Кутригурите (грч. Κουτρίγουροι, Κουτούργουροι, Κοτρίγουροι и сл.; исто така Кутургури, Котригури) биле туркиски (огурички) номадски коњички племиња што живееле во понтско-касписката степа (главно западно од реката Дон и северно од Азовското Море) во V–VII век. Тие биле блиску поврзани со утигурите (источно од Дон) и со прабугарите (оногурите/оногундурите), а многу извори ги сметаат за дел од поширокиот хуно-бугарски или огурички комплекс.
Потекло и етимологија Според легендата што ја пренесува Прокопиј Кесариски (VI век), некогашните „Хуни“ (нарекувани и Киммеријци) имале еден крал со два сина — Утигур и Кутригур. По смртта на таткото, браќата ја поделиле власта и им ги дале своите имиња на потчинетите народи. Утигурскиот владетел Сандилх ги нарекува Кутригурите свои соплеменици што го зборуваат истиот јазик, имаат исти обичаи и облека.
Името најчесто се толкува како метатеза од туркиското Toqur-Oğur („девет огури/племиња“), иако постојат и други предлози (на пр. *kötrügür* „видлив, угледен“ или поврзаност со западна/лева страна во степската ориентација). Тие се споменуваат како дел од пошироките огурски групи (заедно со сарагури, оногури и др.) што се појавуваат во изворите по распадот на Атиловото хунско царство.
Историја Првите појасни спомнувања се од крајот на V и почетокот на VI век. Кутригурите ги контролирале степите меѓу Днепар и Дон (и делови од Крим), додека утигурите биле источно. Тие често вршеле напади на византиските територии во Тракија, Илирик и Македонија, понекогаш во сојуз со Словени или Гепиди.
Важни настани:
- Околу 551 г. војска од ~12.000 Кутригури под водство на Киниалон (Chinialon) им помага на Гепидите против Лангобардите и потоа ја ограбува византиската територија.
- Јустинијан I ги наговара утигурите под Сандилх да ги нападнат Кутригурите; тие претрпуваат тешки загуби. Дел од Кутригурите (околу 2.000 семејства под Синион) се населуваат во Тракија како византиски федерати.
- Зимата 558/559 г. Заберган (Zabergan) со остатоците преминува преку замрзнатиот Дунав. Војската се дели на три дела: еден стигнува до Термопилите, друг до Тракијскиот Херсонес, а третиот до околината на Цариград. По тешки борби, се повлекуваат и склучуваат мир.
Кон крајот на 50-тите и во 60-тите години на VI век, Кутригурите паѓаат под притисок на Аварите (и подоцна на Турките). Дел од нив се вклучуваат во аварскиот каганат и учествуваат во аварски походи (на пр. 10.000 „кутригурски Хуни“ под Бајан во 568 г.).
Интеграција во Велика Бугарија и наследство Помеѓу 630 и 635 г. хан Кубрат ги обединува оногурските Бугари со Кутригурите и Утигурите, создавајќи ја Старата Велика Бугарија (Патрија Оногурија). По распадот на државата под хазарски притисок (околу 660-тите), делови од Кутригурите:
- под водство на Котраг (син на Кубрат) се преселуваат кон Средна Волга и учествуваат во формирањето на Волшка Бугарија;
- под Кубер се населуваат во Македонија (Пелагонија и околни области);
- други групи завршуваат во Панонија, Баварија или Италија (под Алцек).
По VII век Кутригурите исчезнуваат како посебно племе и се асимилираат во пошироките бугарски, аварски или други степски формации. Византиските автори (Прокопиј, Агатиј, Менандер Протектор) ги опишуваат како типични степски номади што живеат во шатори, се занимаваат со сточарство, лов и грабеж.
Извори Главните современи извори се делата на Прокопиј Кесариски, Агатиј Схоластик, Менандер Протектор и Псевдо-Захариј Ретор. Подоцнежните толкувања ги поврзуваат со прабугарите, а некои научници ги гледаат како западно крило на постхуно-огуричките конфедерации.
Кутригурите претставуваат важен елемент во историјата на степските народи на Северното Црноморие и во процесот на формирање на средновековните бугарски држави.
Категорија:Туркиски народи Категорија:6 век