L'artijerìa (o artijarìa) a l'é l'ansem dj'arme da feu motobin gròsse ch'a sparo projétij a na distansa motobin longa e motobin àuta, generalment nen mzurabij a euj da la posission dël tir. A l'é la branca militar ch'a s'òcupa dla produssion e dl'utilisassion ëd coste arme (canon, obusié, lanciamìssil, e coj ch'a-j dovro).

Stòria Orìgin Ij prim canon a son comparì an Cin-a vers ël sécol XII (pover nèira). An Euròpa a son dësvlupasse ant ël Medi ev (prima testimoniansa an bataja a Crécy, 1346).

Età Moderna Con le guère 'd set agn e le campagne napoleòniche, l'artijerìa a dventa na part essensial dj'esércit. A son dësvlupasse canon pì leger e mòbij.

Sécol XIX-XX La rivolussion andustrial a pòrta: rigadura dël canon, projétij esplosiv, sistema 'd recul e artijerìa a tir ràpid. Ant la Prima Guèra Mondial, l'artijerìa a l'é stàita l'arma ch'a l'ha fàit pì mòrt.

Modernità Ancheuj l'artijerìa a comprend: sistema autopropulsà, mìssil guidà, e sistema a tir pì lest.

Sòrt d'artijerìa

Për pèis artijerìa lègera: Canon portàtij (es. morté). artijerìa campagnin-a: Canon tirà da cavaj o da trator. artijerìa pesanta: Për l'assedi o për tir lontan.

Për mobilità artijerìa tirà (towed artillery): Canon tirà da 'n veicol. artijerìa autopropulsà (self-propelled artillery): Con motor ëd soa përson-a (tanme un tanch). artijerìa da assedi: Fiss o motobin pèis.

Për sòrt dël bersaj artijerìa contra-aerea. artijerìa contra-tanch. artijerìa da costa (contra le nav).

Për sòrt 'd projétil Canon a bala (diret). Obusié (tira 'n curva). Fusëtte e mìssil. Morté (tira motobin an àut).

Component d'un sistema d'artijerìa La piataforma 'd tir (la boca 'd feu). Ël sistema 'd pontament (visor, giroscòpi, computer). Ël sistema 'd caria (a man o automàtich). La munission (projétij e caria esplosiva). Ël sistema ëd traspòrt.

Artijé Col ch'a deuvra l'artijerìa as ciama artijé o bombardé. A l'ha damanca 'd formassion técnica an matemàtica, fìsica, e geologìa për calcolé la trajetòria.

Utilisassion an bataja L'artijerìa a serv për: Dëstrùe le posission nemise. Dësblé le linie 'd comunicassion. Creé 'd cortin-e 'd feu për protege l'avansà. Sgomenté le trupe nemise. Dësblé l'artijerìa nemisa (contra-baterìa).

Artijerìa moderna Sistema a tir mùltipl (MLRS): Ch'a lansa vàire fusëtte an pòchi second. artijerìa guidà: Con projétij ch'as coregio ant ël vòl. artijerìa naval e aerea. artijerìa sensa equipagi: Sistema robotisà.

Vos corelà Canon Obusié Mìssil Bombardament Prima guèra mondial Artijé

Arferiment

Categorìa:Arm Categorìa:Stòria militar Categorìa:Tecnologìa militar Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI