мини|Пиросмани – Елен Маргинална уметност (, ) е името за уметнички дела што биле создадени кај луѓето кои биле во психијатриски болници или други поединци од маргините на општеството и надвор од официјалните уметнички институции. Овој термин првпат го споменал францускиот уметник Жан Дибифе. Во англосаксонската култура, овој термин ги опфаќа самоуките и наивни уметници.

Доктор Валтер Моргенталер во 1921 година го објавил делото „Ментално болниот како уметник“. Ова дело е базирано на случајот на Адолф Велфли, психотичен пациент кого се лекувал. Велфли спонтано решил да црта и создал 45 тома цртежи во кои ја опишал својата животна приказна. Ова дело има 25.000 страници, 1.600 илустрации и 1.500 колажи.

Инспириран од оваа книга, Жан Дибифе почнал да собира уметнички дела создадени од лица со ментални заболувања. Неговата збирка е позната како „Collection de l'Art Brut“ и моментално се чува во Лозана. Подоцна, во овој потфат на собирање дела му се придружил и Андре Бретон. Дибифе сметал дека доминантната култура го задушува секој нов уметнички пробив, лишувајќи го притоа од енергија. Резултатот е потиснување на уметничкото изразување, „сурова уметност“ (Art brut) било неговото решение за овој проблем. Таа е единствената што останува имуна на културните влијанија и не може да биде асимилирана, бидејќи самите уметници или не можат, или не сакаат да бидат асимилирани.

Овие перцепции датираат од почетокот на 20 век и довеле до појава на алтернативните уметнички движења: кубизам, дадаизам, конструктивизам и футуризам. Сите тие се обиделе драстично да се дистанцираат од традиционалната уметност. Така, Марсел Дишан ја претпочитал случајноста во уметноста, а Пабло Пикасо барал инспирација во уметноста на примитивните општества и детските цртежи. мини|16 Ана Земанкова, Без наслов, 1960-ти Терминот маргинална уметност е измислен во 1972 година, како наслов на книга од уметничкиот критичар Роџер Кардинал.. Yale French Studies, no. 109 (2006): 129–43. Името произлегува од англискиот (art brut, „сурова уметност“ или „груба уметност“), името измислено во 1940-тите од францускиот уметник Жан Дубифе за да се опише уметност создадена надвор од границите на официјалната култура. Дибуфе особено се фокусирал на уметноста на оние надвор од етаблираната уметничка сцена, користејќи психијатриски пациенти, пустиници и спиритуалисти како примери.Cardinal, Roger (1972). . мини|Адолф Велфли 1910 г. Маргиналната уметност се појавила како успешна категорија на уметнички маркетинг. Во Њујорк, се одржува и годишен Саем за маргинална уметност, и има најмалку две редовно објавувани списанија посветени на оваа тема. Терминот понекогаш погрешно се применува како сеопфатна маркетиншка етикета за уметност создадена од луѓе кои се надвор од светот на уметноста или системот на уметнички галерии, без оглед на нивните околности или содржината на нивната работа. Поспецифичниот термин, „маргинална музика“, подоцна бил адаптиран и за музичарите.

Уметноста на ментално болните Првата што покажала интерес за уметноста на ментално болните, заедно со уметноста на децата и творците на „ селска уметност, била групата „Син јавач“: Василиј Кандински, Аугуст Меке, Франц Марк, Алексеј фон Јавленски и други. Она што уметниците го забележале во работата на овие групи била експресивната моќ што произлегувала од нивниот перцепиран недостаток на софистицираност. Примери за ова биле репродуцирани во 1912 година, во првото и единствено издание на нивното издание, „“(Der Blaue Reiter Almanac). За време на Првата светска војна, Меке бил убиен во Шампањ во 1914 година, а Марк бил убиен во Верденската битка во 1916 година. Празнината оставена од овие смртни случаи била донекаде пополнета од уметникот Паул Кле, кој продолжил да црпи инспирација од овие „примитивци“.

Интересот за уметноста на пациентите во ментални болници продолжил да расте во текот на 1920-тите. Во 1921 година, д-р Валтер Моргенталер ја објавил својата книга Психијатриски пациент како уметник (Ein Geisteskranker als Künstler) за Адолф Велфли, психотичен ментален пациент под негова грижа. Велфи спонтано почнал да црта, а активноста со цртањето како да го смирила. Неговото најзначајно дело бил илустриран еп од 45 тома во кој ја раскажал својата имагинарна животна приказна. Со 25.000 страници, 1.600 илустрации и 1.500 колажи, тоа е монументално дело. Волфли, исто така, создал голем број помали дела, од кои некои биле продадени или подарени. Неговите дела се изложени во Фондацијата „Адолф Волфли“ во Музејот на ликовни уметности во Берн.

Одлучувачки момент бил објавувањето на Уметност на ментално болните (Bildnerei der Geisteskranken) во 1922 година, од Ханс Принцхорн. Ова била првата формална студија за психијатриски трудови, заснована на компилација од илјадници примери од европски институции. Книгата и уметничката колекција привлекле големо внимание од авангардните уметници од тоа време, вклучувајќи ги Пол Кле, Макс Ернст и Жан Дубифе.

Луѓето со одредено формално уметничко образование, како и добро етаблираните уметници, не се имуни на ментални болести, а можат да бидат и институционализирани. На пример, Вилијам Курелек, подоцна награден со Орден на Канада за животно дело, бил примен во Психијатриската болница Модсли како млад човек, каде што бил лекуван од шизофренија. Тој сликал додека престојувал во болницата, и ја создал сликата Лавиринтот, мрачен приказ на неговата измачена младост. Тој бил префрлен од болницата Модсли во болницата Холанд од ноември 1953 година, до јануари 1955 година, да работи со Едвард Адамсон (1911–1996), пионер на уметничката терапија и креатор на колекцијата Адамсон.

Жан Дубифе и Арт Брут Францускиот уметник Жан Дубифе бил особено импресиониран од скулптурите на ментално болните и започнал своја колекција од таква уметност, која ја нарекол „art brut“ или сурова уметност. Во 1948 година, тој ја основал „Compagnie de l'Art Brut“ со други уметници, вклучувајќи ги Андре Бретон и Клод Леви-Строс. Колекцијата што ја основал станала позната како Колекција на странска уметност, а речиси три децении куратор бил Славко Копач.Fabrice Flahutez, Pauline Goutain et Roberta Trapani, . Hors série Connaissance, 2022 352 p. Содржи илјадници дела и сега е трајно сместена во Лозана, Швајцарија.

Културен контекст Интересот за „надворешните“ практики меѓу уметниците и критичарите од дваесеттиот век може да ае смета како дел од поголем акцент на отфрлање на воспоставените вредности во рамките на модернистичкото уметничко милје. Почетокот на 20 век го виде појавувањето на кубизмот и дадаизмот, конструктивистичките и футуристичките движења во уметноста, од кои сите вклучуваа драматично движење подалеку од културните форми на минатото. Дадаистот Марсел Дишан, на пример, ја напушти „сликарската“ техника за да дозволи случајните операции да играат улога во одредувањето на формата на неговите дела или едноставно да ги реконтекстуализира постојните „готови“ предмети како уметност. Уметниците од средината на векот, вклучувајќи го и Пабло Пикасо, барале инспирација надвор од традицијата на високата култура, црпејќи од артефакти на „примитивни“ општества, необразована уметност создадена од деца и вулгарна рекламна графика. Застапувањето на Дубифе за art brut – ментално растроените и другите на маргините на општеството – е уште еден пример за авангардна уметност што ги доведува во прашање воспоставените културни вредности. Како и со анализата на овие други уметнички движења, тековниот дискурс сугерира дека Art Brut е инхерентно поврзан со примитивизмот поради неговата сличност во позајмувањето на лична „депатријација“ и егзотика на познати, но туѓи форми.

Наводи

Литература

Markus Steigman/ René Zey- Lexikon der Modernen Kunst Tehniken und Stile Hamburg 2002. Bandyopadhyay, S. and I. Jackson. . , Odoya, Bologna University of Chicago Press, 2007 . In: Dictionary of Art, Vol. 2, London, 1996, p. 515–516. Marc Decimo, , Les presses du réel, Dijon (France), Turhan Demirel, "Outsider Bilderwelten", Bettina Peters Verlag, 2006, Jean Dubuffet: L’Art brut préféré aux arts culturels (=engl in: Art brut. Madness and Marginalia, special issue of Art & Text, No. 27, 1987, p. 31–33). . In: October, No. 97, Summer 2001, pp. 3–30. Washington D.C.: Smithsonian Institution Scholarly Press, . John M. MacGregor, Princeton, Oxford, . Phaidon Press Limited, London, . Raw Vision, Watford, . Lucienne Peiry (ed.), "Collection de l'Art Brut, Lausanne", Skira Flammarion, 2012. . . Rubin, Susan Goldman. (March 9, 2004). . Michel Thévoz, Art brut, New York, 1975. Exhb. cat. Los Angeles County Museum of Art, Los Angeles, , (in collaboration with Giorgio Bedoni), Mazzotta, Milano, Bianca Tosatti, . Allen S. Weiss, State University of New York, Albany, . Daniel Wojcik, Outsider Art: Visionary Worlds and Trauma. University Press of Mississippi, 2016.

Надворешни врски

Лозана Списание Raw Vision Чикашки центар за маргинални уметности Уметност надвор од светот на уметноста Музеј на наивна и маргинална уметност во Јагодина Уметници однадвор во колекцијата на Музејот на наивна и маргинална уметност Скриеното лице на современата уметност („Политика“, 23 јуни 2017) Жанин Тејлор Народна уметност – добавувач на аутсајдерска уметност – Богата база на податоци и презентација на меѓународни надворешни уметници (на француски јазик, но има обемни илустрации) Руска уметност однадвор од колекцијата Богемскаја-Турчин Вести за Outsider Art , вести и најави Колекција: „Народна, самоука, аматерска и визионерска уметност“ во Музејот на уметност на Универзитетот во Мичиген

Категорија:Модерна уметност Категорија:Статии со извори на англиски (en) Категорија:CS1-одржување: датумски формат Категорија:Статии со текст на англиски Категорија:Статии со текст на француски