Ljiljan (lat. -{Lilium}-) ili perunika je rod jednosupnica iz porodice -{Liliaceae}- koji potiče iz Azije, Evrope, Severne Amerike. Postoji oko 90 vrsta. Podzemna stabiljka je crepasta lukovica iz koje izlazi izbojak s pojedinačnim cvetovima u grozdastom cvatu. Naraste u visinu 50–190 cm. Boje ljiljana su: bela, žuta, ružičasta, narandžasta, crvena, a na Balkanu još smeđa, ljubičasta i crna. Plod je tobolac sa oko 500 semenki. мини|лево|250п|Gorski ili lukovičasti ljiljan -{(Lilium bulbiferum)}- мини|лево|250п|Kranjski ljiljan -{(Lilium carniolicum)}- мини|лево|250п|Ljiljan zlatan -{(Lilium martagon)}-
Cvetovi i listovi Cvetovi su krupni, levkasti ili zvonoliki. Listići cveća su srasli ili delomično slobodni, više ili manje savijeni unazad. Listovi su linearni, lancetasti, ovalni na stabljikama ili sedeći. Na gornjem delu stabljike nema listova.
мини|250п|Cvet ljiljana Po obliku cveta ljiljani se dile na dve grupe: 1. grupa trubasti cvetovi levkastog oblika zašiljenih ili zaobljenih latica. grupa martagon - cvetovi su viseći s unazad savijenim cvetnim laticama. Ima 6 prašnika na dugačkim drškama izvan cveta. Cvetovi su u grozdu od 2-12 cvetova. 2. grupa uključuje ostale karakteristike u 7 odela: Azijske vrste i hibridi -{Lilium martagon}- i hibridi Marijin ljiljan (lat. -{Lilium candidum}-) Američke vrste i hibridi Dugocvetni ljljan (lat. Lilium longiflorum) Trubasti ljiljan i hibridi Orentalne vrste i hibridi
Vrste ljiljana Najviše raznih samoniklih ljiljana raste u jugoistočnoj Aziji i srednjoj Americi, a u Evropi je raznovrsnim divljim ljiljanima najbogatiji Balkan.
Domaći endemski ljiljani Balkan je u Evropi najbogatiji raznovrsnim samoniklim ljiljanima sa 12 divljih oblika, pa tu raste 7 posebnih vrsta, od kojih su njih 4 endemski ograničeni na Dinarski krš. Oni se kao egzoti dosta uzgajaju u zapadnim vrtovima. Domaće vrste su endemski superiorne u pogledu visine rasta i jakih bojama (zlatnožuta, vatrena, ljubičasta, crna itd). Za uzgoj domaćih kraških ljiljana potrebno je suvo krečnjačko tlo i mnogo sunca (inače ne cvetaju). Žuti ljiljan -{(Lilium jankae)}- se ističe svetlim pegavim krem-žućkastim cvetovima i velikom lukovicom, a raste od Žumberka preko Bosne do Srbije. Bosanski ljiljan -{(L. bosniacum)}- je sitnog rasta s izrazitim zlatnožutim cvetovima i raste na planinskim livadama Bosne i Like. Albanski ljiljan -{(L. albanicum)}- ima samo po jedan vatreno-narančasti cvet i raste na planinskim livadama od Crne Gore do Makedonije. Dalmatinski crni ljiljan (-{L. dalmaticum}- ili -{L. cattaniae}-): To je najveći evropski ljiljan visok do 190 cm i ujedno najmračniji od svih ljiljana u svetu, jer su mu cvetovi crnosmedji do crnoljubičasti i debeli mesnato-dlakavi, a lukovica bela. Raste iz krečnjačkih stena na Orjenu, Biokovu, Mosoru, Svilaji i južnom Velebitu. U vrtnoj kulturi se umesto njega češće sadi slični prelazni hibrid, plavi ljiljan (-{Lilium X sanguineo-purpureum = L. martagon X dalmaticum}-) jer taj u uzgoju bolje podnosi vlažne senenčene prostore bez krečnjačkog tla, ali je nižeg rasta tek do 1 m, cvetovi su pegavi i svetliji lila-ljubičasti do sivosmeđi (nisu dlakavi), a lukovica žutokrem boje.
Azijske vrste i hibridi To su snažne biljke krupnih cvetova i intenzivnih boja. Cvetovi su uspravni, u svim tonovima. Uspevaju u svim tlima.
Turban ljiljan (lat. -{Lilium martagon}-)
Naraste u visinu do 150 cm. Cvetovi su ružičaste boje, dolaze u grozdovima 30-40 komada. Latice su uvijene unazad, oblik turbana. Listovi su krupni. Cvetaju u junu i julu, a miris im je težak i neugodan.
Marijin ljiljan (lat. -{Lilium candidum}-) Naraste u visinu 100–150 cm, a potiče sa Sredozemlja. Cvet je krupan, levkast, bele boje, na stabljici se drži vodoravno, do 30 cvetova. U pazuhu listova nalazi se vazdušna lukovica, a listovi su linearni. Cvetaju u junu i julu.
Dugocvetni ljiljan (lat. -{Lilium longiflorum}-) Naraste do 90 cm. Cvet je dug 13–18 cm, bele boje, na jednoj stabljici nalazi se nekoliko cvetova turbastog oblika. Neotporan je na hladnoću. Cvata u decembru, a koristi se ga samo za rez.
Američke vrste i hibridi Naraste od 150–180 cm. Ima 25 cvetova u žutoj, narandžastoj i crvenoj boji sa smeđim ili crnim tačkicama.
Trubasti ljiljan i hibridi Zove se još i kraljevski ljiljan (lat. -{Lilium regale}-). Cvetovi su krupni, snažni i ugodnog mirisa, u cvatu ima do 30 cvetova. Visina doseže 100 cm, boje hibrida su srebrnobela, žuta, zlatnožuta, ružičasta, iznutra bela, a spolja grimizno nijansirana.
Orijentalne vrste i hibridi To su svi hibridi nastali ukrštanjem vrsta koje potiču iz Japana: zlatni ljiljan, japanski ljiljan i niski ljiljan.
Spisak vrsta Vrste roda -{Lilium}- koje su trenutno priznate, sa približnim prirodnim opsegom, su:Kew World Checklist of Selected Plant Families . accessed April 2015.Biota of North America Program 2014 county distribution mapsFlora of Kina Vol. 24 Page 135 百合属 bai he shu Lilium Linnaeus, Sp. Pl. 1: 302. 1753.
Razmnožavanje generativno: semenom vegetativno: odvajanje mladih od starih lukovica (u septembru, oktobru i aprilu) odvajanjem ovojnih ljusaka (odvajaju se cele godine) vazdušne lukovice (skidaju se male lukovice sa stabljike i sade, za tri godine razvijaju se snažne lukovice)
Primena Ljiljan je solitarna biljka (zbog svoje lepote i veličine). Sadi se u kućne vrtove, parkove i koristi se kao rezano cveće.
Galerija
Reference
Literatura
Baranova, M.V. 1990: Konspekt sistemy roda Lilium. Botaničeskij žurnal 73/9: 1319-1329. Ikinci, N.& al. 2006: On the origin of European lilies. Willdenowia 36: 647-656. Lakušić, R.& Kutleša, L. 1971: Ekologija endemičnih oblika Lilium bosniacum Beck i L. albanicum Grsb. Acta Biol. Jugosl., ser. Ekologija 6/2, Beograd. Popova, M. 1966: Some remarks on the lilies of the Balkans. The Lily Year-Book 29: 66-70. Rac, M.& al. 1989: Taksonomija i ekologija roda Lilium u Hrvatskoj. Poročila 2. Kongres biosistem. Jugosl. p. 55, Gozd Martuljek. Turrill, W.B. 1954: The Lilies of the Balkan Peninsula. Clarendon press, 490 p., Oxford.
Spoljašnje veze
-{Naši endemski ljiljani Dinarskog krša}- -{The Plant List}- -{Online Lily Register, over 9400 entries Lilium}- -{North American Lily Society}- -{Royal Horticultural Society Lily Group}- -{1 2 3 Time-lapse videos}- -{THE GENUS LILIUM }- -{Lily perenialization, Flower Bulb Research Program, Department of Horticulture, Cornell University}- -{Crossing polygon of the genus Lilium.}- -{Bulb flower production » Lilies, International Flower Bulb Centre}- -{Lily Picture Book, International Flower Bulb Centre}-
Flora -{Flora Europaea: Lilium}- -{Flora of China: Lilium}- -{Flora of Nepal: Lilium species list}- -{Flora of North America: Lilium}-
Категорија:Коренасто поврће