Grassa

Grassa (Grasse en francés) es una comuna de Provença, situada dins lo departament deis Aups Maritims. Istoricament una dei vilas lei mai importantas de la Provença levantesa, se coneis encuei per son indústria dei perfums, qu’es venguda lo cepon de son identitat.  

Toponimia thumb|left|224x224px|Sinhalisacion bilenga a l'entrada de la comuna.Se coneis pas ben l’origina dau nom de la vila, mai ven probable de Podium Grassum, qu’en latin vòu dire «Grand Pueg», e qu’auriá servit per parlar dau pueg onte lo còr de la vila es totjorn estat quilhat. Podriá tanben venir dau nom d’un òme roman apelat Crassus, qu’auriá plantat cavilha dins lo ròdol e establit una bastida, la Villa Crassa. Coma que siegue, l’evolucion dau latin vèrs l'occitan modifiquèt lo nom, qu’amb lo temps venguèt Grassa.FÉNIÉ, Benedicta & Joan-Jaque. (2002). Toponymie provençale. Edicions Sud-Ouest.

Aqueu nom se vei per lo promier còp dins un tèxte au sègle XIen: dins lo Cartulari de l’Abadiá de Sant Victor de Marselha, Guilhèm Gauceran se fai nommar «Guillelmus de Grassa».

Geografia alt=Carta de Grassa amb sei comunas vesinas|esquèrra|vinheta|Grassa e lei comunas vesinas.|213x213px Grassa es una gròssa vila en Provença orientala, au ponent deis Aups Maritims. A vòu d’aucèu, es a 12 km en dessús de Canas, a 29 km de Niça e a 120 km d'Ais. Son territòri fai 44,44 km², amb un gròs escart d’altitud d’abòrd que vai de 80 m fins qu’a 1.061 m.

Lei comunas que l'envòutan son Auribèu-de-Sianha, Lo Barn, Cabris, Castèunòu de Grassa, Moans-Sartós, Pegomàs, Puegmeinada et Sant Valier. «Fierament apiejada sus lei promiers apends deis Aups, Grassa espandís, coma d’un gèst large e supèrbe, lei plecs de son ufanós mantèu florit, orlat d’escuma per la mar azurada que la vila domina e vei beluguejar a l’avalida quora lo solèu, aqueu Crèsus divin, la cuerb de son òr.»

Jornau d’Edouard de Thau (1890-91) alt=Androna dins la vila vièlha de Grassa|esquèrra|vinheta|224x224px|Androna dins la vila vièlha de Grassa. Leis ostaus ancians (sègles XVIIen e XVIIIen), d’immòbles pas grandaràs dins de carreironas estrechas e sornas, s’atròban subretot en vila vièlha; puei avèm de bastida e d’ostaus nòbles dau sègcle XIXen que ramentan lo temps dei promiers toristas, e mai d’ostaus modèrnes que marcan l’espandiment demografic dins leis amèus a l’entorn. Onte se fasiá d’oliviers e de flors, l’estage es mai esparpalhat. La comuna còmpta d’importants relargs boscós: un quart dau territòri es classat coma resèrva naturala comunala.

Dins son ensemble, Grassa còmpta 200 km de vias comunalas, en particular amb de rotas segondàrias estrechas e, dins lo centre, qu’a una penda sobda, de travèrsas (d’escaliers e de camins per passar d’una carriera plana an una autra).

Quartiers Ai sègles XVIen e XVIIen, amb lo retorn de quauca seguretat, lei grassencs comencèron de plantar cavilha dins lo campèstre a l'entorn, fòra lei barris, en se recampant dins quauquei masatges. Lo masatge de l'Ancian Regime naissiá soventei-fes dau trabalh d'una soleta familha sus una granda terra qu'esplechava per un nòble. A la fin dau sègle XVIIIen, lo trabalh de la terra s'intensifiquèt. La maja-part dei quartiers e deis amèus èron puei autre tèms pas mai que quauqueis ostaus recampats a l'entorn d'una capèla, au mitan de terradas de flors, d’aubres fruchiers ò d’ortolalhas. Mai s’urbanisèron fòrça dins la segonda mitat dau sègle XXen, talament que leis amèus lei mai pròches de la vila ne'n venguèron de simplei quartiers, que pòu èstre malaisat e mai d'aterminar.JULIEN-BOTTONI, Corinne. (s.d.). « Création des hameaux : se regrouper pour se protéger ». Nice-Matin. vinheta|Quartiers de Grassa.|285x285pxTres amèus, mai aluenchats dau centre de la vila, se diferéncian dei quartiers per son èr de vilatjon e una mena d’identitat particulara qu'an gardat :

Maganhòsc (a 400m d'autura) : citat tre 1248 coma "borgada de Grassa", son nom indica una origina ligora.Les mouvements de population en Provence : Actes des 8èmes Journées d'études de l'espace provençal, Mouans-Sartoux, 11 et 12 mai 1996, Centre régional de documentation occitane, 1999, p. 152. Lei masatges de l'endrech foguèron fòrça temps en procès còntra la vila de Grassa, perqué revendicavan son autonomia. Faguèron dòs requèstas au rei en 1615 e 1621, mai de badas. Lo 29 de novembre 1820, Maganhòsc obtenguèt un adjonch pròpre. Una cròta neolitica li foguèt descuberta per Marcelin Chirís. Sa glèisa es dau sègle XVen. Comptava 348 estatjants en 1901, e 2.247 en 2015.Carta e mapa de Grassa - Maganhòsc. Cartes 2 France.

lo Plan : depènde de Grassa despuèi lo 24 de març 1743. Comprèn la Pauta, ancian domeni de la familha de Sartós puei de la comuna de Canas, lo Molin de Brun, ont li a una anciana rota romana, Sant Josèp, amb un ancian laus que despareguèt subran en 1816 puei tornèt aparéisser, e Santa Margarida. Lo pònt dau Plan es de 1784 ; la muralha de Jòc de pauma, la fònt e lo lavador, que prenon son aiga dau canau de la Sianha, son de 1878 ; lo grop escolari de 1886-87. Comptava 784 estatjants en 1901, e 3.450 en 2015.Carta e mapa de Grassa - Lo Plan. Cartes 2 France.

Plascassier : lo nom vèn de « plan escassier », rapòrt a son autura (300m). Aqueu vilatjon a sa pròpra parròquia creada en 1770 ; la glèisa foguèt radobada en 1882. La fònt, inaugurada lo 10 de mai 1891, prèn son aiga dau Folon. Es la darriera demòra de la famosa cantairitz Édith Piaf, que li moriguèt lo 10 d'octòbre 1963. Comptava 453 estatjants en 1901, e 2.245 en 2015.Carta e mapa de Grassa - Plascassier. Cartes 2 France.

Leis autrei quartiers pòrtan quasi totei lo nom d’una glèisa ò d’una capèla : Sant Francés (autre temps apelat lo Camp ros en ribas), Sant Joan, Sant Jaume, Sant Matieu, Sant Antoni, Sant Cristòu, Sant Claudi, Santa Anna, la Marigarda, la Blaquiera-leis Aspras.

Cade quartier ò amèu a son caractèr pròpre, son cònsol de quartier, son comitat dei fèstas, sei tradicions, son paísatge e son patrimòni.« Grasse est un voyage ». Site oficiau de la vila de Grassa.

Temps Grassa proficha d’un climat miegterran e d’un microclimat que li balhan de temperaduras pron doças, coma lo mòstran la cultura dei flors e lo torisme que se li desvolopèron. Leis estius son cauds, passant lei 25°C e mai sovent lei 30°C. La calor la pus fòrta s’enregistrèt lo 17 d’aost 1932 amb 41,2°C. Leis ivèrns son pron doç e secs, amb correntament de nèu en-dessús de 500 m. Pasmens ne’n tomba pas totjorn subre tota la vila : aquò arriba peraquí dos ò tres còp chasque ivèrn, soventei-fes vers febrier.

En autona e au printemps plòu sovent fòrt e fòrça ; aquò pausa de problèmas dins lei carrieras de la vila vièlha, que sei bastiment pòdon èstre mal ajustats an aquelei fenomèns, e mai dins lei rius de la comuna (coma la Morachona ò lo canau de la Sianha).

Transpòrts e arribada Per çò qu’es dei rotas, se pòu arribar per la penetranta Grassa-Canas que religa l’autorota A8 (sortida 42) a la rotonda dei Quatre Camins (au sud de la vila). Autrament se pòu tanben préner la D2085 de Niça, la D562 e la D2562 de Draguignan, e mai la D109 e la D209 de Mandaluec la Napola. En venent de Grenòbla, se pòu arribar a Grassa per la rota Napoleon (RN85), una rota istorica que seguís lo camin qu’endralhèt Napoleon I quora s’entornèt de l’illa d’Elba, a la debuta dei Cent-Jorns.

En bus, se li arriba amb lei linhas dau malhun regionau Zóu ! : lo 500 venent de Niça, lo 610 e lo 600 venent de Canas, lo 511 venent de Vença. Dins la vila e lo país grassenc (de Mogins a Sant Auban), es lo sendicat intercomunau Sillages qu’es cargat dau transpòrt colectiu.

Antan lo camin de fèrre èra ben important a Grassa : fins qu’au mitan dau sègle XXen, una linha de trin ligava Grassa a Canas ; la linha qu’anava de Mairarga (Provença ponentesa) a Draguignan, Grassa e Niça, foguèt aclapada per lei bombas alemandas dau temps de la Segonda Guerra Mondiala ; un trasvalh anava de Canas jusc’a Grassa, e mai un funiculari religava la gara au centre de la vila. La gara, justament, qu’èra barrada despuei 1944, foguèt remessa en servici e tornèt durbir en 2005. Un projèt de creacion d’un funiculari nòu foguèt abandonat dins leis annadas 2010.

Lo relèu de la comuna fai qu’es dificile de bolegar en velò. Puei coma lei rotas son sovènt estrechonas, li a gaire de pistas ciclablas.

Istòria Nascuda pauc a cha pauc dins lo corrent de l’Aut Atge Mejan, Grassa es davant que tot una vila comerçanta, plaçada an una crosiera. Tanben, son istòria se pòu compréner qu’au regard de son economia : son evolucion e son desvolopament son de-fons ligats au tremudament de seis activitats de-lòng dei sègles, e la vila d’ara es la resulta d’aqueu dinamisme amb sei trantralhs.ROSATI-MARZETTI, Chloé. (2013). L’identité d’une ville au travers de ses artefacts : Grasse, de 1860 à nos jours : étude de la co-construction d’un imaginaire touristique et d’une identité locale. Universitat Niça Sophia Antipolis, facultat de Sociologia.

Preïstòria Lei promiers estraus umans dins lo país grassenc datan dau Neolitic. D’arqueològues grassencs dau sègle xixen coma Pau Gòbi ò Marcelin Chirís descriguèron e estudièron lei laissas d’una activitat umana remirabla, que mòstran que li aviá una populacion mai gròssa qu’autra-part. Descurbiguèron tanben de gròssei cenchas fachas de clapassàs que se saup pas de qué servián, e que li diguèron « castelaràs ».

Antiquitat Dins l'Antiquitat, Provença a vist passar mai que d’una populacion, que de còps que li a li plantèron cavilha, coma lei Ligors (Maganhòsc) ò ben lei Gregaus. La region de Grassa fuguèt lèu druda, e lei Celtò-Ligors puei lei Galò-Romans li visquèron. Lo territòri foguèt agregat a l’Empèri Roman, dins la provinça deis Aups-Marinas, tre l’an 14 ac.

Grassa a pas un passat antic ben coneigut coma Antíbol ò Frejús : se vèi pas dins l’itinerari d’Antonin, e se ne’n parla dins ges de document de l’epòca romana. Amb aquò sembla probable que li ague agut un pòste roman a Grassa, e quauquei terralhas de l’Antiquitat tardiva (sègles Ven-VIen), descubertas dau temps que se fasiá d’òbras a l’entorn de la catedrala, entre-sinhan que de gents vivián a l’endrech de la vila-vièlha actuala an aquela epòca.

Ais envahissèires barbares li foguèt eisat d’envahir la Provença orientala : lo patrice Estilicon la reprenguèt en 416 per l’Empèri d’Occident, mai fuguèt puei ajotada per lei Burgondes (443), leis Ostrogòts (493), lei Francs (534) e finalament lei Lombards (817).

Atge Mejan La debuta de l’Atge Mejan es pron fosca : Provença chanja d’apartenéncia mant un còp, e a la fin dau promier millenari lei princes arlatencs reconquistan lo país grassenc, qu’arroinavan lei Sarrasins. Es aquí que comença vertadierament l’istòria de Grassa : lo còmte d’Arle vai donar a fièu la mitat de l’evescat d’Antíbol (que Grassa ne’n fai partida) a Rodoard, qu’a ajudat dins la reconquista. D’aqueu temps Grassa es pas mai qu’un castrum, valent-a-dire una fortalessa plaçada an un endrech estrategic, pròche lo gròs sorgent de la Fós e an una crosiera entre lo camin que vai de Niça as Ais amb aqueu qu’entra dins leis Aups.

Mai pauc a cha pauc l’economia de la vila vèn mai importanta, e se vèi que lei grassencs vènon capables de menar seis afaires d’esperelei. Ansin s’independentisan dau poder senhoriau : abolisson lo servatge, e la vila es bailejada per quatre cònsols elegits per una annada. Represèntan la vila davans leis autrei republicas, lei senhors, lei vilas d’a costat, l’evesque eac. ; an un poder judiciari (mai son tanben ajudats per de jutges), organisan la defensa de la vila, decidan deis impòsts e noman lei foncionaris. D’aqueu temps Grassa còmpta una gròssa populacion de judius, que restarà gròssa fin qu’au sègle XVIen.