Петнаесеттиот амандман (Амандман XV) од Уставот на Соединетите Американски Држави и забранува на федералната влада или на која било држава да го негираат или скратуваат правото на глас на граѓанинот „поради расата, бојата на кожата или претходната состојба на службеност“. Тој бил ратификуван на 3 февруари 1870 година, како трет и последен од Амандманите за реконструкција.
Во последните години од Американската граѓанска војна и периодот на реконструкција што следел, Конгресот постојано дебатирал за правата на милионите црни ослободени луѓе. До 1869 година, биле усвоени амандмани за укинување на ропството и обезбедување државјанство и еднаква заштита според законите, но изборот на Јулисиз С. Грант за претседател во 1868 година ги убедило мнозинството републиканци дека заштитата на правото на глас на црните машки гласачи е важна за иднината на партијата. На 26 февруари 1869 година, откако ги отфрлиле поопфатните верзии на амандманот за правото на глас, републиканците предложиле компромисен амандман со кој ќе се забранат ограничувањата на правото на глас врз основа на раса, боја на кожа или претходно ропство. Откако преживеал тешка борба за ратификација и противење од демократите, амандманот бил потврден како прописно ратификуван и дел од Уставот на 30 март 1870 година. Според Конгресната библиотека, во Претставничкиот дом 144 републиканци гласале за одобрување на 15-тиот амандман, со нула демократи „за“, 39 „против“ и седум воздржани. Во Сенатот, 33 републиканци гласале за одобрување, повторно без ниту еден демократ „за“.
Одлуките на Врховниот суд на Соединетите Американски Држави кон крајот на деветнаесеттиот век го толкувале амандманот. Од 1890 до 1910 година, Демократската партија во јужниот дел на Соединетите Американски Држави усвоила нови државни устави и ги донела т.н. закони „Џим Кроу“ кои ги зголемиле бариерите за регистрација на гласачи. Ова резултирало со тоа што повеќето црни гласачи и многу сиромашни белци биле лишени од правото на глас поради даноците за гласање и тестовите за писменост, меѓу другите бариери за гласање, од кои белите машки гласачи биле ослободени со дедовите клаузули. Систем на бели прелиминарни избори и насилно заплашување од страна на демократите преку Ку-клукс-клан (ККК), исто така, го потиснало учеството на црнците. Иако петнаесеттиот амандман е „самоизвршлив“, Судот нагласил дека правото дадено да се биде слободен од расна дискриминација може да се спроведе со конгресни одлуки кога е потребно.
Во дваесеттиот век, Судот започнал да го толкува амандманот пошироко, отфрлајќи ги дедовите клаузули во случајот „Гвин против Соединетите Американски Држави“ (1915) и демонтирајќи го белиот систем на примарни избори создаден од Демократската партија во „случаите на примарните избори во Тексас“ (1927–1953). Правото на глас било дополнително вклучено во Уставот во Деветнаесеттиот амандман (право на глас за жените, стапил на сила во 1920 година), Дваесетичетвртиот амандман (со кој се забрануваат даноци на гласање на федералните избори, стапил на сила во 1964 година) и Дваесетишестиот амандман (со кој се намалила возраста за гласање од 21 на 18 години, стапил на сила во 1971 година). Законот за право на глас од 1965 година обезбедил федерален надзор врз изборите во дискриминаторски јурисдикции, ги забранил тестовите за писменост и слични дискриминаторски средства и создал правни лекови за луѓето погодени од дискриминација при гласање. Судот, исто така, ги прогласил даноците на гласање на државните избори за неуставни според Четиринаесеттиот амандман во случајот „Харпер против Државниот изборен одбор на Вирџинија“ (1966).
Текст мини|Петнаесеттиот амандман во Националните архиви
Позадина Во последните години од Американската граѓанска војна и Периодот на реконструкцијата што следела, Конгресот повторно и повторно расправал за правата на црните поранешни робови ослободени со прокламацијата од 1863 година Еманципациската прокламација и со 1865 година Тринаесеттиот амандман, со кој формално било укинато ропството. По усвојувањето на Тринаесеттиот амандман од страна на Конгресот, сепак, републиканците станале загрижени поради зголемувањето што тој би го создал во конгресното претставување на јужните држави доминирани од Демократската партија. Бидејќи целосното население на ослободените робови сега се броело, наместо три-петтинскиот компромис од претходно, јужните држави драматично би ја зголемиле својата моќ во популациски базираниот Претставнички дом. Републиканците се надевале дека ќе ја неутрализираат оваа предност со привлекување и заштита на гласовите на новоослободеното црно население.
Во 1865 година, Конгресот го усвоил она што подоцна станало Закон за граѓански права (1866), со кој се гарантирало државјанство без разлика на раса, боја или претходна состојба на ропство или присилна служба. Законот исто така гарантирал еднакви бенефиции и пристап до законот, што претставувало директен напад врз Црните кодекси донесени од многу повоени јужни држави. Црните кодекси се обидувале да ги вратат поранешните робови во состојба слична на нивната претходна положба, меѓу другото преку ограничување на нивното движење, принудување да склучуваат едногодишни работни договори, забрана за поседување огнено оружје и спречување да тужат или да сведочат на суд. Иако Конгресот, преку умерените политичари, силно го повикал претседателот да го потпише законот, претседателот Џонсон го ставил вето на 27 март 1866 година. Во неговата порака за вето, тој се спротивставил на мерката затоа што таа им доделувала државјанство на ослободените робови во време кога 11 од 36 држави немале претставници во Конгресот, и затоа што наводно дискриминирала во корист на Афроамериканците и против белците. Три недели подоцна, ветото на Џонсон било поништено и законот стапил во сила. И покрај оваа победа, дури и некои републиканци кои ги поддржувале целите на Законот за граѓански права почнале да се сомневаат дека Конгресот имал уставна моќ да ги претвори тие цели во закони.Rosen, Jeffrey. The Supreme Court: The Personalities and Rivalries That Defined America, p. 79 (MacMillan 2007).Newman, Roger. The Constitution and its Amendments, Vol. 4, p. 8 (Macmillan 1999). Ова искуство ги поттикнало и радикалните и умерените републиканци да бараат уставни гаранции за правата на црнците, наместо да се потпираат на привремени политички мнозинства.
На 18 јуни 1866 година, Конгресот го усвоил Четиринаесеттиот амандман, со кој се гарантирало државјанство и еднаква заштита според законите без разлика на раса, и го испратил до државите за ратификација. По горчлива борба која вклучувала обиди за повлекување на ратификацијата од страна на две држави, Четиринаесеттиот амандман бил усвоен на 28 јули 1868 година.
Оддел 2 од Четиринаесеттиот амандман казнувал, преку намалување на претставништвото во Претставничкиот дом, секоја држава што им го ускратувала правото на глас на машки граѓани постари од 21 година. Со тоа што не била усвоена построга казна, се сигнализирало дека државите сè уште ја задржувале можноста да го ускратуваат правото на глас врз основа на раса. Северните држави генерално биле исто толку неволни да им дадат право на глас на црнците како и јужните држави. Во годината на ратификацијата, само осум северни држави им дозволувале на црнците да гласаат. На југ, црнците можеле да гласаат во многу области, но само преку интервенција на окупациската Армија на Унијата. Пред Конгресот да им додели право на глас на црнците во териториите со усвојувањето на Територијалниот закон за гласање на 10 јануари 1867 година (Извор: Congressional Globe, 39th Congress, 2nd Session, pp. 381–82), црнците добиле право на глас во Округот Колумбија на 8 јануари 1867 година.
Предлог и ратификација Предлог
Очекувајќи зголемување на демократското членство во следниот Конгрес, републиканците ја искористиле lame-duck session на 40-тиот Конгрес за да усвојат амандман кој го заштитувал гласачкото право на црнците. Претставникот Џон Бингам, главниот автор на Четиринаесеттиот амандман, се залагал за широко забранување на ограничувањата на гласањето, но поширокиот предлог кој забранувал ограничување на гласачкото право врз основа на „раса, боја, место на раѓање, имот, образование или верски убедувања“ бил одбиен. Исто така бил одбиен и предлогот за конкретна забрана на тестови за писменост. Некои претставници од Северот, каде што нaтивизмот бил значајна политичка сила, сакале да се зачуваат ограничувањата со кои се одземало правото на глас на граѓани родени во странство, како и претставници од Западот, каде што етничките Кинези биле спречувани да гласаат. И јужните и северните републиканци исто така сакале привремено да го одземат правото на глас на јужњаците кои биле лишени од гласање поради поддршка на Конфедерацијата, и се плашеле дека премногу широкото признавање на гласачкото право би ги опфатило и нив.
Комитетот за конференција меѓу Претставничкиот дом и Сенатот го предложил конечниот текст на амандманот, кој забранувал ограничување на гласањето само врз основа на „раса, боја или претходна состојба на ропство“. За да се обезбеди што поширока поддршка, амандманот не споменувал изборни даноци или други мерки за блокирање на гласањето, и не го гарантирал правото на црнците да извршуваат јавни функции. Првичните нацрти вклучувале и одредби за извршување јавни функции, но научниците не се согласуваат околу причината за оваа промена. Овој компромисен предлог бил одобрен од Претставничкиот дом на 25 февруари 1869 година, а од Сенатот следниот ден.
Гласањето во Претставничкиот дом било 144 „за“ и 44 „против“, со 35 кои не гласале. Гласањето речиси целосно се одвивало по партиска линија, без ниту еден демократ кој го поддржал предлог-законот и само 3 републиканци кои гласале против, дел од нив затоа што сметале дека амандманот не оди доволно далеку во заштитата. Претставничкиот дом го усвоил амандманот со 143 републиканци и еден конзервативен републиканец кои гласале „за“, и 39 демократи, три републиканци, еден независен републиканец и еден конзервативец кои гласале „против“; 26 републиканци, осум демократи и еден независен републиканец не гласале. Крајното гласање во Сенатот било 39 „за“ и 13 „против“, со 14 кои не гласале. Сенатот го усвоил амандманот со 39 републиканци кои гласале „за“ и осум демократи и пет републиканци кои гласале „против“; 13 републиканци и еден демократ не гласале. Некои радикални републиканци, како сенаторот од Масачусетс Чарлс Самнер, се воздржале од гласање затоа што амандманот не забранувал тестови за писменост и изборни даноци. По одобрувањето во Конгресот, предложениот амандман бил испратен од државниот секретар Вилијам Хенри Сјуард до државите за ратификација или одбивање.
Ратификација мини|Цртеж од Томас Наст од 1869 година кој го поддржува петнаесеттиот амандман. На цртежот, Американци од различни предци и етничко потекло седат заедно на трпеза со Колумбија за да уживаат во оброкот за Денот на благодарноста како рамноправни членови на американското државјанство, додека чичко Сем сече мисирка. Иако многу од првичните предлози за амандманот биле направени преку преговори во комисијата, конечниот нацрт сепак се соочил со значителни пречки при ратификацијата од три четвртини од државите. Историчарот Вилијам Жилет за процесот напишал: „Беше тешко, а исходот беше неизвесен до самиот крај“.