L'Esperiensa an filòsofìa a l'é 'l contat diret e përsonal con la realtà, atravers ij sens, j'emossion, j'assion e la riflession. A l'é la sorgiss primaria dla conossensa uman-a e 'l pont ëd partensa për la comprension dël mond.
Tichëtte prinsipaj L'esperiensa a peul esse definìa coma: L'ancontr diret con la realtà sensìbil L'ansem dj'event e dle situassion che na përson-a a viv an prima përson-a La base empìrica 'd lòn ch'as peul conòsse Ël process d'imparé për mojen dla pràtica e dla partecipassion
Sòrt d'esperiensa A-i son vàire sòrt d'esperiensa: Esperiensa sensìbil: Cola ch'a ven dai sens (vëdde, sente, toché, etc.) Esperiensa anterna: Cola ch'a riva da jë stat ëd cossiensa, j'emossion e ij sentiment Esperiensa pràtica: Cola ch'as oten an fasend e an agend ant ël mond Esperiensa religiosa o mìstica: Cola ch'a seurt da n'ancontr con ël sacrà o l'assolù Esperiensa estética: Cola ch'a nass da la contemplassion ëd la blëssa e d'art
L'esperiensa ant la stòria dla filòsofìa L'esperiensa a l'é stàita anterpretà an manera diversa da ij filòsof:
Antichità Aristòtil: A dà valor a l'esperiensa com base dël savèj, ma a pensa che la siensa a sia pì àuta përchè a riva a le càuse. Epicur: A fortiss che tute le conossense a ven-o da j'impression sensìbij.
Età moderna John Locke: A descriv la ment com na "tàula rasa" (tabula rasa) ch'a ven ampinìa da l'esperiensa. David Hume: A divid l'esperiensa an "impression" (vìvide) e "ideje" (men vìvide). Immanuel Kant: A distingh antra "esperiensa empìrica" (sensa forma) e "esperiensa an general" (organisà da le categorìe dël pensé).
Età contemporania William James: A dësvlupa 'l pragmatism, andoa l'esperiensa a l'é sempe ativa e ch'a cambia. John Dewey: A vëdd l'esperiensa com n'ancrosiesse ëd l'organism con sò ambient. Edmund Husserl: Con la fenomenologìa, a serca d'artorné a "le còse mideme" an descrivend l'esperiensa diretament.
Esperiensa e conossensa La relassion antra esperiensa e conossensa a l'é stàita al cheur ëd vàire debat: Empirism: A fortiss che tute le conossense a ven-o da l'esperiensa. Rassionalism: A chërd che la rason a sia la sorgiss primaria dël savèj ver. Empirism lògich: A serca 'd fondé la siensa an sl'esperiensa verificàbil.
Caraterìstiche dl'esperiensa Sogetività: Minca përson-a a viv l'esperiensa an manera përsonal. Imediatëssa: A l'é sempe presentà com un dat diret. Passività e atività: A peul esse arseivùa (passiva) o sërcà (ativa). Temporalità: A l'é sempe situà ant ël temp. Inesauribilità: A peul mai esse completament esaurìa an paròle.
Lìmit e problema As peul pa garantì na conossensa completa e definitiva. A l'é sempe filtrà da la ment e dal lengage. A peul mené a 'd generalisassion erà. A l'é difìcil da comuniché a j'àutri an manera precisa.
Amportansa ant la vita uman-a L'esperiensa a l'é essensial për: La formassion dla përsonalità L'aprendiment e la creassion ëd savèj La comprension dël mond sossial e natural La decison pràtica e moral La creatività e l'espression artìstica
Vos corelà Empirism Fenomenologìa Pragmatism Epistemologìa John Locke David Hume Immanuel Kant
Arferiment
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Stòria dla filosofìa Categorìa:Epistemologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI