thumb|Cheich prodot dël làit Prodot dël làit a son j'aliment otnù da la trasformassion dël làit ( ëd vaca, crava, feja, bùfala o d'àutre specie). A comprendo na gran varietà 'd prodot, dont ij pì conossù a son ël formagg, ël bur, la crema, l'jogurt.
Classificassion Ij prodot dël làit as peulo classifiché an base a la materia prima e al process ëd trasformassion:
Formagg Ij formagg a son otnù da la coagulassion dël làit (për àcid o për caj). As classìfico an: Formagg fresch (es. seirass, mascarpon, quark) – consumà sensa stagionadura. Formagg a pasta crùa – stagionà për pòchi mèis (es. talegi, fontin-a). Formagg a pasta cheuita – stagionà për vàire mèis (es. parmigian regian, gran-a padan). Formagg erborinà – con la presensa 'd mofa (es. bërgonzola, roquefort, stilton). Formagg fondù – otenù da la fusion ëd formagg divers (es. sotilëtte).
Prodòt ëd làit frèid Jogurt – làit fermentà da bateri (Lactobacillus bulgaricus e Streptococcus thermophilus). A peul esse natural, a fruta, o beivù. Crema dël làit (pan-a) – part grassa dël làit, dovrà për fé 'l bur o për monté a crema. Bur – otnù da la sgrassadura dël làit o da la crema montà. Làit condensà – làit concentrà con sùcher (doss) o sensa (sensa sùcher). Làit an póer – làit disidratà (për conservesse pì temp).
Àutri prodot Arzita – làit residual dapress a la burificassion. Caj – compless d'enzima dovrà për fé cajé ël làit ant la produssion dël formagg. Laità – liquid residual dapress a la coagulassion dël formagg, dovrà për fé 'l seirass e për alimenté le bestie. Kefir – làit fermentà da na coltura simbiòtica 'd bateri e lièvit (orìgin dël Càucas). Kumis – làit ëd giumenta fermentà (tradission dle stëppe asiàtiche).
Prodòt dël làit an Piemont Ël Piemont a l'é na region a vocassion laité-casearia. Ij prodot tìpich a son: Toma (Toma piemontèisa) – formagg a pasta crùa ëd montagna. Castelmagn – DOP, formagg a pasta crùa con erborinadura natural. Bra – DOP, formagg a pasta crùa (doss o dur). Raschera – DOP, formagg a pasta crùa. Murassan – DOP, formagg ëd làit ëd crava. Robiòla – formagg fresch ëd làit ëd vaca e crava. Bërgonzola – DOP, formagg erborinà (produvù dzortut an Piemont e Lombardìa). Bur ëd la Valsusa – bur tradissional.
Valor nutrissional Ij prodot dël làit a son rich ëd: càussi – essensial për j'òss e ij dent. Protein-e (casein-a e laità). Vitamina B2 (riboflavin-a) e Vitamina B12. Fòsfor e potassi.
Atension: la pì part dij formagg a son rich ëd grass sàtur e sodi. A l'é consijà 'n consum moderà për chi a patiss ëd colesteròl o d'ipertension.
Produssion La produssion mondial ëd làit a l'é d'anviron 900 milion ëd tonelà a l'ann (dàit FAO 2020). Ij pais pì produtor a son l'India, jë Stat Unì, la Cin-a, la Gërmania e la Fransa. An Euròpa, l'Italia a l'é lë scond produtor ëd formagg DOP dòp la Fransa.
Anliure Làit Formagg Jogurt Anlevament
Categorìa:Tecnologìa Categorìa:Siense agrìcole Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI