Suvo oko je multifaktorsko oboljenje suza i okularne površine, koje rezultuje simptomima nelagodnisti, smetnjama vida, nestabilnim suznim filmom i potencijalnim oštećenjem okularne površine. Može biti udruženo s povećanom osmolarnosti suznog filma i inflamacijom okularne površine.
Nazivi Suvo oko — sindrom suvog oka — disfunkcionalni sindrom suza — keratokonjunktivitis sika ( (KCS).
Epidemiologija Suvo oko je jedna od najčešćih bolesti oka, koja nastaje usled nedostatka i/ili zbog prekomernog isparavanja suza. Ispitivanja su pokazala da 6% ukupne populacije starije od 40 godina i 15% starije od 60 godina, ima tokom života problema koji su u vezi sa suvim okom, jer duži životni vek populacije rezultuje povećanim brojem pacijenata sa suvim okom heterogene etiologije.
Fiziologija suza Primarna uloga suza je: Podmazivanje, ispiranje, vlaženje, prednje površine oka. Održavanje optičke funkcije rožnjače, odnosno za komforan vid neophodno je postojanje normalnog suznog filma, koji je u stvari primarna refrakciona površina. Pomoću suza odstranjuju se metabolički produkti epitelnih ćelija rožnjače, vežnjače kao i eventualna strana tela dospala u oko.:S79-S87.
Prekornealni i prekonjunktivalni suzni film nastaju u toku treptaja, dejstvom unutrašnje površine kapka, tom prilikom se suze ravnomerno razlivaju preko cele površine rožnjače i skleralne vežnjače. Suzni film održava stalnu vlažnost epitela rožnjače i vežnjače, stvara glatku refrakcionu površinu rožnjače i omogućava vlaženje kapaka.
Smanjenje ili nedostatak suznog filma pretstavlja rizik za nastajanje infekcije prednje površine oka, zbog smanjenja bakteriostatskih i protektivnih proteina u suzama. Etiologija Glavni uzrok ovog sindroma je nedostatak suza, a njega može izazvati: poremećaj lučenja suznih žlezda i prekomerno isparavanje suza.
Poremećaj lučenja suznih žlezda vaj poremečaj koji se karakteriše smanjenjem vodenog sloja suznog filma, može se javiti kod: Oboljenja: reumatoidni artritis, lupus eritematosus, diabetes, oboljenja štitnjače, Sjogrenov sindrom,.. hronični alergijski konjunktivitis, Neurotrofična hipoestezija rožnjače posle dugotrajnog nošenja kontaktnih sočiva, ožiljnih promena posle hemijskih povreda, Posle refraktivne hirurgije (prolazno), Upotrebe lekova : antihistaminici, antidepresivi, antipsihotici, Trudnoća, menopauza, starost...
Prekomerno isparavanje suza Isparavanje suza sa površine oka drugi je razlog nastanka suvog oka, usled smanjenja ili nedostatka lipidnog sloja suznog filma, kao posledica sledećih egzogenih i endogenih faktora: Boravak u sredinama sa suvom klimom i vetrom Dugotrajnoi boravaka u zadimljenim, zagrejanim ili klimatizovanim prostorijama Dugotrajno sedenje ispred televizora ili kompjutera Poremećaj lučenja Meibomovih žlezda Duže nošenje kontaktnih sočiva. Entropijum, ektropijum i retki treptaji kapaka Oblici suvog oka Sindrom suvog oka se deli na dvaoblika: rema pogođenim žlezdama i prema težini poremećaja (vidi tabelu) Prema pogođenim žlezdama 1. Suvo oko sa vodeno-seroznim deficitom
2. Suvo oko sa deficitom lipida
3, Suvo oko sa deficitom mucina
4. Suvo oko sa epiteliopatijom
5. Suvo oko sa zahvatanjem drugih egzokrinih žlezda.Prema težini poremećaja, 30. 1. stepena — sa simptomima suvog oka, bez značajnih kliničkih znakova;
2. stepena — sa reverzibilnim kliničkim znacima, poput kornealnih bojenja i hiperemije;
3. stepena — sa ireverzibilnim sekvelama suvog oka (ožiljne promene i leukom).
Patofiziologija 250px|мини|Sindrom suvog oka Na osnovu brojnih istraživanja došlo se do zaključka da su kod svih tipova suvog oka osnovni pokretači mehanizma nastanka nestabilnost suznog filma i hiperosmolarnost suza. Kod evaporativnog tipa suvog oka — povećano isparavanje dovodi do porasta osmolarnosti, pri čemu je produkcija suza normalna. Kod suvog oka uzrokovanog smanjenom produkcijom vodene komponente — osmolarnost suza se povećava pri normalnoj brzini isparavanja suza. Ova dva osnovna tipa suvog oka mogu biti kombinovana, napr. kod Sjogrenovog sindroma (kada u ovom sindromom uz smanjenu produkciju vodene komponente često postoji i disfunkcija mejbomovih žlezda)...
Takođe, utvrđeno je da kod evaporativnog suvog oka uzrokovanog disfunkcijom mejbomovih žlezda, u uznapredovaloj fazi može doći do smanjene produkcije vodene komponente zbog oštećenja površine oka, kao polazne tačke aferentnog refleksnog luka..
Klasifikacija na evaporativno suvo oko i suvo oko uzrokovan smanjenom produkcijom vodene komponente još uvek je aktuelna i poželjna zbog racionalnog terapijskog pristupa. Ipak, treba imati u vidu da je svaki oblik suvog oka evaporativni. Razlog tome je što deficit u količini bilo koje komponente, ali i u kvalitetu, dovode do nestabilnosti suznog filma i razvoja hiperosmolarnosti koja dovodi do pucanjasuznog filma (samim tim i povećane evaporcije) u okviru normalnog intervala treptaja. Na taj način, svaki tip suvog oka koji ima vreme pucanja suznog filma kraće od vremenskog intervala treptaja je evaporativan. Odnos ova dva vremena je označen kao indeks protekcijeoka (engl. ocular protection index-OPI), i normalno je ≥ 1..
Hiperosmolarnost kao polazna promena u suznom filmu, bez obzira ko je uzročni faktor, inicira kaskadu inflamatornih odgovora, čime započinje „začarani krug” koji produžava bolest suvog oka.. Inicijalni događaji provociraju simptome i kompenzatorne mehanizme, napr. refleksnu hipersekreciju vodene komponente, ukoliko je suzna žlezda očuvanog kapaciteta. Međutim, oštećenje ćelija površine oka usled hiperosmolarnosti direktno, a preko aktiviranja inflamacije i indirektno, dovodi do hroniciteta procesa, ili novih oštećenja koja dalje destabilizuju suzni film. To znači da i uklanjanje samog faktora koji je započeo process, ne dovodi do zaustavljanja „začaranog kruga” bolesti.. Hiperosmolarnošću suza aktivirane epitelne ćelije oslobađaju faktore inflamacije kao što su Il 1αi Il 1β, faktor nekroze tumora-α (TNF-α) i proteaze, napr. MMP-9,. koji privlače ćelije inflamacije na površinu oka, a one su izvor novih medijatora inflamacije.(Suppl 2): S211- 20 Posledica je oštećenje glikokaliksa i gubitak peharastih ćelija što rezultira apoptotičkom i ne-apoptotičkom smrću epitelnih ćelija kao i smanjenjem glavnog mucina suza, MUC5AC.. Time je vlaženje površine kompromitovano i vreme pucanja suznog filma još kraće. Povećava se osmolarnost suza i krug se nastavlja.
Klinička slika Kliničkom slikom dominiraju sledeći simptomi i objektivni znaci Simptomi Objektivni znaci Osećaj žarenja, grebanja, svrab, osećaj peska u očimaPunktiformna epiteliopatija rožnjače Osetljivost na svetlost Crvenilo bulbarne vežnjače u predelu rime Zamor očiju pri dužem čitanju i radu na kompjuteruPojava sekreta u obliku niti (mukozne trake) Povremeno zamućenje vida. Ponekad sa suzenjem Keratitis, ulkus rožnjače... Tegobe se mogu pogoršati u toku dana, zbog porasta evaporacije suznog filma i dekompenzacije na uslo- ve sredine (smanjena vlažnost vazduha, klimatizaci- ja radnih prostorija, veštačko osvetljenje, rad ispred kompjutera, dejstvo prašine, vetra, sunca za rad na otvorenom).
Kod dijabetičara i pacijenata sa kornealnom neuropatijom drugog porekla, zbog gubitka kornealne senzitivnosti, objektivni klinički znaci mogu postojati i bez subjektivnih tegoba i obrnuto, oštećenje okularne površine može da postoji u odsustvu simptoma suvog oka.Tu EY, Rheinstrom S. Dry eye. In: Yanoff M, Duker JS. Ophthalmology. 2nd ed. St. Louis: Mosby; 2004. p. 520-5.
Dijagnoza Dijagnostika suvog oka ponekad nije laka, zbog postojanja različitih formi ovog sindroma, kao i drugih oboljenja konjunktive i rožnjače koja su vrlo slična simptomatologije u svom kliničkom ispoljavanju.
Konačno postavljanje dijagnoze suvog oka mora biti rezultat prikupljanja različitih podataka dobijenih u toku više kombinovanih dijagnostičkih postupaka;:Kanski JJ. The dry eye. In: Clinical Ophthalmology: a systematicapproach. 5th ed. Guildford: Butterworth-Heinemann; 2003.p. 137-8.Patel S, Blades JK. The dry eye: a practical approach.Guildford: Butterworth-Heinemann; 2003. p. 14-65.. ...Lemp MA, Chacko B. Diagnosis and treatment of tear deficiencies.In: Tasman W, Jaeger EA, eds. Duan’s ophthalmology.CD-ROM ed. Vol 2. Philadelphia: Lippincott-Raven; 1998.Blagojević M. Tehnika oftalmološkog pregleda. U: LitričinO, Blagojević M, Cvetković D. Oftalmologija. Beograd: ElitMedica-Medicinska knjiga; 2004. str. 25.... Anamneza Anamnezamora biti iscrpna i u njoj se od pacijenta traži da opisuje osnove simptome bolesti.
Objektivni oftalmološki pregled Ovim pregledom stiče se potupnija slika bolesti i utvrđuje težina sindroma.
Klinička ispitivanja suvog oka 200px|мини|Pozitivan nalaz Širmerovog testa (0,00) ukazuje na otsustvo lučenja suza Širmerov test — jedan je od najpraktičnijih testova za utvrđivanje količine izlučenih suza koji se danas koristi u oftalmologiji. Test je jednostavan za izvođenje kako u kliničkim tako i ambulantnim uslovima. Osmislio ga je 1904. godine dr Oto Širmer (Otto Schirmer 1864—1918) nemački oftalmolog. Testom se odreređuje količina vodenog sloja prekornealnog suznog filma.Lemp MA, Foulks GN. Diagnosis and management of dry eye disease. In: Tasman W, Jaeger EA, eds. Duane's Ophthalmology. 2013 ed. Philadelphia, PA: Lippincott Williams & Wilkins; 2012:vol 4, chap 14. Biomikroskopija — omogućava traženje objektivnih kliničkih znakova suvog oka: hiperemija ko njunktive, smanjen suzni meniskus, povećan suzni debris i gubitak kornealnog sjaja na interpalpebralnoj površini oka, zatim penušava sekrecija u uglovima međukapačnog prostora i keratitis filamentoza. Test vreme prekida prekornealnog suznog filma (TBUT) — njime se meri vremenski interval između treptaja i uočavanja prvih suvih mesta (tamnih mrlja) na prekornealnom suznom filmu, nakon prebojavanja suznog filma fluoresceinom. Potom se preračunava srednja vrednost tri uzastopna merenja. Test je pogodan za proveru stabilnosti suznog filma – adekvatnosti sekrecije mucina. Zasniva se na rapidnoj istanjenosti suznog filma zbog eva poracije vode i narušavanja površne tenzije okularne površine. Normalno iznosi 30 sekundi za odraslu osobu.. a varira u rasponu od 15 do 45 sekundi. Vrednosti manje od 10 sekundi su patološke i od- lika su suvog oka. Reflektivna i videomeniskometrija — daju kvantitativne informacije o suznom filmu, merenjem poluprečnika zakrivljenosti suznog meniskusa fotografskim i video-tehnikama. Meniskometrijom je omogućen monitoring suznog volumena, suznih promena nakon ukapavanja kapi, sa analizom promena suznih supstituenata, efikasnosti lakrimalne drenaže i potencijala kanalikulusa posle spontanog pomeranja punktalnog čepa.Patel S, Blades JK. The dry eye: a practical approach.Guildford: Butterworth-Heinemann; 2003. pp. 14-65. Kornealna termografija — daje informacije o slojevima suznog filma beskontaktnim merenjem kornealne tem perature infracrvenim radijacionim termometrom (Ther- mal Vision Laird 3, Nikon, Japan) u prostoriji konstantne temperature (25,5 °C), vlažnosti (30%) i osvetljenosti. Obim treptanja je signifikantno povišen kod pacijenata sa suvim okom, uprkos relativno stabilnoj temperaturi rožnjače. Zaključeno je da termosenzitivna C-vlakna rožnjače mogu da iniciraju refleks treptanja signalizacijom evaporativnog hlađenja ili sušenja rožnjače.. Provera funkcionalne vidne oštrine — odnosi se na proveru vidne oštrine za vreme produženog perioda otvorenih očiju 10–20 sekundi bez treptanja, sa merenjem regularnosti okularne površine kornealnim topografom. Kod pacijenata sa suvim okom, postoji signifikantno sniženje funkcionalne vidne oštrine i porast indeksa površne regularnosti dobijene kornealnim topo grafom..
Laboratorijski testovi Fluorofotometrija – indirektna metoda za merenje produkcije i protoka suza na principu postepene dilucije rastvora fluoresceina dotokom suza.