Шок-уметноста е современа уметност што вклучува вознемирувачки слики, звуци или мириси со цел да создаде шокантно доживување. Таа претставува начин да се вознемират „самозадоволните, рамнодушните и лицемерните“ луѓе. Иако поборниците на оваа уметничка форма тврдат дека таа „содржи општествен коментар“, а критичарите ја отфрлаат како „културно загадување“, станува збор за уметност што сè повеќе се продава на пазарот – уметност која еден ликовен критичар во 2001 година ја опишал како „најбезбедниот вид уметност со чие создавање еден уметник може да се занимава денес“.

Историја Иако движењето станува сè поприсутно, корените на шок-уметноста се длабоко во историјата на уметноста. Кустосотот на Кралската академија, Норман Розентал, во каталогот за изложбата „Шок-уметност“ „Сензација“ во 1997 година забележал дека уметниците отсекогаш се занимавале со освојување на „територија што досега била табу“. Во Кина, која доживела активно движење за „шок-уметност“ по протестите на плоштадот Тјенанмен во 1989 година, посегнувањето по табуто го навело Министерството за култура да се обиде да преземе мерки против оваа уметничка форма, забранувајќи ја употребата на трупови или делови од телото во уметноста.

Слично на тоа, филозофот Стивен Хикс ја опишува шок-уметноста како неизбежен заклучок на трендовите иницирани во модернистичкото уметничко движење од крајот на 19 век. Традиционално, уметноста обично била наменета да биде претстава на реалноста и прослава на човечката или природната убавина, но до крајот на 1800-тите модернистите почнале да ги доведуваат во прашање границите на она што претставува уметност. Првите модернисти од крајот на 1800-тите години систематски се зафатиле со проектот за изолирање на сите елементи на уметноста и нивно елиминирање или пркосење на истите, честопати прикажувајќи го светот како „распарчен, распаѓачки, застрашувачки, депресивен, празен и на крајот неразбирлив“. „Дедото“ на овој тренд бил Марсел Дишан со неговото дело „Фонтана“ од 1916 година, писоар што го потпишал и го доставил на уметничка изложба. Слични дела што раскинале со минатите естетски традиции се „Врисокот “ (1893) од Едвард Мунк и „Девојките од Авињон“ (1907) од Пабло Пикасо. Паралелен тренд беше „редукционизмот“: нагласување на основните елементи на уметноста како што се боите или формите, честопати на начин што ја минимизира потребата од уметничка вештина. Хикс го цитира „Бело на бело “ (1918) од Казимир Малевич . Последователен тренд било користењето на уметноста како ироничен или кичест коментар: „ако традиционално уметничкиот предмет е посебен и уникатен артефакт, тогаш можеме да го елиминираме посебниот статус на уметничкиот предмет со тоа што ќе создадеме уметнички дела кои се репродукции на неподносливо обични предмети“, како што бил случајот со фабричките ситопечати на производи за широка потрошувачка на Енди Ворхол. Со преминот кон постмодернистичка уметност во 1970-тите и 80-тите, се појавува преокупација со политика, секс и скотологија, како во „Мочање во Христос “ (1987) од Андрес Серано, и музичарот за перформанс уметност/панк-рок , Г.Г. Алин, кој станал озлогласен по вршењето нужда на сцената. „.дојдоа до ќорсокак: од „мокрењето врз уметноста“ на Дишан на почетокот на векот до „серењето врз тебе“ на Алин на крајот – тоа не претставува значаен развој во текот на еден век.

Во 1998 година, Џон Виндзор во „Индипендент“ напишал дека делото на Младите британски уметници изгледалоо питомо во споредба со она на „шок-уметноста“ од 1970-тите, вклучувајќи ги и „откачените скандали“ во галеријата Николас Тредвел, меѓу кои била и „висечка, анатомски дентална кожа лудачка кошула, комплетна со гениталии“, насловена како „Розово распнување“, од Менди Хејверс.

Во Соединетите Американски Држави во 2008 година, имало судски случај за да се утврди дали фетиш филмовите на Ира Исак претставуваат шок-уметност, како што тврди режисерот, или незаконска непристојност. Судот заклучил дека филмовите навистина биле непристојни, а Исак била осудена на четири години затвор.

Избрани значајни примери

„Фонтана“ (Fountain) – писоар изложен од Марсел Дишан, пионер на овој уметнички правец, во 1917 година. Во 2004 година, во анкета спроведена меѓу 500 уметници и критичари, „Фонтана“ била прогласена за „највлијателното дело на модерната уметност“.. „Изметот на уметникот“ (Artist's Shit) – уметничко дело од Пјеро Манцони од 1961 година, составено од 90 лимени конзерви, од кои секоја наводно содржи 30 грама (1,1 унца) од изметот на самиот Манцони. Една конзерва била продадена за 124.000 евра во аукциската куќа „Сотби“ (Sotheby's) на 23 мај 2007 година, а конзервата со број 54 била продадена во „Кристис“ (Christie's) за 182.500 фунти на 16 октомври 2015 година. „Оргии на театарот на мистеријата“ (Orgies of Mystery Theatre) од Херман Нич – изведба што вклучувала музика и танц среде „распарчени животински трупови“, прикажана на симпозиумот „Уништување во уметноста“ (Destruction in Art Symposium) во 1966 година.</ref> „Вечерата“ (The Dinner Party) – изложба од 1979 година на Џуди Чикаго, во која поставката на масата е организирана како за вечера на која присуствуваат славни жени. Делото предизвикало контроверзии и било окарактеризирано како „уметност на шокот“ поради вклучувањето на иконични мотиви на „пеперутки“ на секое место за седење, кои ја симболизирале вулвата. „Пиш-Крајст“ (Piss Christ) – фотографија од 1987 година на Андрес Серано, која прикажува распетие потопено во урината на самиот уметник. Уметникот Рик Гибсон изработил пар обетки со лиофилизирани (сушени со замрзнување) човечки фетуси („Човечки обетки“, 1987), изел човечки тестис („Канибал во Ванкувер“, 1989) и предложил да создаде диптих со згмечен стаорец („Стаорецот Снифи“, 1990). но и критикувано како неоригинален производ на „тактики за шокирање“, а не како „вистинска уметност“. „12 квадратни метри“ (1994) – перформанс на Џанг Хуан во Пекинг, при што уметникот го „премачкал своето голо тело со мед и рибино масло“ и се изложил на „рој муви и инсекти“. Во 1996 година, Готфрид Хелнвајн ја насликал „Поклонувањето на мудреците“ (или „Поклонувањето на волхвите“), прикажувајќи го Адолф Хитлер како бебето Исус, делото било изложено во Државниот руски музеј во Санкт Петербург, во „Легијата на честа“ (Музејот на ликовни уметности во Сан Франциско), во Уметничкиот музеј во Денвер, во Музејот Лудвиг и на други места.Gwen F. Chanzit, Denver Art Museum, "Radar, Selections from the Collection of Vicki and Kent Logan" , 2006 „Мира“ (1995) – портрет на убиецот Мира Хиндли, составен од отпечатоци од детски дланки, дело на Маркус Харви. T„Светата Дева Марија“ – црна Дева Марија, украсена со измет од слон и поставена пред позадина со порнографски содржини, дело на Крис Офили. „Мојот кревет“ (1998) – дело на Трејси Емин што се состои од креветот на уметницата, покриен со извалкани чаршафи и опкружен со отпадоци, вклучително и долна облека со дамки од менструална крв. „Хелена: Блендер со златни рипки“ (2000) – инсталација на Марко Еваристи со живи златни рипки во блендери, кои посетителите биле поканети да ги вклучат. Ебана пекол (Fucking Hell,) е скулптура од 2008 година на Џејк и Динос Чапман, која прикажува девет кошмарни пејзажи со илјадници рачно обоени минијатурни фигури на нацисти. Во 2007 година, Марк Мекгован изел куче од расата корги во Лондон како протест против ловот на лисици што го практикувал принцот Филип, војводата од Единбург. Во 2008 година, за време на претседателските избори во САД, уметникот Аполо Браун во својата тогашна уметничка галерија во Њујорк изложил маица со натпис „Кој го уби Обама?“, а подоцна и маица со натпис „Обама е мојот роб“. Двете маици ја шокирале јавноста и предизвикале закани со смрт упатени кон уметникот. „Јазол на незаборавот“ (Forget Me Knot): Во 2012 година, Срули Рехт документирал единствен по својата природа хируршки зафат-перформанс, при што пластичен хирург му отстранил лента од кожа со димензии 110 x 10 мм од стомакот додека тој бил буден. Парчето кожа, на кое сè уште имало влакна, било обработено (штавено) и вградено во прстен од 24-каратно злато.

Поврзано

 Нова готика

Шок-рок

Трансгресивна уметност

Индустриска музика

Виенски акционизам

Насилство во уметноста

Гинтер Брус

Жоан Корнеља

Рик Гибсон

Мери Кели

Роберт Меплторп

Џонатан Мис

Нек Фејс

Рејмонд Петибон

Пјер Пинонсели

Даш Сноу

Тал Р

Абдул Вас

Кара Вокер

Џоел-Питер Виткин Наводи

Надворешни врски

Се отвора изложба на шокантна уметност . Би-Би-Си . Шок од голотијата: уметничка лиценца да се навреди „Парцијален набљудувач“ Во Флагранте: Шок уметност и валкана политика „ Американски репертоарски театар “ Шокантна уметност со хорор за сите да уживаат во The Guardian Крвав, но непоколеблив „Сандеј тајмс“ „Уметниците имаат права, како и даночните обврзници“ од Маргарет О'Брајан Штајнфелс, The New York Times, 25 септември 1999 година „Шокантна уметност: Заокружете ги вообичаените одбрани“ од Џудит Шулевиц, Њујорк Тајмс, 23 март 2003 година Категорија:Модерна уметност Категорија:Уметнички правци