Самборски Циркул (, ) — управна единица на Австриското Царство во Кралството Галиција и Лодомерија. Функционирал во две верзии: голема — во годините 1773—1782 и помала — во годините 1782—1850 и 1854—1865.
Прва верзија (1773—1782) Самборскиот Циркул со седиште во Самбор бил основан во 1773 година на полски земјишта заземени од Австрија за време на Првата поделба на Полска. Првично беше поделен на десет дистрикти (окрузи):
Бисковице Дрогобич Дубјецко Јарослав Лиско Пшемишл Санок Стриј непознато непознато
Оваа поделба не траела долго — на конференцијата на Дворската канцеларија на 14 март 1774 г., било наведено дека толку голем број окрузи може да се оправда единствено ако нивните раководители се соочени со бројни и важни задачи. Затоа, воспоставен е општ принцип дека со текот на времето ќе биде потребно значително намалување на нивниот број. Во согласност со овој став, на 21 јуни 1774 г., гувернерот ги презентирал своите предлози за реорганизација. Како одговор, тој добил декрет од 3 август 1774 г., во кој бил информиран дека царицата Марија Терезија Хабсбург изразила согласност во принцип за предложените измени — под услов нивното спроведување да не ја одложи работата за воведување на даночниот систем и урбаната регулатива. Во следниот спомен од 11 октомври 1774 г., гувернерот презентираше подробен план за реорганизација, кој беше одобрен со резолуција на Дворската канцеларија од 14 март 1775 г. Како последица на овие дејства, бројот на окрузи во Самборскиот Циркул беше намален на три:
Дрогобич (од укинатите: Бисковице, Дрогобич, Стриј и еден непознат), Лиско (од укинатите: Лиско, Санок и еден непознат), Пшемишл (од укинатите: Дубјецко, Јарослав и Пшемишл).
Самборскиот Циркул (Округ Лиско) имал ексклава во Пилзненскиот Циркул (во рамките на Округ Кросно), која бил градот Јаслиска и неговата околина.
Реформа и укинување на циркулот На 2 септември 1780 г., дворската канцеларија издала декрет со кој го информирала гувернерот за новите одлуки во врска со управното приредување. Царицата Марија Терезија Хабсбург долго време планирала да воведе реформи насочени кон прилагодување на политичкиот систем на Галиција кон принципите што важеле во германските наследни земји. Донесена е клучна одлука за преобразба на постојните окрузи во циркули. Затоа, беше наредено да се започне со работа на план за реорганизација. Во исто време, беа определени главните насоки, кои требаше да ја претставуваат основата за создавање на овој план. Посебен акцент беше ставен на обезбедувањето седиштата на циркулските власти да бидат сместени што е можно поблиску до нивните центри. Иако се препорачуваше површините на поединечните циркули да бидат релативно еднакви во однос на површината, ова правило не треба да се третира премногу строго — доколку имало важни причини, можни биле отстапувања од еднаквата поделба. Исто така, беше истакнато дека месното прилагодување на седиштата на властите не треба да се менува без јасна потреба, бидејќи тоа би значело бројни тешкотии — вклучително и потребата од преместување на архивите, кои значително се зголемија во осум години. Конечно, беше нагласена важноста од соодветен избор на раководен персонал за пополнување на нови позиции.
Во согласност со усвоените упатства, на 1 декември 1780 г. беше подготвен споменик, во кој беше претставен проект за нова управна поделба на Галиција на 18 помали циркули врз основа на постојните осумнаесет окрузи. Во рамките на постоечкиот Самборски Циркул, направени се следниве промени:
Округ Дрогобич – преобразуван во новиот Самборски Циркул, Округ Лиско – преобразуван во Лиски Циркул (во 1786 г. преобразуван во Саночки Циркул), Округ Пшемишл – трансформиран во Пшемишлски Циркул.
Овој план бил одобрен и стапил во сила во 1782 г., што во исто време значело и укинување на стариот, голем Самборски Циркул и создавање на нов, помал Самборски Циркул.
Втора верзија (1782—1865) Новиот Самборски Циркул не траеше долго, бидејќи следната година донесе нови промени. Во 1783 г., поради корекција на границите, јужните области на Лавовскиот Циркул, вклучувајќи ги регионите Рудки и Комарно, и одломка од Лискиот Циркул (Волче) биле додадени во Самборскиот Циркул. Сепак, од Самборскиот Циркул — во корист на Долинскиот — бил исклучен источниот дел, вклучително и Чичко и Сколе. Помали делови од Самборскиот Циркул биле вклучени во Лискиот (Добромил и Боберка) и Пшемишлскиот (Крукјенице). Еварист Анджеј, гроф Куропатнички во делото првпат објавено во 1786 г. „Географија (...) на Галиција и Лодомерија“ напишал дека „овој циркул изобилува со: испарена сол, многу волови што пасат во плодните долини меѓу планините, минерални планини, изобилни шуми за испарување на солта, тиутун, плодни земјишта кон Лавов, риби од големи езерца, дивеч, пастрмка. Патот води од Самбор до Лавов и од Унгарија до Вирава“.
Укинување на циркулите во 1850 г. По револуционерните настани во 1848—1849 г., што го потресоа Австриското Царство, во 1850 г. беше спроведена голема управна реформа за подобрување на управувањето во Галиција и Лодомерија. Во нејзините рамки, Черновечкиот Циркул, претходно дел од Галиција, беше одвоен како посебна крунска земја. Останатите 19 циркули биле укинати и заменети со три владини окрузи: Краков, Лавов и Станислав, кои биле поделени на 63 окрузи (германски: Bezirkshauptmannschaften). Окрузите, пак, беа создадени врз основа на нови судски окрузи, од два до четири на еден округ. Ова исто така значеше и укинување на Самборскиот Циркул, чиешто подрачје беше поделена помеѓу четири Bezirkshauptmannschaften во рамките на владиниот округ ЛавовVerordnung des Ministeriums des Innern vom 8 October 1850, wodurch die von Seiner Majestät functionierte Organisation der politischen Verwaltung der Königreiche Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Grossherzogthume Krakau kundgemacht wird (Reichs-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kaiserthum Oesterreich, CXXXVI, Stück, ausgegeben und versendet am 16. October 1850, Nr. 383).
Реактивирање на циркулите (1854—1865) Самборскиот Циркул бил реактивиран со уредбата од 24 април 1854 г., со која е обновена поделбата на циркули во границите од пред реформата од 1849 г., кои биле групирани во две управни области (германски: Verwaltungsgebiete) — Краков и Лавов. Самборскиот Циркул станал дел од лавовското управно подрачје.
Во исто време, како дел од реформата за право на глас од периодот на Пролетта на народите (1848—1849), со која се елиминираше јурисдикцијата на земјопоседникот над неговите поданици, галицискиот доминиум — како основна административна единица и столб на феудалниот систем — ја изгуби својата raison d’être. Затоа стана неопходно да се воведе нов управен систем, чии темели беа поставени во годините 1851—1855. Потоа биле основани 179 мали окрузи (германски: Bezirke) и над 6.000 општини (германски: Gemeinde). Самборскиот Циркул бил поделен на единаесет мали окрузи, вкупно поделени на 351 општина.
Самборскиот Циркул преживеал до 1865 г. Откако на Галиција ѝ беше доделена автономија и беше воспоставена општинска и окружна самоуправа во 1865 г., циркулите (Kreise) беа укинати, а 179-те мали окрузи (Bezirke) беа заменети со 74 поголеми окрузи како дел од следната административна реформа (23 јануари 1867 г.).
Наводи
Дополнителна литература
Barwiński, Eugeniusz (1935). Pierwsze podziały administracyjne Galicji. Ziemia Czerwieńska 1935, z. 1, s. 57-65. Grodziski, Stanisław (1971). Historia ustroju społeczno-politycznego Galicji 1772-1848, Wrocław (s. 161-165). Krochmal, Anna (2015). Źródła kartograficzne i historyczne do podziałów administracyjnych Galicji (1772–1918). Miscellanea Historico-Archivistica, (22), 219-235. Kutrzeba, Stanisław (1920). Historia ustroju Polski w zarysie. Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Korona. Mark, Rudolf A. (1994) Galizien unter österreichischer Herrschaft: Verwaltung, Kirche, Bevölkerung. Herder-Verlag, Marburg.
Reder, Jerzy (1974). Podziały polityczne i administracyjne Małopolski w dobie upadku dawnej Rzeczypospolitej. Palestra 18/7 (199), 88-99. Witkowski, Wojciech (2007). Historia administracji w Polsce 1764–2020. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. Категорија:Циркули во Галиција Категорија:Држави и територии настанати во 1773 година Категорија:Држави и територии распаднати во 1865 година