Robert Li Zemekis (; Čikago, 14. maj 1952) američki je filmski režiser, producent i scenarista. Slavu je stekao kao režiser fantastičnog serijala Povratak u budućnost, nakon čega se u devedesetima okrenuo dramskom žanru — uključujući Foresta Gampa, za kog je dobio Oskara za najboljeg režisera.
Njegov rad karakterišu revolucionarni filmski specijalni efekti, kao i simultano snimanje dva filma (Izgnanik i Duhovi prošlosti). Osim ovoga, Zemekis je pionir digitalne kinematografije od. tehnike poklapanja pokreta (Povratak u budućnost 2, Polar ekspres). Iako je često bio etiketiran kao režiser kog samo zanimaju specijalni efekti (Izgnanik, Beovulf, Božićna pjesma) njegov rad su branili mnogi kritičari — među kojima i Dejvid Tomson, koji je napisao da „nijedan drugi savremeni režiser nije koristio specijalne efekte za više dramatsku i narativnu svrhu”.. »-{no other contemporary director has used special effects to more dramatic and narrative purpose}-« Dana 27. aprila 2017. godine, Skrin džankis je objavio da Zemekis pregovara o režiranju filma zasnovanog na Flešu (za -{DCEU}-).
Biografija Djetinjstvo i mladost (1952—1969) Zemekis je rođen u Čikagu (Ilinois), u porodici američkog Litvanca Alfonsa Zemekisa i jugoslovenske Italijanke Roze Nespeke;„-{Arquata: Un Paese Da Oscar Secondo ROBERT ZEMECKIS}-” . -{arquatadeltronto.com}-. odgojen je u radničkoj katoličkoj porodici, a djetinjstvo je proveo na jugu Čikaga. Pohađao je Srednju školu „Fender akademija”. Zemekis je rekao: „U mojoj porodici nije bilo interesa za umjetnošću. Mislim, nije bilo muzike, nije bilo knjiga, nije bilo pozorišta. ... Jedina inspirativna stvar koju sam imao bila je televizija...” Kao dijete, Zemekis je volio televiziju te bio fasciniran očevom kućnom filmskom kamerom. Počevši sa snimanjem porodičnih događaja, kao što su rođendani i praznici, Zemekis je sa svojim prijateljima postepeno počeo da producira narativne filmove.
Uz to što je volio filmove, Zemekis je takođe ostao posvećen televiziji. „Toliko se priča o problemima s televizijom”, rekao je, „ali ja mislim da mi je ona spasila život.” Televizija mu je prva dala uvid u svijet izvan svog radničkog okruženja; u epizodi -{The Tonight Show Starring Johnny Carson}- je saznao za filmske škole. Nakon što je sa ocem pogledao Boni i Klajd (1967) i kako je film snažno uticao na njega, Zemekis je odlučio da upiše filmsku školu.
Roditelji nisu odobravali ovu ideju; Zemekis je kasnije rekao: „Ali samo u smislu da su bili zabrinuti. ... Za moju porodicu, prijatelje i svijet u kojem sam odrastao, bio je to kao san koji je zaista neostvariv. Moji bi roditelji rekli: ’Zar ne vidiš odakle si potekao? Ne možeš biti filmski režiser.’ Mislim da je to bilo nešto što sam morao učiniti njima u inat.”
Školovanje i prvi filmovi (1969—1979) Zemekis se prijavio samo u Školu filmskih umjetnosti na Univerzitetu Južne Kalifornije (-{USC}-). Pošto mu se Univerzitet nije javio, Zemekis je nazvao, a rekli su mu da je odbijen zbog prosječnih ocjena. On je tada počeo nagovarati službenika i obećao da će upisati ljetnu školu kako bi poboljšao ocjene. Na kraju je uspio nagovoriti školu da ga ipak primi. Nastava je bila teška, a profesori su konstantno naglašavali kako je filmski posao težak. Zemekis se kasnije sjetio kako ga to nije previše uznemiravalo zbog „zdravog cinizma” koji mu je usađen tokom djetinjstva u Čikagu.
Na studijama, Zemekis se sprijateljio sa scenaristom Bobom Gejlom, koji je takođe bio student. Gejl se kasnije prisjetio: „Diplomci sa -{USC}- su bili oličenje intelektualizma... Zato smo Bob i ja gravitirali jedan prema drugom jer smo željeli da snimamo holivudske filmove. Nismo bili zainteresovani za francuski novi talas. Bili smo zainteresovani za Klinta Istvuda i Džejmsa Bonda i Volta Diznija, jer odrasli smo na taj način.”. »-{The graduate students at USC had this veneer of intellectualism... So Bob and I gravitated toward one another because we wanted to make Hollywood movies. We weren't interested in the French New Wave. We were interested in Clint Eastwood and James Bond and Walt Disney, because that's how we grew up.« • »He barged right past my secretary and sat me down and showed me this student film... and I thought it was spectacular, with police cars and a riot, all dubbed to Elmer Bernstein's score for The Great Escape.« • »scripts that everyone thought were great [but] somehow didn't translate into movies people wanted to see}-« Zemekis je na -{USC}- diplomirao 1973. godine.„-{Notable Alumni > Directors/Writer-Directors/Producer-Directors}-”. -{USC School of Cinematic Arts}-.
Nakon što je osvojio Studentsku nagradu Akademije na -{USC}- za svoj film -{A Field of Honor}-, Zemekis je upao u oči Stivenu Spilbergu. Spilberg je rekao: „Projurio je pokraj moje sekretarice, posjeo me i prikazao mi svoj studentski film... a ja sam mislio da je spektakularan, s policijskim autima i neredima, sve popraćeno muzikom Elmera Bernstajna iz Velikog bijega.” Spilberg je postao Zemekisov mentor i izvršni producent za njegova prva dva filma, koja je Zemekis napisao zajedno s Bobom Gejlom.
Filmovi -{I Wanna Hold Your Hand}- (1978) i Staro za novo (1980) s Kurtom Raselom bili su bili dobro primljeni od kritike, a Polin Kejl je o potonjem napisala fantastičnu recenziju. Kako god, oba su bila komercijalno dosta neuspješna. -{I Wanna Hold Your Hand}- je bio prvi od nekoliko Zemekisovih filmova koji je uključivao istorijske i slavne osobe; u filmu je koristio arhivske materijale i dvojnike kako bi simulirao Bitlse. Nakon neuspjeha njegova prva dva filma i Spilbergove bombe 1941 iz 1979. (za koji su scenario napisali Zemekis i Gejl), par je stekao reputaciju da piše „scenarije za koje su svi mislili da su odlični, [ali] nekako se ne uspijevaju pretočiti u filmove koje bi ljudi htjeli pogledati”.
Prvi uspjesi i Forest Gamp (1980—1997) Zemekis je zbog svoje reputacije u industriji početkom osamdesetih teško pronalazio posao, iako su on i Gejl bili dosta zaposleni. Pisali su scenarije za druge režisere, uključujući -{Car Pool}- za Brajana de Palmu i -{Growing Up}- za Spilberga; nijedan na kraju nije postao podloga za film. Svi veći studiji su odbili još jedan Zemekisov i Gejlov projekt, o tinejdžeru koji slučajno otputuje kroz vrijeme u pedesete.Horowitz, Mark (jul/avgust 1988). -{Back with a Future}-. -{American Film}-. str. 32—35. »-{I would like to be able to do everything. Just now, though, I'm too restless to do anything that's not really zany.}-« Režiser je bio nezaposlen sve dok ga Majkl Daglas nije angažovao za film Lov na zeleni dijamant (1984). Romantična avantura s Daglasom i Ketlin Tarner trebalo je da ispadne veliki neuspjeh (sve dok producenti nisu otpustili Zemekisa nakon što su pogledali prvu grubu verziju), a film je na kraju ipak postigao uspjeh. Dok je radio na filmu, Zemekis je upoznao kompozitora i režisera Alana Silvestrija, koji je napisao muziku za sve njegove kasnije filmove.
мини|десно|Na snimanju Kontakta (1997)
Nakon ovog filma, režiser je konačno mogao da snimi svoj scenario o putovanju kroz vrijeme; nazvao ga je Povratak u budućnost. S Majklom Džej Foksom u glavnoj ulozi, film je 1985. ostvario nevjerovatan uspjeh, a uslijedila su i dva nastavka — objavljena 1989. i 1990. godine. Prije nego što su nastavci objavljeni, Zemekis je snimio još jedan film, vratolomnu misteriju smještenu u četrdesete — Ko je smjestio Zeki Rodžeru, koji je brižno spojio tradicionalnu animaciju i akciju uživo; s budžetom od 70 miliona dolara, bio je to jedan od najskupljih filmova ikad snimljenih. Film je bio veliki kritički i komercijalni uspjeh, a osvojio je četiri Oskara. Kada su ga 1990. godine upitali želi li snimiti nekomični film, Zemekis je odgovorio: „Želio bih da mogu snimiti sve. Samo sada, međutim, previše sam nestašan da bih radio bilo šta što zaista nije lakrdijaško.”
Zemekis je 1992. režirao crnu komediju Smrt joj pristaje, s Meril Strip, Goldi Hon i Brusom Vilisom. Slijedio je njegov najveći uspjeh do tada, Forest Gamp (1994). S Tomom Henksom u naslovnoj ulozi, Forest Gamp govori o mentalno zaostalom čovjeku koji nesvjesno sudjeluje u nekim od najvećih događaja dvadesetog vijeka, zaljubljuje se i dolazi u kontakt s nekim od najvećih istorijskih ličnosti. Film je u cijelom svijetu zaradio 677 miliona i postao najuspješniji američki film 1994. godine; osvojio je šest Oskara, uključujući onaj za najbolji film, najboljeg glumca (Henks) te najboljeg režisera (Zemekis). Godine 1997. je režirao Kontakt, projekat koji je dugo bio na čekanju, a snimljen je prema istoimenom romanu Karla Sejgana iz 1985. godine. Film govori o Elenor Arovej (Džodi Foster), naučnici koja vjeruje da je stupila u kontakt sa vanzemaljskim bićima.
Rad 2000-ih i digitalna tehnologija (1999—danas) Zemekis je 1999. godine donirao 5 miliona dolara Centru Robert Zemekis za digitalne umjetnosti () na Južnokalifornijskom univerzitetu. Ovaj kompleks od sastoji se od produkcijskih prostora, velike laboratorije za digitalnu montažu i 50 dvorana za projekcije. Kada se centar otvorio u martu 2001, Zemekis je govorio o budućnosti filma, zajedno s prijateljima Stivenom Spilbergom i Džordžom Lukasom. O onima (uključujući Spilberga) koji se drže celuloidne vrpce i ne razmišljaju o digitalnoj produkciji, Zemekis je rekao: „Ovi dečki su isti oni koji su govorili da je zvuk sa LP ploča bolji od . Možete raspravljati o tome dok ne poplavite, ali ja ne znam nikoga ko i dalje kupuje vinil. Film, [onakav] kao što smo tradicionalno razmišljali o njemu, postaće drugačiji. Ali kontinuum je čovjekova želja da priča priče oko logorske vatre. Jedina stvar koja se mijenja je logorska vatra.”Hayes, Dade; Harris, Dana (5. 3. 2001). „Helmers mull digital around state-of-art campfire”. Variety. »These guys are the same ones who have been saying that LPs sound better than CDs. You can argue that until you're blue in the face, but I don't know anyone who's still buying vinyl. Film, as we have traditionally thought of it, is going to be different. But the continuum is man's desire to tell stories around the campfire. The only thing that keeps changing is the campfire.«
Zemekis je 1996. godine, zajedno s Tomom Henksom i scenaristom Vilijamom Brojlsom mlađim, započeo projekat nazvan Izgnanik (Brodolom života) — o čovjeku koji se nađe na pustom ostrvu i prolazi kroz fizičku i duhovnu promjenu.„Fall Movie Preview: December”. Entertainment Weekly. 18. 8. 2000. Pristupljeno 5. 5. 2017. »-{I wouldn't recommend it to anyone.}-« Dok je radio na Izgnaniku, Zemekis se vezao za hičkokovski triler Duhovi prošlosti (Ispod površine) — priču o bračnom paru koji prolazi kroz težak slučaj sindroma praznog gnijezda (film zasnovan na Spilbergovoj ideji).Petrikin, Chris (14. 10. 1998). „Pairing for Zemeckis: Fox, DW near to sharing next two projects”. Variety. Pristupljeno 5. 5. 2017. Kako je Henksov lik trebalo da dramatično izgubi na težini u Izgnaniku, Zemekis je shvatio da je jedini način da ista ekipa ostane na okupu dok Henks izgubi težinu da snima Duhovi prošlosti između dva perioda. Prvi dio Izgnanika je snimio početkom 1999, a Duhovi prošlosti u jesen 1999. godine, dok je rad na Izgnaniku dovršen početkom 2000. godine. Kada su ga kasnije pitali o simultanom snimanju dva filma, Zemekis se našalio i rekao: „Ne bih to nikome preporučio.” Duhovi prošlosti, s Harisonom Fordom i Mišel Fajfer, objavljen je u julu 2000. godine; zaradio je podijeljene kritike. Kako god, dobro je prošao u američkim kinima, sa zaradom od 155 miliona dolara. Izgnanik je objavljen tog decembra, a u Americi je zaradio 233 miliona dolara; Henks je za ulogu Čaka Nolanda zaradio nominaciju za Oskara za najboljeg glumca.