Албанија (; Gheg Albanian ), официјално Народна Социјалистичка Република Албанија () — социјалистичка држава со марксистичко-ленинистичка влада од 1946 до 1992 година.Kushtetuta e Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë: miratuar nga Kuvendi Popullor më 28. 12. 1976 Од 1944 до 1946 година, земјата била позната како Демократска влада на Албанија и од 1946 до 1976 година како Народна Република Албанија .
Во ското целиот овој период, земјата била управувана од Енвер Хоџа и Партијата на трудот на Албанија. Земјата била управувана со воспоставување сталинистички стил на државна администрација и придржувајќи се кон политиките кои го потенцирале националното единство и самоувереност. Патувањата и ограничувањата за визи ја направија Албанија една од најтешките земји за посета или патување. Во 1967 година, таа се прогласила за прва атеистичка држава во светот . Но, по завршувањето на комунистичкиот режим во 1991 година, практикувањето на религијата полека се зголемило.Majeska, George P. (1976). "Religion and Atheism in the U.S.S.R. and Eastern Europe, Review". The Slavic and East European Journal. 20(2). pp. 204–206. Албанија била единствениот член на Варшавскиот пакт која официјално се повлекла од сојузот пред 1990 година, акција која била проследена со инвазијата на Варшавскиот пакт на Чехословачка во август 1968 година. Владата спровела реформи насочени кон модернизација на Албанија и тие резултирале со значителни придобивки во областа на индустријата, земјоделството, образованието, уметноста и културата, што придонело за општо зголемување на животниот стандард на албанското население. Сепак, овие случувања се совпаднале со политичката репресија од страна на тајната полиција, Сигурими, со цел да се спречи контрареволуција, што вклучувала отказ од работа, затвор во принудни работни логори и погубувања. Првите повеќепартиски избори во Социјалистичка Албанија се одржале на 31 март 1991 година - комунистите добиле мнозинство во привремената влада, а првите парламентарни избори во земјата биле одржани на 22 март 1992 година. Народна Социјалистичка Република Албанија била официјално распуштена на 28 ноември 1998 година по донесувањето на новиот Устав на Албанија.
Консолидација на моќ и првични реформи На 29 ноември 1944 година, Албанија била ослободена од Националното ослободително движење (ЛНЦ)(на албански: Lëvizja Nacional-Çlirimtare LNC). Антифашистичкиот народноослободителен совет, формиран во мај, станал привремена влада на земјата.
Во владата, како ЛНЦ, доминирала двегодишната Комунистичка партија на Албанија, а првиот секретар на партијата, Енвер Хоџа, станал албански премиер. Од самиот почеток, владата на ЛНЦ прктикувала недискриен комунистички режим, ЛНЦ брзо се свртила кон консолидирање на својата моќ, ослободување на станарите и работниците во земјата и братска врска на Албанија со другите социјалистички земји. На кралот Зогу I му било забрането трајно да се врати во Албанија. лево|мини| Партизаните влегуваат во Тирана на 29 ноември 1944 година Министерот за внатрешни работи, Кочи Ѕоѕе, го водел судењето на многу некомунистички политичари, кои биле осудени како „ непријатели на народот “ и „ воени злосторници “. Многумина биле осудени на смртна казна. Оние кои биле поштедени биле затворени со години во работни логори и затвори, а подоцна се сместувале на државните фарми изградени на отпадни мочуришта.
Во декември 1944 година, привремената влада донела закони кои дозволуваале на државата да ја регулира надворешната и домашната трговија, трговските претпријатија и неколкуте индустрии што ги поседува земјата. Законите санкционирале конфискација на имотот што припаѓа на политички прогонети луѓе и „непријатели на народот“. Државата, исто така, го експроприрала целиот имот на германски и италијански државјани, ги национализирала транспортните претпријатија и ги откажала сите отстапки доделени од претходните албански влади на странски компании.
Во август 1945 година, привремената влада ги усвоила првите привлечни земјоделски реформи во историјата на Албанија. 100 најголеми земјопоседници во земјата, кои контролирале близу третина од обработливото земјиште во Албанија, ги фрустрирале сите предлози за земјоделски реформи пред војната. Реформите на комунистите имале за цел да се „исцедат“ големите сопственици на земјиште од деловна активност, да добијат поддршка од селаните и да го зголемат производството на фармите за да избегнат глад . Владата ги поништила заостанатите земјоделски долгови, им овозможила на селаните пристап до евтина вода за наводнување и национализирани шуми и пасишта.
Според законот за аграрна реформа, кој распределил околу половина од обработливото земјиште во Албанија, владата им конфискувала имот што им припаѓал на отсутни земјопоседници и луѓе кои не зависат од земјоделството за живот. На неколкумина селани со земјоделски машини им било дозволено да задржат и до 40 хектари земја. Земјиштето на верските институции и селаните без земјоделска механизација било ограничено на 20 хекари. Конечно, на странците и селаните со мало земјиште им било дадено земјиште до 5 хектари иако тие морале да платат номинален надоместок.
Во декември 1945 година, Албанците избрале ново народно собрание, но на гласачите им бил претставен единствен список од Демократскиот фронт во кој доминирале комунистичката партија (претходно Националноослободително движење). Официјалните високи гласачки ливчиња покажале дека 92% од гласачкото тело гласале и дека 93% од гласачите избрале билет за Демократскиот фронт.
Собранието било свикано во јануари 1946 година. Првиот чин било официјално укинување на монархијата и прогласување на Албанија за „народна република“. Како и да е, како што е споменато погоре, земјата веќе била под комунистичката власт нешто повеќе од две години. По неколкумесечна лута расправа, собранието усвоила устав со кој се одразиле југословенските и советските устави. Неколку месеци подоцна, членовите на собранието избрале нова влада, што било симболично за континуираната консолидација на власта на Хоџа: Хоџа станал истовремено премиер, министер за надворешни работи, министер за одбрана и главен командант на армијата. Ѕоѕе станал министер за внатрешни работи и организациски секретар на партијата.
Кон крајот на 1945 и почетокот на 1946 година, Ѕоѕе и другите партиски тврдокорни сопартијци започнале пресметка со оние кои вршеле притисок за блиски контакти со Западот. Хоџа останал под контрола и покрај тоа што некогаш се залагал за враќање на односите со Италија, па дури и дозволувајќи им на Албанците да учат во Италија.
Владата презела големи чекори за воведување централно планирана економија во сталинистички стил во 1946 година. Ги национализирала сите индустрии, ја претворила надворешната трговија во владин монопол, ја довела скоро целата домашна трговија под државна контрола и забранила продажба на земјиште и трансфери. Планерите во новоформираната Комисија за економско планирање го нагласиле индустрискиот развој и во 1947 година владата го вовел Советскиот систем за пресметување на трошоците.
Албанско-југословенски тензии До протерувањето на Југославија од Информбирото во 1948 година, Албанија била земја позната како југословенски сателит. По отфрлањето на договорот за албанскиот внатрешен Мукај во 1943 година под притисок на Југословените, албанските комунисти се откажале од нивните барања за југословенско отстапување на Косово во Албанија по војната. Во јануари 1945 година, двете влади потпишале договор со кој се утврдува Косово како југословенска автономна покраина. Наскоро потоа, Југославија станала првата земја што ја признала привремената влада на Албанија.
Во јули 1946 година, Југославија и Албанија потпишале договор за пријателство и соработка, кој брзо бил проследен со низа технички и економски договори кои ги поставиле темелите за интеграција на албанската и југословенската економија. Со договорите се предвидувало координација на економските планови на обете држави, стандардизирање на нивните монетарни системи и создавање на заеднички систем на цени и царинска унија. Толку близок бил југословенско-албанскиот однос што српскохрватскиот јазик станал задолжителен предмет во албанските средни училишта.
Југославија потпишала сличен договор за пријателство со Народна Република Бугарија, а маршалот Јосип Броз Тито и бугарскиот водач Георги Димитров разговарале за плановите за формирање на Балканска федерација која би ги вклучувала Албанија, Југославија и Бугарија. Југословенските советници влегле во албанските владини канцеларии и нејзините армиски седишта. Тирана била очајна од надворешната помош, а околу 20,000 тони југословенско жито помогнало да се спречи глад во земјата. Албанија исто така добила и 26,3 милиони американски долари од Управата за помош и рехабилитација на Обединетите нации веднаш по војната, но морала да се потпре на Југославија за помош за инвестиции и развој.
Заеднички албанско-југословенски компании биле создадени за рударство, изградба на железница, производство на нафта и електрична енергија и меѓународна трговија. Југословенските инвестиции довеле до изградба на рафинерија за шеќер во Корча, фабрика за преработка на храна во Елбасан, фабрика за коноп во Рогожина, рибинозница во Валона и печатарска куќа, телефонска размена и мелница за текстил во Тирана. Југословените исто така ја зацврстиле албанската економија плаќајќи трипати поголема од меѓународната цена за албанскиот бакар и други материјали.
Односите меѓу Албанија и Југославија започнале да се заладуваат, кога Албанците започнале да се жалат дека Југословените плаќаат премалку за албанските суровини и ја експлоатираат Албанија преку акционерските компании. Покрај тоа, Албанците барале инвестициски фондови за развој на лесни индустрии и рафинерија за нафта, додека Југословените сакале Албанците да се концентрираат на земјоделството и екстракцијата на суровините. Шефот на албанската Комисија за економски планирање и десничарот на Хоџа,Owen Pearson: Albania As Dictatorship And Democracy. London 2006, S. 238. Нако Спиру, станал водечки критичар на напорите на Југославија за воспоставување на економска контрола над Албанија. Тито не им верувал на интелектуалците (Хоџа и неговите сојузници) на албанската партија и, преку Ѕоѕе и неговите лојалисти, се обидел да ги разоткрие.
Во 1947 година, Југославија постапила против анти-југословенските албански комунисти, вклучувајќи ги и Хоџа и Спиру. Во мај Тирана објавила апсење, судење и осуда на девет члена на Собранието на земјата, сите познати по спротивставувањето на Југославија, под обвинение за антидржавни активности. Еден месец подоцна, Централниот комитет на Комунистичката партија на Југославија го обвинил Хоџа дека ги следи „независните“ политики и го врти албанскиот народ против Југославија. Ова било најблискиот момент некогаш за Хоџа да се отстрани од власта. Очигледно, обидувајќи се да купи поддршка во рамките на албанската комунистичка партија, Белград ги проширил кредитите во Тирана, во вредност од 40 милиони американски долари, што е еднакво на 58% од државниот буџет во Албанија во 1947 година. Една година подоцна, кредитите на Југославија учествувале со речиси половина од државниот буџет на Албанија во 1948 година. Односите се влошиле во есента, кога комисијата на Спиру изработила економски план што ја нагласувала самодоволноста, лесната индустрија и земјоделството. Југословените се жалеле повторно. Потоа, на состанокот на албанскиот економски централен комитет во ноември 1947 година, Спиру се нашол под сериозни критики, кои ги предводел Ѕоѕе. Поради неуспехот да добие поддршка од кој било во партијата, тој се самоубил уште следниот ден.Zitat nach: G. H. Hodos: Schauprozesse. Berlin 2001, S. 34.