот Лонавала, Индија Првпат минералот бил опишан во 1851 година при неговата појава во Стор на островот Скај, Шкотска, а името го добива од старогрчкиот збор за круг, guros (γῦρος), врз основа на кружната форма во која најчесто се среќава.
Минералите поврзани со гиролитот вклучуваат апофилит, окенит и многу други зеолити. Гиролитот се наоѓа во Шкотска, Ирска; Италија, Фарските Острови, Гренланд, Индија, Јапонија, САД, Канада и разни други места.
Појавување во стврдната цементна паста и бетон Гиролитот се споменува и како ретка фаза на калциум силикат хидрат (CSH) во учебниците по хемија на цемент со поедноставена формулација: Ca8(Si4O10)3(OH)4 · ~6 H2O, што е во согласност со општата формулација дадена погоре, но не ја зема предвид изоморфната супституција на еден атом на силициум со еден атом на алуминиум и еден атом на натриум во неговата кристална решетка. Гиролитот може да се формира на повисока температура во цементни кал од нафтени бунари што содржат мелени гранулирани згури од високи печки (GGBFS) активирани со алкали. Исто така, може да се формира во бетон на база на цемент CEM III изложен на алкално-силикатна реакција (ASR) на покачена температура.
Хидротермална синтеза Гиролитот може да се синтетизира во лабораторија или индустриски, со хидротермална реакција во температурен опсег од 150-250°C со реакција на CaO и аморфен SiO2, или кварц, во заситена пареа во присуство на соли на CaSO4 или без нив. На температура пониска од 150°C, брзината на реакција е многу бавна. На температура над 250°C, гиролитот рекристализира во 1,13 nm тоберморит и ксонотлит.
Гиролитот е исто така една од ретките фази откриени природно заедно со пектолитот со синхротронска дифракција на Х-зраци во хидротермална синтеза на цемент. Синтетичкиот гиролит има исто така голема специфична површина и би можел да влезе во индустриски апликации како апсорбер на масло. Глобуларните розети на гиролитот личат на оние на шликовитот, нов природен кристален CSH минерал карактеризиран во 2010 година, а исто така и на планинитот и родезит, други кристални ASR производи од истото семејство.
Наводи
Извори Anderson Thomas (1851) Description and analysis of gyrolite, a new mineral species. In: The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science, Vol. 1, 111–113. (PDF 239,5 kB)
Fleischer M. (1959) New mineral names. In: American Mineralogist, Vol. 44, 464–470 (PDF 444 kB; p. 7: Centrallasite = Gyrolite).
Категорија:Триклински минерали Категорија:Филосиликати 14 Категорија:Бетон Категорија:Цемент Категорија:Минерали на алуминиумот Категорија:Минерали на натриумот Категорија:Минерали на калциумот