мини|Јан III Собјески Јан III Собјески (; 17 август 1629 – 17 јуни 1696) бил крал на Полска и голем војвода на Литванија од 1674 до 1696 година. Тој е еден од најславните полски владетели, познат како воен гениј и „Спасител на Виена“ поради неговата клучна улога во поразот на Османлиите во 1683 година.
Рано живот и образование Роден е во замокот Олеско (денес во Украина) во аристократско семејство. Неговиот татко Јакуб Собјески бил кастелан на Краков, а преку мајка му Теофила Данилович бил во роднинска врска со познатиот хетман Станислав Жолкевски. Собјески добил солидно образование: студирал во Краковскиот колеџ, а потоа патувал низ Западна Европа, што било вообичаено за полската аристократија. Говорел повеќе јазици и бил заинтересиран за уметност, наука и воена стратегија.
Воена кариера пред крунисувањето Во времето на „Потопот“ (шведската инвазија на Полска во 1655–1660), Собјески првично се борел на страната на Швеѓаните, но брзо се префрлил на полска страна и станал важен командант. Се истакнал во битките против Швеѓани, Козаци, Татари и Руси.
Во 1668 година станал голем хетман на круната (врховен воен командант). Неговата голема победа дошла на 11 ноември 1673 година кај Хотин (Чоќим), каде што неговите сили поразиле османлиска војска. Оваа победа го направил национален херој.
Во 1665 година се оженил со француската вдовица Марија Казимира де ла Гранж д’Аркиен (позната како „Маришенка“), со која имал долга и страстна врска. Нивните писма се важни историски извори.
Избор за крал и владеење (1674–1696) По ненадејната смрт на кралот Михаил Вишњовецки во 1673 година, Собјески бил избран за крал во мај 1674 година (крунисан во 1676). Неговото владеење било исполнето со војни против Османлиите. Полска-Литванија била ослабена од претходните конфликти, но тој ја реорганизирал армијата, особено чувените крилати хусари.
Битката кај Виена (1683) – неговата најголема слава Најпознатиот момент во неговата кариера е ослободувањето на Виена од османлиската опсада. На 12 септември 1683 година, Собјески предводел здружена полско-австриско-германска војска (околу 80.000 војници) против огромна османлиска сила (над 130.000) предводена од Кара Мустафа-паша. Полските хусари го предводеле решавачкиот кавалериски јуриш, што довело до тотален пораз на Турците. Оваа битка се смета за една од пресвртните точки во европската историја – го стопирала османлиското напредување кон Средна Европа и го спасила христијанскиот Запад. Собјески бил нарекуван „Лавот од Северот“ и „Спасител на Европа“.
Подоцнежни години и смрт По Виена, продолжил со војни против Турците во рамките на Светата лига, но Полска не успеала да извлече големи територијални придобивки. Владеењето му било исполнето и со внатрешни проблеми: конфликти со благородништвото, финансиски тешкотии и влијанието на неговата амбициозна сопруга. Собјески бил покровител на уметноста и науката – ја изградил палатата Виланув кај Варшава.
Починал на 17 јуни 1696 година во Виланув од здравствени проблеми. По неговата смрт, династијата Собјески брзо изгубила влијание.
Категорија:Кралеви на Полска