Дива лобода () — род од многу видови на повеќегодишни и едногодишни зелјести цветни растенија кои растат речиси низ целиот свет. Му припаѓа на семејството на штировите (Amaranthaceae). Овој род е различен од родот лобода (Atriplex), со кој дели потсемејство.
По прекласификацијата на растенијата во родот, многу македонски растенија со народното име „дива лобода“ се нашле и во други родови, особено Dysphania и Blitum и Oxybasis. Во Chenopodium останале само белата, калинолисната, смокволисната и смрдливата дива лобода. Во домашната литература сè уште се водат под Chenopodium, и потребна е преработка бидејќи постоечките називи на прекласификуваните растенија денес се синоними. Тие и понатаму народно би се нарекувале „дива лобода“, но научното име ќе им биде поинакво.
Опис Растенијата од овој род(s.str., опис според Fuentes et al. 2012) се едногодишни или повеќегодишни билки, грмушки или мали дрва. Растат на алкална почва. Тие се неароматични, но понекогаш мирисаат лошо. Младите стебленца и листови се покриени со густи меуресто подуени влакна, што им дава белузлав изглед. Овие трихоми подоцна спласнуваат и стануваат чашкести. Разгранетите стебла растат исправено, поземно или лазачки. Странчните гранки се наизменични (најдолните може да се речиси спротивни). Листови се распоредени наизменично или спротивно, со лисни дршки. Тенките помалку месести ливчиња се линеарни, ромпски или триаголно копјестозалистени, со целокрајни, насечени или подвоени рабови.
Соцветијата стојат исправено и се завршни и странични. Се состојат од шилесто или метличесто распоредени цветни клопчиња. Растенијата се еднодомни (ретко дводомни). Кај еднодомните цветовите се диморфни или толчнички. Сочинети се од (4–) 5 околуцветнички поделоци сраснати во основата или близу средината, обично ципест раб и со заоблен до грбеста заднина; речиси секогаш имаат 5 прашници, и еден плодник со 2 устенца.
Кај плодот околуцветничките поделоци понекогаш се обоени, но претежно неизменети, и донекаде го обвиваат плодот или се шират од него. Околуплодникот е ципест и понекогаш сочен, прилепен до семето или лабаво го покрива. Семките се насочени хоризонтално и топчесто до леќесто сплескани, with со заоблен до острикав раб. Црната семена обвивка е речиси мазна до фино пругеста, ситно набрана или дупчеста.
Таксономија Родот Chenopodium бил опишан од Карл Линеј во 1753 г. (Species Plantarum, Том. 1, стр. 218–222). Типски вид е белата дива лобода (Chenopodium album). Името Chenopodium е изведено од обликот на листот: од грчки χήν (хен), „гуска“ и πούς (пус), „стапало“ или (podion), „стапалка“.
Поранешната класификација Chenopodium опфаќал 170 видови. Филогенетското истражување покажало дека родот е мошне полифилетичен и тогашното сметање не одговарало на вистинската сродност на растенијата. Во новата класификација Mosyakin & Clemants (2002, 2008) ги одделил жлездените видови како род Dysphania и род Teloxys од племето Dysphanieae. Fuentes-Bazan et al. (2012) одвоиле префрлиле многу видови во родовите Blitum (во племето Anserineae), Chenopodiastrum, Lipandra и Oxybasis (како Chenopodium во племето Atripliceae). Во Chenopodium ги вклучиле Rhagodia и Einadia.
Сите видови присутни во Македонија се обележани со ознаката .
Видови Денес се прифаќаат 132 видови.Chenopodium L. Plants of the World Online.
Chenopodium acerifolium — јаворолисна дива лобода Chenopodium aciculare Chenopodium acuminatum Willd. Chenopodium adpressifolium Chenopodium albescens Chenopodium album — бела дива лобода Chenopodium album var. album (syn. Chenopodium strictum Roth) Chenopodium allanii Chenopodium atripliciforme Chenopodium atrovirens — темна дива лобода Chenopodium attenuatum Chenopodium aureum — златна дива лобода Chenopodium auricomiforme Chenopodium auricomum — руса дива лобода Chenopodium ayare Chenopodium baccatum (syn. Rhagodia baccata) Chenopodium benthamii (syn.: Rhagodia latifolia) Chenopodium berlandieri — длапчеста дива лобода Chenopodium berlandieri var. berlandieri (syn. Chenopodium nuttalliae ) — Натолова дива лобода, вавсонтле Chenopodium betaceum Chenopodium × binzianum Chenopodium × bohemicum Chenopodium × borbasii Chenopodium brandegeeae — Брендџиева дива лобода Chenopodium bryoniifolium Bunge – корејска дива лобода Chenopodium candolleanum (syn.: Rhagodia candolleana) — Кандолова дива лобода Chenopodium carnosulum Chenopodium chaldoranicum Chenopodium cordobense Chenopodium cornutum Chenopodium × covillei Chenopodium crusoeanum Chenopodium cuneifolium Chenopodium curvispicatum Chenopodium cyanifolium Chenopodium cycloides — кружна дива лобода Chenopodium × dadakovae Chenopodium desertorum — пустинска дива лобода Chenopodium desiccatum — теснолисна дива лобода Chenopodium detestans — новозеландска рибина утроба Chenopodium diversifolium Chenopodium drummondii (syn. Rhagodia drummondii) Chenopodium eastwoodiae — Иствудова дива лобода Chenopodium eremaeum (syn. Rhagodia eremaea) Chenopodium erosum R.Br. Chenopodium eustriatum Chenopodium × fallax Chenopodium ficifoliiforme Chenopodium ficifolium — смокволисна дива лобода Chenopodium flabellifolium — ладалеста дива лобода Chenopodium foggii — Фогова дива лобода Chenopodium fremontii — Фремонтова дива лобода Chenopodium frutescens Chenopodium × fursajevii Chenopodium gaudichaudianum Chenopodium giganteum D.Don (syn. Chenopodium formosanum ) — џиновска дива лобода, црвена киноја Chenopodium griseochlorinum Chenopodium grubovii Chenopodium × gruellii Chenopodium harae Chenopodium hastatifolium Chenopodium × haywardiae Chenopodium hederiforme Chenopodium hians Chenopodium hircinum Chenopodium hoggarense Chenopodium howellii — Хауелова дива лобода Chenopodium hubbardii Chenopodium × humiliforme Chenopodium iljinii Chenopodium incanum — прашкеста дива лобода Chenopodium incognitum Chenopodium indicum Chenopodium iranicum Chenopodium × jedlickae Chenopodium × jehlikii Chenopodium karoi Chenopodium khorasanica Chenopodium lenticulare Chenopodium × leptophylliforme Chenopodium leptophyllum — теснолисна дива лобода Chenopodium × linciense Chenopodium lineatum — пругеста дива лобода Chenopodium littoreum — крајбрежна дива лобода Chenopodium lobodontum Chenopodium loureiroi Chenopodium luteorubrum Chenopodium luteum — жолта дива лобода Chenopodium × mendelii Chenopodium moquinianum Chenopodium mucronatum Chenopodium neomexicanum — новомексиканска дива лобода Chenopodium nesodendron Chenopodium nevadense — невадска дива лобода Chenopodium nitens Chenopodium nitrariaceum (F.Muell.) F.Muell. ex Benth. — шалитрова дива лобода Chenopodium nitens — сјајна дива лобода Chenopodium novopokrovskyanum Chenopodium nutans (syn. Rhagodia nutans) Chenopodium oahuense — Āheahea (Hawaii) Chenopodium obscurum Chenopodium opulifolium Schrad. ex W.D.J.Koch & Ziz — калинолисна дива лобода Chenopodium pallescens — бледа дива лобода Chenopodium pallidicaule — кањива Chenopodium palmeri — Палмерова дива лобода Chenopodium pamiricum Chenopodium parabolicum (syn. Rhagodia parabolica) Chenopodium × paradoxum Chenopodium parryi — Периева дива лобода Chenopodium perttii Chenopodium petiolare Chenopodium philippianum Chenopodium phillipsianum Chenopodium pilcomayense Chenopodium × podperae Chenopodium polygonoides Chenopodium × praeacutum Chenopodium pratericola Rydb. — ливадска дива лобода Chenopodium preissii (syn. Rhagodia preissii) Chenopodium × preissmannii Chenopodium × pseudoleptophyllum Chenopodium × pseudostriatum Chenopodium pueblense Chenopodium quinoa — киноја Chenopodium × reynieri Chenopodium robertianum (syn. Rhagodia hastata) Chenopodium ruiz-lealii Chenopodium sanctae-clarae Chenopodium sancti-ambrosii Chenopodium sandersii — Сандерсова дива лобода Chenopodium santoshei Chenopodium scabricaule Chenopodium simpsonii — Симпсонова дива лобода Chenopodium × smardae Chenopodium sonorense — сонорска дива лобода Chenopodium sosnowskyi Chenopodium spegazzinii Chenopodium spinescens (syn. Rhagodia spinescens) Chenopodium standleyanum — Стендлиева дива лобода Chenopodium stenophyllum Chenopodium striatiforme Chenopodium subficifolium Chenopodium subglabrum — мазна дива лобода Chenopodium suecicum — зелена дива лобода Chenopodium × thellungii Chenopodium tonkinense Chenopodium triandrum (syn. Rhagodia triandra) Chenopodium × tridentinum Chenopodium × trigonocarpum Chenopodium trigonon (syn. Einadia trigonos) Chenopodium twisselmannii — Твиселманова дива лобода Chenopodium ulbrichii Chenopodium ulicinum Chenopodium × unarii Chenopodium × variabile (C. album × C. berlandieri) Chenopodium vulvaria — смрдлива дива лобода Chenopodium wahlii — Валова дива лобода Chenopodium watsonii — Вотсонова дива лобода Chenopodium wilsonii (syn. Rhagodia crassifolia) Chenopodium × zahnii Chenopodium zerovii Chenopodium zoellneri
Исклучени видови Разни растенија од овие родови се носат народно име „дива лобода“ на македонски, иако денес се ставени во други родови:
Blitum (12 видови): Blitum bonus-henricus — чуен Blitum californicum — калифорниска дива лобода Blitum capitatum — главичеста дива лобода Blitum virgatum (syn. Chenopodium foliosum) — многулисна дива лобода Chenopodiastrum (5 видови): Chenopodiastrum hybridum (syn. Chenopodium hybridum) Chenopodiastrum murale — ѕидна дива лобода Chenopodiastrum simplex — крупносемена дива лобода Dysphania (околу 43 жлездени видови, како C. ambrosioides [амброзовидна дива лобода] , C. botrys [леплива дива лобода] , C. carinatum, C. cristatum, C. melanocarpum, C. multifidium [мирислива дива лобода] , C. pumilio и други) Lipandra (1 вид): Lipandra polysperma — многусемена дива лобода Oxybasis (5 видови): Oxybasis chenopodioides — дебелолисна дива лобода Oxybasis glauca — сивозелена дива лобода Oxybasis rubra — црвена дива лобода Oxybasis urbica — градска дива лобода Teloxys (1 вид): Teloxys aristata Suaeda australis — австралиска дива лобода (како C. australe, C. insulare)
Екологија Извесни видови растат во големи честаци и се засолништа за мали животни. Со листовите се хранат гасениците на извесни пеперутки и молци. Семето го јадат многу птици како жолтогрлата стрнарка (Emberiza citrinella) во Европа и белокрилото австралиско палче (Malurus leucopterus) во Австралија. Патогени на дивата лобода се ssРНК-вирусите со позитивни нишки.
Употреба
Родот опфаќа неколку растенија од мала до умерена важност во исхраната како лиснат зеленчук и се користат како ним сродниот спанаќ (Spinacia oleracea) и слични растенија наречени „келите“ во Мексикои псевдожитарки. такви се белата дива лобода (C. album), кањивата (C. pallidicaule) и кинојата (C. quinoa). На островот Крит мештаните ги варат или барат меките фиданки и листовите на видот наречен крувида () или псаровлито (). Според изучувањата нја Брус Д. Смит, Кристен Гремилион и други, дивата лобода се користи во исхраната уште од 4000 г. п.н.е. или порано, кога длапчестата дива лобода (C. berlandieri) била основна храна во источниот земјоделски комплекс на американските староседелци, а белата дива лобода се користела за исхрана од ертебелската култура во Европа. Членовите на источноевропската јамна култура во 3500–2500 г. п.н.е. исто така береле бела дива лобода како замена за житарки за да ја дополнат исхраната која инаку се состела главно од месни и млечни производи.
Денес постои зголемен итерес за дивата лобода како дел од безглутенската исхрана. Маслото исцедено од семињата на кинојата има слични својства на пченкарното масло, но со повисок квалитет. Масло се добива и од амброзовидната дива лобода (епасоте), која повеќе не е во овој род. Во минатото се изработувала шагренската кожа со малите тврди семиња на дива лобода. Белата дива лобода е еден од главните моделни организми за молекуларнобиолошко изучување на хлорофилазата.