Човечките штитови — законски заштитени лица, цивили или воени заробеници кои се принудени или доброволно се пријавуваат да ги одвратат нападите со зафаќање на просторот помеѓу воинствената страна и легитимната воена цел, а нивната употреба е забранета со Протокол I од Женевските конвенции и исто така претставува воено злосторство со специфична намера, како што било кодифицирано во Римскиот статут, кој бил усвоен во 1998 година.

Текстот на Римскиот статут на Меѓународниот кривичен суд забранува „искористување на присуството на цивил или друго заштитено лице за да се направат одредени точки, области или воени сили имуни на воени операции“.

Историски гледано, правото на вооружен конфликт се применувало само на суверени држави, додека немеѓународните конфликти биле регулирани од домашното право на засегнатата држава, а според сегашните услови на Римскиот статут, употребата на човечки штитови била дефинирана како воено злосторство само во контекст на меѓународен вооружен конфликт.

По завршувањето на Втората светска војна, немеѓународните вооружени конфликти станале почести, а водичот за обичајно меѓународно хуманитарно право сугерирал дека правилата што забранувале употреба на цивили како човечки штитови биле „веројатно“ вообичаени во немеѓународните вооружени конфликти, а развојот и примената на хуманитарното право во современото асиметрично војување моментално е дебатирано од страна на правните научници.

Историја Законите на војната претставувале клучен аспект од историјата на човечките штитови и овој збир закони го регулирале распоредувањето на насилство за време на вооружен конфликт, но е исто така инструмент што го користеле завојуваните страни за да ја утврдат легитимноста на моќта и формите на хумано насилство.

Законите на војната првпат почнале да ја развиваат разликата помеѓу воените и цивилните цели на Втората Хашка мировна конференција од 1907 година.

За време на Првата светска војна, концептот на тотална војна дозволувал повеќето дејствија што ја поддржувале воената војна, а во „тоталната војна“ таргетирањето на цивилите било дозволено, доколку тоа би поддржало воена цел за деморализација на непријателот, а бомбардирањето се сметало за прифатлив метод за постигнување на воена предност за победување на непријателскиот морал и поткопување на популарната поддршка за воените напори, додека раните обиди за заштита на цивилите како класа биле во голема мера неуспешни, а втората светска војна се водела и во рамките на концептот на тотална војна.

Женевските конвенции од 1949 година биле првите значајни заштити за цивилите во војна кои биле проширени со Дополнителните протоколи во 1977 година од кои Протоколот I барал нападите да бидат ограничени на воени цели, кои биле дефинирани како цели што даваат „ефикасен придонес кон воената акција“ каде што уништувањето на целта обезбедува „дефинитивна воена предност“ за напаѓачот.

Правна доктрина

Воената неопходност можела да ја оправда употребата на сила во одредени околности, кога постоела воена предност што можела да се добие со напад, а кога употребата на сила била прекумерна во однос на нејзината очекувана воена предност била непропорционална, што било забрането според меѓународното право.

Сепак ризикот за цивилите не ја спречувал воената акција, но принципот на пропорционалност барал да се преземат мерки на претпазливост со цел минимизирање на штетата врз овие заштитени лица, а оваа анализа вклучувала размислувања како дали околностите му дозволувале на напаѓачот да ја темпира воената акција за да го минимизира присуството на цивили на локацијата.

Според Римскиот статут, користењето на заштитени лица како штитови во меѓународен вооружен конфликт било злоено воено злосторство, а моментално се води дебата меѓу правните научници за тоа дали традиционалната анализа на пропорционалноста треба да се измени за да се земе предвид вината на актерите кои користеле човечки штитови за да добијат стратешка предност.

Во современото асиметрично војување станало тешко да се направи разлика помеѓу воените цели и цивилите, но државните актери сè уште се потпираат на традиционалните принципи кои претставувале предизвици кога се применувале во асиметрични конфликти, па така недржавните сили, како што се герилците и терористите, се криеле меѓу цивилното население и можеле да ја искористат оваа позиција за да започнат напади, а кога воената акција насочена кон овие неконвенционални борци резултирала со цивилни жртви, државните актери можеле да ги обвинат за смртните случаи непријателските сили кои користеле човечки штитови.

Пропорционална анализа на пропорционалноста

Некои научници, вклучувајќи ги Амнон Рубинштајн и Јанив Рознаи, тврделе дека употребата на човечки штитови требала да биде фактор при утврдувањето дали употребата на сила била оправдана според водечките принципи на разликување и пропорционалност и според нив, употребата на човечки штитови го поткопувало правото на напаѓачот на самоодбрана, бидејќи воената неопходност од самоодбрана морала да биде земена предвид во анализата на прекумерната сила.

Рубинштајн и Рознаи ја опишале оваа анализа како „пропорционална пропорционалност“ и тврделе дека нападот што би бил непропорционален требало да се смета за пропорционален, ако присуството на цивили се должел на неправедни дејствија на непријателот.

Тие го користеле терминот „спречена страна“ со цел да го опишат товарот што врз напаѓачката страна според нормите на меѓународното хуманитарно право.

Тие истакнале дека „напаѓачката страна“ традиционално бил синоним за агресорот, но дека честопати напаѓачот бил тој што „ја брани демократијата“ и дејствува во самоодбрана кога користи сила како одговор на претходен напад.

Даглас Фишер верувал дека зголемувањето на цивилните жртви што започнало со Виетнамската војна делумно се должело на зголемената употреба на „нелегални и перфидни“ тактики во современото војување, вклучително и употребата на цивили како човечки штитови и ја критикувал Хјуман рајтс воч за тоа што не ја вклучил доктрината за човечки штитови како фактор во анализата на прекумерната сила.

Доброволно и неволно На борците во меѓународен вооружен конфликт им било забрането да го користат присуството на цивили или други заштитени лица како човечки штитови за заштита од или одвраќање од воени операции.

Заштитените цивили кои биле користени како принудни човечки штитови од страна на незаконски борци не ги губеле своите основни права, а употребата на принудни човечки штитови не ја ослободувала другата страна од законските обврски да не ги таргетира заштитените цивили или да не нанесува прекумерна колатерална штета.

Доброволните човечки штитови можеле да се сметаат за „директни учесници во непријателства“, ако тие штителе целен персонал или имот што можело да се смета и за предавство. Меѓутоа, ако тие штитат заштитен персонал или имот, тие сепак можеле да го задржат својот заштитен статус, но оваа дискутирана област на обичајното меѓународно право сè уште не е кодифицирана.

Соединетите Американски Држави и Европската Унија се сметаат за главни извори на доброволни човечки штитови, па така во 2003 година, активисти за човекови права отпатувале во Багдад за да служат како човечки штитови и да протестираат против непопуларната инвазија на САД.

Исто така, во 2003 година, американската мировна активистка Рејчел Кори била згмечена до смрт од булдожер на израелската армија во Рафа, додека волонтирала во Меѓународното движење за солидарност како човечки штит за да се спречи рушењето на домовите во Палестина.

Тековни ограничувања на меѓународното хуманитарно право Иако Меѓународното хуманитарно право (МХП) забранувало напади врз заштитени цивили, сепак мерките на претпазливост што една сила морала да ги преземе пред напад останувале нејасно дефинирани, а пропорционалноста остала нејасен стандард што не поставувал предвидлив стандард за тоа кога воената акција против човечки штит би се сметала за законска.

Постои недостаток на спроведување, а зголемената улога на приватните актери и изведувачи на бојното поле претставувале дополнителни предизвици.

Американски закон За време на Американската граѓанска војна, Соединетите Американски Држави го усвоиле Либеровиот кодекс, кој од многу научници бил признат како прв детален кодекс што го регулирал однесувањето во војна.

Френсис Либер артикулирал рана верзија на принципот на пропорционалност дека цивилите не треба да бидат цел, но исто така не се имуни во сите околности.

Употребата на човечки штитови била забранета и дефинирана како воено злосторство од страна на неколку воени прирачници на САД и воедно вила дефинирана како злосторство судено од воена комисија според Законот за воени комисии од 2006 година.

Модерна тактика на војување Доколку воинствените напади се вршат во области каде што се користат човечки штитови што може да ја ослабне меѓународната и домашната поддршка преку експлоатација на повредените заштитени цивили, а за земјите кои се особено чувствителни на колатерална штета, употребата на штитови од страна на непријателот може ефикасно да ги одврати или одложи воените дејствија.

Има бројни документирани инциденти каде што оваа тактика не била успешна во одвраќањето на нападите, вклучувајќи го и бомбардирањето на засолништето во Амирија за време на Првата Заливска војна.

По смртта на двајца западни активисти кои служеле како доброволни човечки штитови во Газа, Вероник Дудует напишала дека човечките штитови станале помалку ефикасни, бидејќи лошиот медиумски публицитет повеќе не ги одвраќал војниците од употреба на смртоносна сила против нив.

Во 21 век, тактиката стратешки ја користеле и палестинските милитантни групи како што се терористите Хамас, а според истражувањата на НАТО, стратешката употреба на човечки штитови од страна на групи како Хамас зависела од искористувањето на целта на Израел за минимизирање на цивилните жртви и чувствителноста на западното јавно мислење.

Оваа тактика му овозможила на Хамас да глуми жртва и да го обвини Израел за воени злосторства доколку се случеле цивилни жртви или да ги заштити своите средства и да продолжи со операциите доколку Израелските одбранбени сили го ограничеле својот воен одговор. Овој пристап бил пример за „правна заштита“, користејќи правни и јавни платформи за да се предизвика противник.

Во ноември 2023 година, професорот на Универзитетот во Кембриџ, Марк Велер, изјавил дека „Самиот факт што видовме 44 [израелски] војници убиени во [израелската инвазија на Појасот Газа] и речиси 11.000 [палестински] цивили дава индикација дека пресметката на пропорционалноста во Газа ги напуштила границите на разумноста“.

Исто така, постојат научници кои тврделе дека намерните цивилни жртви во Газа подоцна биле прикажани како човечки штитови од страна на Израел, а притоа, Израел не правел разлика помеѓу доброволни и неволни човечки штитови и за да го намали бројот на цивилни жртви, Израелските одбранбени сили (ИДФ) често ја користат тактиката на „тропање по покрив“.

Сепак, оваа тактика се покажала како недоволна и понекогаш се тврди дека била чисто законска стратегија на ИДФ, што им овозможувала ефикасно да ги етикетираат цивилните жртви како човечки штитови.

Наводи

Категорија:Воени злосторства Категорија:Женевски конвенции Категорија:Човекови права Категорија:Меѓународно право Категорија:Кривично право Категорија:Воени злосторства по тип Категорија:Интернационално хуманитарно право